Захоп офісу "Вясны" 22.08.2013 7

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

25 жніўня 2012, Бабруйск

На офіс “Вясны” мы прыйшлі ўсёй сваёй інтэрнацыянальнай кампаніяй. Настрой ва ўсіх быў змрочны і падаўлены. Нягледзячы на прадчуваньні і перасьцярогі, усё ж у гэты год і гэтым разам хацелася верыць, што розум і логіка жыцьця ў краіне возьме гару. Хай не адразу, няхай праз галаву, але ж мы будзем рухацца ў бок цывілізаванага сьвету.

Наіўныя спадзяваньні. Колькі разоў ужо за апошнія шаснаццаць гадоў жыцьцё сурова вучыла і жорстка правучвала. І кожны раз расчараваньне і паняверка ахоплівалі душу. Мы не складаем рукі, мы не апускаем галовы, бо верым у няўхільную перамогу дэмакратыі. Мы верым, што ў перспектыве мы мусім выйграць у гэтай зацягнутай у часе барацьбе. Мы вымотваем сілы апанентаў. Мы спрабуем рэалізавацца ў неспрыяльных умовах. Мы не зьяжджаем, не затойваемся, мы не прыстасоўваемся і не капітулюем. Мы ствараем, наладжваем, аберагаем і разьвіваем. Мы жэнімся і абжываемся. Мы нараджаем і выхоўваем дзяцей. Мы ходзім на канцэрты, сварымся, разводзімся і нават паміраем, не дажыўшы да іншага часу. Мы жывём у эпосе, якая, верагодна, будзе менавацца прозьвішчам аднаго чалавека, яе галоўнага архітэктара, кансерватара і рэтраграда, толькі з іншым канчаткам: -ізм. А зараз 16 гадоў нейкіх тактычных паразаў і адступленьняў, чарговых нястомных чапляньняў за наноў вырытыя акопы, умацаваныя рубяжы і фарты, і чарговае метадычнае іхняе зьнішчэньне і разбурэньне непрыяцелем.

На офісе ўсе былі прыбітыя і ўражаныя падзеямі, якія адбыліся каля Дому Ўрада. Уладзя Лабковіч таксама дабраўся без прыгодаў. А вось Алегу Гулаку пакінуць плошчу самастойна не ўдалося. Дакладней сказаць, з плошчы то ён адступіў, дайшоў да сваёй машыны, прыпаркаванай за пару кварталаў ад плошчы, і тут вось яго і ўзялі пад белыя ручкі “таптуны” – хлопцы ў цывільнай вопратцы, якія адсачылі яго і вырашылі затрымаць.

Нягледзячы на настрой, работа кіпела. Інфармацыя пра вынікі назіраньня ішла ад нашых назіральнікаў з усяе краіны. І калі патрэбныя для аналізу лічбы рахавала падрыхтаваная загадзя кампутарная праграма, то факты парушэньняў, важныя і цікавыя эпізоды і выпадкі, зафіксаваныя назіральнікамі, апрацоўваліся ўручную і адразу выстаўляліся ў інтэрнэт. Туды ж, паралельна выбарчай інфармацыі, мы пачалі выстаўляць інфармацыю, датычную зьбіцьця дэманстрантаў ды іх затрыманьня. Тэлефон на офісе зьвінеў не змаўкаючы, сьпісы затрыманых папаўняліся і папаўняліся. Былі зьбітыя і затрыманыя кандыдаты ў прэзідэнты Андрэй Саньнікаў, Віталь Рымашэўскі, Рыгор Костусеў, найбольшая колькасьць людзей затрымлівалася ўжо пасьля разгону мітынгу на прылеглых вуліцах, на прыпынках, на вакзале.

Аказалася, што мы яшчэ шчасьліва пакінулі плошчу і выйшлі з эпіцэнтру затрыманьняў па вуліцы Карла Маркса.

У 1997 годзе мне пашанцавала меней. Тады пасьля дэманстрацыі, якая прайшла па праспекце і была спыненая амапам перад плошчай Незалежнасьці, я таксама “адступіў” па Карла Маркса і быў затрыманы ў раёне беларускага гуманітарнага ліцэю, зараз будынку суда Цэнтральнага раёну. І хоць я паспрабаваў прыкінуцца выпадковым мінаком, але мне не паверылі. А на дэманстрацыю тады я выйшаў з васьмігадовым сынам Адасём, бо жонка зьехала на навучаньне, і, шчыра кажучы, зьбіраўся трохі пабыць і сысьці. Але не атрымалася. Адася я пакінуў “на гадзінку” пад апеку Паліны, маёй сяброўкі, а сам пачаў актыўнічаць. У выніку, ноч я правёў у апорным пункце на вуліцы Леніна, у знакамітым доме, абвешаным памятнымі дошкамі, у якім месьціцца музей Пятруся Броўкі. А Адась – у цёткі Паліны.

А гэтым разам вось абыйшлося. Мы сядзелі на варыўні, пілі гарбату, мае замежныя сябры без перапынку перамаўляліся па тэлефонах. Журналісты са Швецыі і Нарвегіі тэлефанавалі ім, каб даведацца навіны з першых рук. Нядоўгаю была “адліга”. На вачох у дзесяткаў замежных назіральнікаў і журналістаў мірная дэманстрацыя была разагнаная, многія людзі зьбітыя і затрыманыя, арыштаваныя кандыдаты ў прэзідэнты. Маскі згоды і міралюбства скінутыя, спалі лядашчыя белыя адзеньні, а пад імі аказаліся бліскучыя латы і грозна клацнулі ваўчыныя зубы. А што яшчэ будзе.

Так мы прасядзелі з дзьве гадзіны. Урэшце стомленыя госьці пачалі зьбірацца ў гатэль. Перад ад’ездам Берыт спыталася ў мяне: “Алесь, чым я магу дапамагчы?” “Зараз нічым, — адказаў я. — Ідзі спаць, хутка і мы пойдзем, бо заўтра ж прэс-канфэрэнцыя”. “Я перанесла вылет на два дні”, — сказала Берыт. “Добра, — ухваліў я. — Твая прысутнасьць тут важная”. Я бачыў, як яна была ўзрушаная і ўсхваляваная. Яна вельмі хацела нечым дапамагчы, але чым тут можна дапамагчы, ня ведала ні яна, ні я. Берыт выклікала таксі, і нашыя госьці зьехалі.

Берыт была прыяжджала і на выбары ў 2006 годзе. Усе дні і ночы, пакуль стаяў намётавы лагер на плошчы Каліноўскага, яна была ў Менску. Яна затэлефанавала мне на сотавы пад ранак і сказала мёртвым голасам: “Алесь, намёты акружыла міліцыя. Яны ўсіх пагрузілі ў машыны. Лагеру больш няма”. Я тады падскочыў на ложку, як працяты токам. І ўжо так і не паклаўся спаць. Тады за плошчаю спынялі і Берыт. Але таптуноў уразіў яе нарвежскі пашпарт, і яе адпусьцілі.

Неўзабаве пасьля ад’езду сяброў мне патэлефанавала Валянціна Палевікова, былая старшыня жаночай партыі “Надзея”. Яна роспачліва крычала, што невядомыя ў масках ломяцца ў кватэру да старшыні Аб’яднанай грамадзянскай партыі Анатоля Лябедзькі. “Я жыву побач, жонка Анатоля патэлефанавала мне. Я зараз стаю тут, каля пад’езду, што рабіць, Алесь?!” — лямантавала яна ў слухаўку. Што я мог дзельнага параіць ёй? Я быў бясьсільны. “Супакойцеся, Валянціна”, — сказаў я. А з нявыключанага тэлефону чуў: “Што вы робіце!? Сволачы! Фашысы!”. “Што там, Валянціна?” — спытаўся я. “Яго вывалаклі з заламанымі рукамі і закінулі ў машыну”, — галосячы адказала яна. “Трымайцеся”, — сказаў я. Маё пажаданьне прагучала банальна і глупа. “Добра, Алесь, дзякуй,” — усхліпваючы адказала Палевікова і адключыла тэлефон.

Бліжэй да трох ночы дзяўчыны-вясноўкі таксама выбраліся на таксі дадому. Зьбіраліся сыходзіць і мы, сёньняшні ўжо дзень абяцаўся быць ня менш напружаным і цяжкім. Я сядзеў на варыўні, у кожным з двух пакояў нашага офісу працавалі вясноўцы, як раптам у калідоры-вітальні пачуўся нейкі грукат і тупат. “Міліцыя!” — пачулася адтуль. Я выляцеў з варыўні, толькі гэтага не хапала. Аказалася, што выходзячы з офісу стомленыя і затлумленыя працаю дзяўчыны нікога не папярэдзілі, і ўваходныя дзьверы ў наш офіс-кватэру былі незамкнутыя. Міліцыянты, якія, мабыць, чакалі пад вокнамі, безперашкодна ўвайшлі ў памяшканьне. Хлопцы павыскоквалі з пакояў. “Што вам тут трэба?” — пачулася, і міліцыянтаў пачалі выпіхваць з вітальні ва ўваходныя дзьверы. Тыя былі аж разгубіліся ад такога нахабства, але затым упёрліся і націск вытрымалі: “Хто гаспадар кватэры?” — узьвінчаным голасам, сапучы пытаўся адзін з іх. “Я”, — адказаў я. “Вось пастанова на агляд кватэры!” — ён дастаў з папкі паперку. “Якая пастанова? Пофіг нам вашая пастанова!” — узарваўся яшчэ не астылы ад штурханіны адзін з маіх калегаў. Ён выхапіў паперку ў міліцыянта, падраў яе і кінуў на падлогу. Ізноў хлопцы закрычалі: “Вы хто такія?” “Міліцыя! А вы хто такія?” “Хто вам дазволіў сюды увайсьці?” “У нас дазвол начальніка раённай міліцыі на агляд памяшканьня!” “Дзе? Які дазвол? Пакажыце яго!”. “Дык вы ж яго падралі!”. Енкі і лямант стаялі працяглы час. Але міліцыянтаў у вітальні станавілася усё болей і болей, іх набілася і ў форме, і ў цывільным, і нарад з аўтаматамі, у касках і бронекамізэльках, чалавек з дзесяць. Стала зразумела, што ні выпхнуць, ні адгаварыцца ад іх не атрымаецца. Пачаліся перамовы.

Урэшце ў кватэры на час агляду застаўся я і Валянціна Сьвяцкая, а 12 чалавек павезьлі “для ўдакладненьня асабістых дадзеных” у РУУС. Дзеля агляду прыйшлі панятыя: суседка з другога пад’езду, якую здолелі ўзьняць у такое раньне, з нашага пад’езду ніхто з суседзяў не пагадзіўся. І юрыст з гарвыканкаму, з прапітым тварам, як аказалася, былы дэпутат Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, былы калега па ВС Сямдзянавай Галіны, якая актыўна назірала ў нашай грамадзянскай кампаніі.

І вось агляд распачаўся, ён нічым не адрозьніваўся ад вобшуку. Нягледзячы на мае пратэсты, міліцыянты палезьлі і па шафах, і па скрынях, і па шуфлядках. Яны метадычна, адзін за другім пераглядалі, ператрушвалі ўсе пакоі. Найбольш іх цікавілі носьбіты інфармацыі: паперы, ноўтбукі, кампутары, дыскеты, флэшкі. У першым пакоі залезьлі яны і пад канапу, куды, калі барукаліся і цягаліся з імі ў вітальні, адзін з нашых калегаў пасьпеў засунуць два ноўтбукі, і дасталі іх адтуль. Затым міліцыянты перайшлі ў іншы пакой і пакуль ад’ядноўвалі і запісвалі нумары працэсараў, я вярнуўся ў першы пакой, шкода было знойдзеных пад канапаю ноўтбукаў, тым больш што яны былі яшчэ не запісаныя, схапіў адзін з ноўтбукаў і ізноў сунуў яго пад канапу. Затым я вярнуўся ў пакой, дзе праходзіў агляд, паклаў у кішэню сотавы тэлефон, забыты ў сьпешцы адным з калегаў, сказаў, што гэта мой, таксама засунуў у кішэню 3G-мадэм і флэшку. Усё іншае міліцыянты апісалі, запакавалі ў кардонныя скрынкі, у якіх у нас ляжалі ўлёткі з напісам “Не сьмяротнаму пакараньню!”, вынесьлі і павезьлі ў РУУС. Усяго атрымалася, што забралі 17 кампутараў. Вынесьлі і відэарахіў, відэакасеты, якія я прынёс на офіс, каб іх перапісаць на дыскі. Забралі міліцыянты таксама і ворах малазначных папераў, якія валяліся ў нас па шуфлядках.

Агляд праходзіў каля дзьвюх гадзінаў. Валянціна таксама пасьпела прыхаваць свой нэтбук у торбе, з якой звычайна хадзіла, міліцыянты не даглядалі асабістыя рэчы. Было зразумела, што прыход міліцыянтаў быў зьвязаны і з назіраньнем, якое мы праводзілі, і з разгонам дэманстрацыі, які адбыўся 19 сьнежня. Пэўна што загад правесьці гэты агляд, канфіскаваць кампутары і дакументы аддавалі з таго самага цэнтру, які меў дачыненьне да разгрому дэманстрацыі.

І гэта быў яшчэ адзін кепскі знак. У нашым офісе на гэтай кватэры мы знаходзіліся ўжо дзесяць гадоў і ні разу справы не даходзілі да ўварваньня міліцыі і да канфіскацыі кампутараў. Былі трывожныя часы ў 2007 і 2008 годзе, калі па дзяржаўнай тэлевізіі паказвалі зьнятыя відэакамерай вокны нашай кватэры і “журналісты” паведамлялі: у гэтай кватэры знаходзіцца офіс незарэгістраванай арганізацыі, куды глядзяць праваахоўныя органы. Гэта быў фактычна данос. Але і тады справы не даходзілі да ўварваньня ў кватэру.

Як толькі скончыўся агляд кватэры, нашых калегаў адпусьцілі. Нягледзячы на ўзрушанасьць, мы вырашылі разьехацца па хатах і трохі адпачыць перад прэс-канфэрэнцыяй. Арганізатары агляду і канфіскацыяў ня ведалі, што апрацоўка дадзеных нашых назіральнікаў праводзіцца зусім у іншым месцы і што яшчэ да пачатку вобшуку-агляду апрацоўка дадзеных была ў асноўным ужо скончаная.

Тры чалавекі з затрыманых дванаццаці вярнуліся на офіс, бо вырашылі не матацца туды-сюды і паспаць на офісных канапах. Як толькі яны прыехалі з РУУСу, я адразу паехаў дадому.

Паход на Плошчу 19.08.2013 2

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

Бабруйск, 22 жніўня 2012, Бабруйск

І вось наступіў дзень выбараў. 19 сьнежня 2010 году ў Беларусі стаяла сапраўдная зіма. На клумбах і ў парках ляжалі сумёты сьнегу, з вуліцаў яго зграбалі і звозілі. У горадзе было чыста, сьвежа і марозна. Багата хто са знаёмых, далёкіх ад палітыкі людзей пыталіся ў мяне, за каго лепей прагаласаваць. І ўпершыню я ня ведаў, што адказаць. Таму раіў так: выбірайце самі. Такая ж няпэўнасьць была і ў сям’і. З ранку жонка Натальля, сын Адам і я пайшлі галасаваць на розныя выбарчыя ўчасткі. Калі сабраліся на сьняданак, высьветлілася, што ўтрох, не згаворваючыся, прагаласавалі за аднаго кандыдата. На выбарчых участках за хадою выбараў назіралі больш за шэсьцьсот актывістаў з розных няўрадавых арганізацыяў. Мы з трэмаю ў душы чакалі вечара. Ізноў жа, на ўсе пытаньні сяброў і знаёмых, а ці будзе што ўвечары, ці зьбярэцца народ на плошчу, я адказваў стрымана і скептычна. Вось жа зьбяруцца якіх тысячаў пяць чалавек, а то і меней па такім надвор’і, пастаяць ды і разыйдуцца. І ўсё. Такі быў мой прагноз. І я памыліўся.

На плошчу Каліноўскага (Кастрычніцкую) выбраліся мы інтэрнацыянальнай кампаніяй: я і юрыст Уладзя Лабковіч, швед Роберт, нарвежка Берыт, украінка Вольга і расіянка-калмычка Іна. Мароз мацнеў, мы прадбачліва цёпла апрануліся. Вольга была ў лыжным камбінезоне, акурат, як лыжніца. Станцыі метро, як заўсёды падчас апазіцыйных акцыяў у цэнтры, былі перакрытыя. Мы паехалі па праспекце Незалежнасьці на сотым аўтобусе. Аўтобус праехаў плошчу не спыняючыся і высадзіў нас каля ГУМУ. Было ўжо каля васьмі, гадзіны абвешчанага збору. На плошчы, як і ў 2006-ым годзе, вакол навагодняй елкі быў заліты каток. З разьвешаных на бліжэйшых слупах гукаўзмацняльных “званкоў” несьліся на поўную моц гукі аптымістычнай жыцьцярадаснай музыкі. На прыступках Палацу прафсаюзаў гуртаваліся некаторыя з кандыдатаў у прэзідэнты. Мы разышліся ў розныя бакі, каб паглядзець і паслухаць. Я падняўся па прыступках палацу з боку музэя вайны. Штосьці праз мегафон намагаліся прамаўляць арганізатары мітынгу. Вясёлыя мелодыі са “званкоў” на слупах глушылі іхнія прамовы. Нічога не было чуваць. На ганку палацу я апынуўся побач з Уладзімірам Кобецам, адным з кіраўнікоў выбарчага штабу Андрэя Саньнікава, маім даўнім знаёмым яшчэ па БНФ. Ён, як і я, быў зьдзіўлены шматлікасьцю людзей, якія прыйшлі на плошчу. Народу было ня меней чым у 2006-ым годзе, а можа нават і болей. Зьверху гэта было добра відаць. Частка людзей, ня маючы месца дзе стаяць, выйшла на каток. Па маіх суб’ектыўных прыкідках сабралася недзе дваццаць пяць тысяч чалавек. Было градусаў дзесяць марозу, мы ператупваліся з нагі на нагу.

Я мяркую, што ні арганізатары, ні ўлады не чакалі, што прыйдзе столькі багата людзей. Масавыя акцыі – рэч непрадказальная. Амаль ніколі нельга дакладна прадказаць колькі на абвешчаную акцыю прыйдзе чалавек. Ці палічаць людзі, што іхні асабісты ўдзел мае сэнс. У кожнага ўдзельніка акцыі ёсьць свая ўласная матывацыя ўдзелу, якая штурхае яго ісьці на дэманстрацыю ці мітынг, не зважаючы на забарону і магчымыя непрыемнасьці, а то і рэпрэсіі.

Чаму людзі прыйшлі на плошчу ўвечары 19 сьнежня 2010 году? Мабыць, ня столькі ў падтрымку канкрэтных кандыдатаў, колькі дзеля таго, каб выказаць сваё жаданьне пераменаў у краіне, сваю нязгоду з застоем і аўтарытарызмам. Выйшлі тыя, каму не ставала свабоды і справядлівасьці. Фальсіфікацыі падчас выбараў асабіста закранулі вялікую колькасьць людзей.

Людзі ўсё падыходзілі і падыходзілі на плошчу. Нехта сказаў, што на выхадзе са свайго штабу быў зьбіты кандыдат у прэзідэнты Уладзімір Някляеў. Зьбівалі невядомыя байцы ў масках. Ня трэба было мець багата фантазіі, каб зразумець хто іх паслаў. Някляева завезьлі ў бальніцу. Пачынаецца, сумна падумаў я.

Між тым мароз прыціскаў. Вялізная грамада людзей стаяла ў чаканьні. Грымела-залівалася бляшаным гукам, аж зьвінела ўвушшу, вясёлая музыка. Хтосьці спрабаваў штосьці сказаць, а хутчэй пракрычаць у мегафон. Я стаяў у пятнаццаці метрах побач і нічога ня чуў. “Які далейшы план?” – спытаўся я ў Кобеца. Ён няпэўна паціснуў плячыма. Калі план і быў, дык ён яго ня ведаў.

У свой час я сам арганізаваў і правёў не адзін мітынг і не адную дэманстрацыю. Відавочна было, што трэба было штосьці рабіць. Проста так стаяць на марозе, не чуючы адзін аднаго ад гукаў аглушальнай музыкі не было ніякага сэнсу. Трэба было ці распускаць людзей, ці арганізавана сыходзіць з гэтай плошчы. Трэцяга варыянту хіба што і не было. Уся ж безнадзейнасьць сітуацыі для арганізатараў заключалася ў тым, што весьці то дэманстрацыю асабліва і не было куды. Ніхто не замінаў рухацца ў якім-небудзь накірунку, але з гэтага паходу, куды б ён не ішоў, не праглядалася ніякага выйсьця. Людзей было забагата, каб вось так, узяць і распусьціць іх па хатах. І людзей было замала, каб яны маглі паўплываць на нешта істотным чынам. У такі мароз не было шанцаў і для таго, каб людзі прастаялі на вуліцы нават адную ноч.

Вось такія думкі мільгалі ў мяне ў галаве падчас стаяньня на ганку Палацу прафсаюзаў.

Але вось адзін з выступоўцаў сказаў штосьці такое ў мегафон, што зрушыла бліжэй стаячую грамаду. Пачалося нейкае варушэньне, хістаньне, лёгкая таўхатніна, затым збой людзей адштурхнуўся ад прыступак ганку, як хваля ад гранітнага берагу, і пакаціўся ў бок праспекту. Пачулася: “Ідзем! Ідзем!” І цяпер ужо маса людзей хістанулася і паплыла, усё бліжэй і бліжэй да праежджай часткі праспекту. Рэдкі ланцуг ДАІшнікаў ня мог ды і не спрабаваў стрымаць людзкое мора, якое выкацілася на праспект, заліло яго, спыняючы рух машынаў і аўтобусаў, і палілося скрозь па праспекце ў бок Дома ураду.

Колькі разоў, пачынаючы з Чарнобыльскага шляху 1989 году, быў пройдзены гэты шлях! Цэнтральны праспект Менску зручны ня толькі для транспарту і пешаходаў, ён вельмі выгодны і для дэманстрацыяў. Калі савецкія архітэктары планавалі яго пасьля вайны, пэўна што яны ўлічвалі і такую ягоную функцыю. Праўда, тады яны і падумаць не маглі, што па гэтым праспекце будуць хадзіць дэманстрацыі ў падтрымку дэмакратыі і свабоды.

Колькі за гэтыя дваццаць гадоў ногі мае выхадзілі ў калонах дэманстрантаў! Гэта былі і рэдзенькія шэрагі, і шматтысячныя людзкія рэкі. І з песьнямі, і з барабанамі, і з абразамі, і са званамі, і з куляньнем міліцэйскіх машынак, і з дубінкамі амапаўцаў, і з крывёю з разьсечаных галоваў. Колькі не хадзілі туды-сюды па праспекце мае ногі, але ж пакуль ані свабоды, ані дэмакратыі ня выхадзілі.

Пакуль грамада людзей, рухаючыся, выцягвалася ў калону, я знайшоў сваіх замежных сяброў. Мы вырушылі разам з дэманстрантамі, прайшлі ўніверсам Цэнтральны, Макдональдс, ГУМ, каля банку на дарозе стаяў, спынены плыньню людзей, жоўты грэйдэр. Вось нейкі хлопец заскочыў на дах кабіны і энэргічна замахаў бел-чырвона-белым сьцягам. Ужо пазьней, падчас суду над “дзекабрыстамі” калі прагучалі абвінавачваньні і эпізоды дзеяньняў, я даведаўся, што гэта быў Аляксандар Малчанаў. Кіроўца грэйдэра сядзеў за рулём, маркотна апусьціўшы галаву. Відаць, што зьмірыўся з такой нечаканай “акупацыяй”.

Калі мы азірнуліся назад – скрозь, увесь праспек быў запоўнены людзьмі. І вось людзкая плынь вылілася на плошчу Незалежнасьці. Мы дабраліся да яе, калі ўжо большая частка дэманстрантаў была там. Я адчуваў адказнасьць за бясьпеку сваіх замежных калегаў, таму прапанаваў спыніцца бліжэй да будынку Менгарсавету, там было вальней, і ў выпадку атакі амапаўцаў можна было адступіць у некалькіх накірунках.

На пастаменьце каля помніка Леніну наладзілі ўзмацняльную апаратуру і распачаўся мітынг. Мароз між тым прыціскаў. І практычна адразу пасьля таго, як людзкая калона ўцягнулася на плошчу і стала зразумела, што далей руху ня будзе, людзкія ручайкі пацяклі назад, з плошчы. І гэтыя ручайкі ўзмацніліся, калі каля Дому ўраду зьявіліся атрады амапаўцаў. Мітынг у гэты час ішоў. У цемры выступоўцаў не было бачна.

Цікава было б зараз пачытаць зьмест гэтых выступаў і ліхаманкава-узьнёслых, і строгіх палітычных, і хвалююча-лірычных. Натальля Каляда, адна з кіраўнічак “Свабоднага тэатру”, сказала мітынгоўцам, што акторы Галівуду з вамі. Штосьці сьмешна-сур’ёзнае сказаў таксама і Рыгор Костусеў. І гэтыя неабгабляваныя выказы, прамоўленыя ў стане звышчалавечай напругі фантаніруючых эмоцыяў, яшчэ болей падкрэсьлівалі незвычайнасьць і ўнікальнасьць сітуацыі. Вядучы добра вёў мітынг, даючы слова выступоўцам і адначасова імкнучыся каментаваць тое, што адбывалася на плошчы. З выступаў кандыдатаў у прэзідэнты стала зразумела, што яны дабіваюцца сустрэчы з міністрамі-сілавікамі. Я разумеў, што пры той сітуацыі, якая склалася на той момант, шанцаў на такую сустрэчу не было.

Тым часам мае сябры пачалі патроху замярзаць. Дзяўчыны дасталі з торбаў нейкія пакуначкі і паўсоўвалі іх ў абутак. Аказалася, што пры націску гэтыя пакуначкі выдзялялі цяпло.

А бліжэй да ўваходу ў Дом ураду пачаліся нейкія актыўныя рухі. Мы убачылі, як дзьве калоны “касманаўтаў”, як статкі зуброў, з левага і з правага флангаў фасаду хутка пабеглі насустрач адна адной. Усё, пачалося, падумаў я. Дзіўна яшчэ, што ад прыходу на плошчу і пачатку мітынгу была такая доўгая паўза. Ужо пазьней, паслухаўшы выступы высокіх чыноўнікаў, а таксама амапаўцаў, якія выступалі сьведкамі ў судох, стала зразумела, што пэўнае бязладзьдзе і разгубленасьць былі і ў кіраўнікоў АМАПу, сьцягнутага ў сталіцу з усяе краіны. Большая іхняя частка “абаранялі” адміністрацыю. І пакуль кіраўнікі зарыентаваліся, што дэманстранты сыйшлі, пакуль аддалі загад, пакуль АМАП зьняўся з раней занятых пазіцый, пагрузіўся ў аўтобусы, пераехаў да Дому ўраду, пакуль выгрузіўся, пашыхтаваўся – вось у гэты час прайшла дэманстрацыя-шэсьце і ладная частка мітынгу.

Мы са свайго месца ня бачылі і ня ведалі зусім пра тое, што рабілася каля ўваходу ў Дом ураду, што была спроба некаторых гарачых галоваў адчыніць уваходныя дзьверы, што былі выбітыя шыбы ў дзьвярах і бліжэйшых вокнах. Гэта быў нейкі адчайны парыў абражаных фальсіфікацыямі выбараў людзей, на які ніхто не аддаваў загад. Але мы ня бачылі гэтага. Было відаць толькі атрады амапацаў, якія рухаліся туды-сюды уздоўж фасаду Дому ўраду. Неўзабаве каля нас зьявіліся дэманстранты, якія адыходзілі адтуль, з першых радоў. Некаторыя з іх былі выкаўзаныя ў сьнезе, аднаго хлопца з разьбітай галавою валаклі пад рукі. Колькасьць людзей, якія сыходзілі з мітынгу, павялічылася. Сыходзілі ўжо вялікімі групамі па некалькі дзесяткаў чалавек. А вядучы мітынгу адчайна заклікаў людзей не разыходзіцца, тэлефанаваць сябрам і знаёмым, запрашаць стаяць уначы. Амапаўцы тым часам чамусьці адступілі ад фасаду Дома ураду, разьбегліся ў супрацьлеглыя бакі, адкуль былі і прыбеглі.

Пазьней ужо, аналізуючы падзеі, мы гаварылі, што надта дзіўна выглядалі дзеяньні амапу каля і ў Доме ўраду. Частка амапаўцаў сядзела ў сярэдзіне будынку, заваліўшы дзьверы і аконныя праёмы канцэлярскай мэбляю. А перад уваходам нікога не было. Як быццам бы спецыяльна запрашалі пайсьці ламануць уваходныя дзьверы. А людзі ж ішлі на плошчу, бо хацелі “людзьмі звацца” і “ня быць скотам”, і несьлі яны на вуліцы і плошчы Менску “сваю крыўду”.

Як распавядаў Уладзя Лабковіч, які разам са старшынёй Беларускага Хельсінскага камітэту Алегам Гулаком стаяў з левага боку фасаду Дома ўраду непадалёк ад чыноў у пагонах, пасьля спробы купкі гарачых галоваў з дэманстрантаў адчыніць уваходныя дзьверы, калі пасыпалася разьбітае шкло, на іхніх тварах назіральнікі ўбачылі задаволеныя пахмылкі. Як быццам бы ад удзельнікаў пратэсту толькі і чакалі чагосьці падобнага. Міжволі напрошваецца думка, можа таму і не было АМАПу каля ўваходу ў Дом ураду, каб справакаваць гэты “штурм” і пасьля як мага больш жаршчэй пакараць найперш “зарваўшыхся” кандыдатаў у прэзідэнты, а таксама як мага большую колькасьць дэманстрантаў.

Між тым, пасьля адступленьня амапаўцаў голас вядучага павесялеў. Стаім, пакуль не адбудуцца перамовы з міністрамі-сілавікамі – гучала з мікрафону. Але сілавікі перамаўляцца не жадалі. Ізноў цёмныя калоны “касманаўтаў” пайшлі насустрач адна другой паўз Дом ураду, праз нейкія секунды ў цёмным марозным паветры замільгалі дубінкі. Амапаўцы, як завадныя механічныя лялькі, выбягалі і выбягалі з двух бакоў Дому ўраду. Людзі пачалі масава сыходзіць з плошчы. А дубінкі ўзьляталі і ўзьляталі, дзясяткі цапоў малацілі крывавы абмалот. Голас у мікрафоне з помніка Леніну набыў роспачнае гучаньне, вядучы заклікаў амапаўцаў не ўжываць супраць мірных дэманстрантаў гвалт, але вось замоўк і ён.

Прыйшоў час рэціравацца і нам. Я паказаў замежнікам у бок Ульянаўскай – адступайце туды, а сам застаўся яшчэ на некалькі хвілінаў. Падзеленыя на атрады амапаўцы займаліся сваёй працаю. Каля Дому ўраду былі бачныя вялізныя корабы МАЗаўскіх закаў, відаць, туды загружалі затрыманых дэманстрантаў. Іншыя ж атрады “касманаўтаў” вышыхтаваліся ў трайныя ланцугі і, падганяемыя афіцэрамі, выціскалі людзей, якія яшчэ заставаліся на плошчы, у розныя бакі. Па праежджай частцы праспекту стаялі калоны грузавікоў і ланцуг жаўнераў унутраных войскаў. Я адступаў адным з апошніх, гэтаксама ў бок Ульянаўскай, прайшоў скрозь ланцуг маладзенькіх жаўнераў. На іхніх тварах застыў выраз напружаньня і страху. За будынкам паштамту я зьвярнуў на Карла Маркса і дагнаў гурт маіх сяброў-замежнікаў.

Мы ішлі ў бок Кастрычніцкай плошчы, кожны з тэлефонам каля вуха, усе некуды тэлефанавалі, відаць, дзяліліся ўбачаным. Размаўляць нам паміж сабой не хацелася. І так усё было зразумела. Я тэлефанаваў сыну Адаму, ён таксама быў на плошчы. Ён адгукнуўся, быў ужо каля елкі на Кастрычніцкай плошчы. “Будзь асьцярожным”, — папрасіў я яго.


Сустрэча з кандыдатамі: надзеі і расчараваньні 15.08.2013 2

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

11 траўня 2013, Бабруйск

Вось жа за некалькі дзён да выбараў прыехалі нашыя сябры, праваабаронцы з Нарвегіі і Швецыі. Прыехалі, каб паглядзець, скласьці сваё асабістае ўражаньне. Яны не рэгістраваліся як афіцыйныя назіральнікі, каб ня быць зьвязанымі абавязковым для міжнародных назіральнікаў графікам працы: паездкамі па ўчастках, запаўненьнем формаў і гэтак далей. Маючы вопыт назіраньня ў міжнародных місіях, яны вырашылі гэтым разам быць незалежнымі і ў сваіх ацэнках і меркаваньнях.

Праграма побыту ў іх была самастойная. А вось на сустрэчу з двума кандыдатамі, якая мусіла праходзіць каля менскай ратушы, я вырашыў пайсьці разам зь імі. Мы трохі спазьніліся і прыйшлі, калі сустрэча-мітынг ішлі ўжо поўным ходам. Было ўжо цёмна, падсьвечаная ратуша стаяла на сьнезе, бы нявеста ў белай сукенцы. Сьвятло ад ліхтароў рассыпалася іскрамі па сьнезе, стаяў лёгкі марозец, пад нагамі парыпваў сьнег. На пераноснай трыбуне прамаўляў адзін з кандыдатаў. Выразна, амаль па-акторску, гучаў пастаўлены ў шматтысячных залах голас. Пасьля яго засьпяваў у мікрафон Зьміцер Вайцюшкевіч. Мне было яго крыху шкада. Сьпяваць нават на невялікім марозе – гэта заўсёды сур’ёзны ўдар па голасу.

Я пакінуў сваіх замежных сяброў і пайшоў хадзіць-брадзіць у натоўпе. Я люблю рухацца падчас мітынгаў, не стаяць на адным месцы, каб паглядзець на людзей, адчуць настрой, зь якім яны прыйшлі на мітынг, урэшце, каб пабачыць знаёмых і павітацца-перакінуцца словамі. Людзей было не мала і не багата, як для зімы, чалавек пяцьсот. Я ўбачыў знаёмага, які жыў у Баранавічах. Ён стаяў з плакатам у падтрымку аднаго з кандыдатаў. Мы павіталіся. Выгляд у яго быў адухоўлены, вочы сьвяціліся. “Ну як? – спытаўся ён з энтузіязмам, – пераможам?” “Ты што гэта, усур’ёз? – спытаўся я ў яго, – паглядзі колькі людзей прыйшло”. Ён адразу неяк сумеўся і працьверазеў. “Што думаеш, ніякіх шанцаў?” – спытаўся ён. “А што ты думаеш, яны ёсьць ?” – перапытаўся я. “Так, - адказаў ён, а потым яшчэ больш сумеўся і нават згорбіўся, - мабыць, ты маеш рацыю”.

Я разьвітаўся і пайшоў да сваіх знаёмых. На душы было прыкра. Не хацеў я яго расчароўваць і выступаць разбуральнікам ілюзіяў. Зьдзівіўся я таксама кандыдату, які здолеў так настроіць каманду, што актывісты сапраўды паверылі ў магчымасьць перамогі. У вачах у свайго знаёмага я бачыў сапраўдную веру ў перамогу. І нашто я сказаў яму, што няма шанцаў, яшчэ раз падумаў я. Можа так і трэба рабіць, калі хочаш перамагчы. Хаця маё ўласнае адчуваньне, аналіз сітуацыі, размовы з рознымі людзьмі паказвалі, што час для зьменаў яшчэ не надыйшоў. Ня ведаю, дзе тая мяжа паміж бязстрашнай прагаю перамогі і авантурызмам. Так і пайшоў я з гэтай сустрэчы з кандыдатамі з пытаньнямі, на якія я не пачуў і не адчуў адказу.

Назіраньне: не хаваць і не падмалёўваць 12.08.2013

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

19 траўня 2013, Бабруйск

Пісаць пра падзеі 2010-11 і лёгка, бо яны, здаецца, добра такі адбіліся ў маёй памяці, і цяжка, бо ўсё ж час няўмольна зьядае сьвежыню эмоцыяў, сотні і тысячы дробных дэталяў, якія ствараюць шматфарбную карціну жыцьця. Набягаюць новыя падзеі, новыя ўражаньні, якія адцясьняюць і заціраюць старыя.

Нагадаю, што грамадзкае назіраньне ў 2006 годзе скончылася для яго арганізатараў вельмі няўдала. Запрацаваў тады толькі як прыняты новы ў Крымінальным кодэксе артыкул 193.1.

У наступныя парламенцкія выбары ў 2008 годзе праваабаронцы ўтварылі грамадзянскую ініцыятыву “Праваабаронцы за свабодныя выбары” і пастараліся правесьці назіраньне з аднаго боку максімальна адкрыта і празрыста, з другога боку вельмі асьцярожна, не разгортваючы шырокую сетку кароткатэрміновых назіральнікаў, аб’ектыўна ацэньваючы і хаду выбарчай кампаніі, і яе вынікі. І абыйшліся, можна сказаць, мінімальнымі стратамі.

З самага пачатку абвяшчэньня выбарчай кампаніі, у верасьні 2010 году, мы правялі першую прэс-канферэнцыю, дзе абвясьцілі пра тое, што мы зьбіраемся назіраць і будзем праводзіць кампанію назіраньня ізноў жа адкрыта і празрыста, ня будзем умешвацца ў хаду выбараў. Нашая задача – аб’ектыўна паказваць усе станоўчыя бакі і ўсе хібы выбарчага працэсу. Што ёсьць, тое і паказаць, нічога не хаваючы і не падмалёўваючы. Пад сотню праваабаронцаў пачалі назіраць з першага дня выбарчай кампаніі, а ў пяць дзён папярэдняга галасаваньня і ў асноўны дзень выбараў да іх меркавалі далучыцца яшчэ пяцьсот назіральнікаў. Такім чынам, пры двух назіральніках на кожным участку мы планавалі праназіраць прыкладна на трохстах выбарчых участках у розных рэгіёнах краіны, як у гарадах, так і ў мястэчках і вёсках. У нас не было спецыяльна падрыхтаванай сацыялагічнай выбаркі ўчасткаў, але іх раўнамернае разьмеркаваньне па ўсёй тэрыторыі Беларусі пэўна што дало б даволі аб’ектыўную карціну праходжаньня выбараў па ўсёй краіне.

Доўгатэрміновыя назіральнікі рыхтавалі справаздачы па кожным з этапаў выбараў. Кароткатэрміновым назіральнікам трэба было штодзённа ў апошнія шэсьць дзён выбараў запаўняць форму назіральніка з пытаньнямі, якія нас цікавілі. Дарэчы, пра характар выбараў, іхнюю празрыстасьць і аб’ектыўнасьць можна вельмі дакладна зрабіць высновы яшчэ да галасаваньня. Гэта дазваляе методыка назіраньня, якую мы ўжывалі. Паводле таго, як сфармаваныя выбарчыя камісіі, як ішла рэгістрацыя кандыдатаў, у якой атмасферы праходзіла агітацыя, ці быў роўны доступ кандыдатаў да сродкаў масавай інфармацыі, можна ўжо вызначыць характар выбараў і адказаць: будуць яны аб’ектыўнымі ці не. А падлік галасоў, лічбы ў пратаколе, калі дакладна, да дробязяў не прапісаная працэдура падліку галасоў, гэта ўжо справа фармальная. Таму так важна было аб’ектыўна адсачыць і прааналізаваць папярэднія этапы выбарчай кампаніі. Гэтым мы і займаліся падчас выбараў.

Бабруйск (21.05.2013 па штэмпелю)

Кампанія “Праваабаронцы за свабодныя выбары” была цікаваю тым, што дзякуючы нашым актывістам-назіральнікам нам удавалася атрымаць эксклюзіўныя факты аб выбарчай кампаніі. Яны былі разнастайнымі, як станоўчымі – мы аздначылі большыя магчымасьці кандыдатаў пры правядзеньні агітацыйнай кампаніі. Таксама агульная атмасфера ў грамадзтве была больш спакойнай. Не было такіх хапуноў грамадзкіх актывістаў і прадстаўнікоў выбарчых штабоў, як у 2006 годзе. Але было багата і адмоўных фактаў і тэндэнцыяў. На некаторыя, агучаныя намі выпадкі, рэагавала Цэнтральная выбарчая камісія ці тэрытарыяльныя камісіі. Яны тэрмінова выпраўлялі недахопы. Як сказаў адзін з сяброў ЦВК, дзень для яго пачынаўся з прагляду сайту “Вясны”. Думаю, што ня толькі для яго. Але заставалася самае істотнае. Няроўныя ўмовы для правядзеньня агітацыі і вал парушэньняў падчас датэрміновага галасаваньня казаў пра несуцяшальныя вынікі ўсёй кампаніі.

Праўда, пры ўсім разнагалосьсі і какафоніі выбарчай кампаніі нечакана пры яе завяршэньні зьявілася адзіная агульная нота, якая раптам аб’яднала амаль усіх кандыдатаў, якія ўдзельнічалі ў кампаніі. Гэта быў заклік прыйсьці на Плошчу. І якія ня былі рознымі кандыдаты, якія яны ня меліі адрозныя праграмы і амбіцыі, але заклік атрымаўся адзіным. Ён прагучаў і па тэлевізары падчас выступленьня кандыдатаў, і на іхніх сустрэчах з выбаршчыкамі, і ў рэдкіх агітацыйных матэрыялах.

Напачатку гэтаму не надалі сур’ёзнай увагі. Ну гавораць і гавораць, ну заклікаюць і заклікаюць. Ці ж багата людзей пачуюць іх узімку, у сьнег і мароз, і з такой “дохлай” выбарчай кампаніяй гэтых шматлікіх, але нераскручаных і таму малавыразных кандыдатаў.

Падчас выбараў нам на сайт самыя розныя людзі дасылалі паведамленьні і розныя факты пра папярэдняе галасаваньне, і нават некалькі відэасюжэтаў, зробленых сотавымі тэлефонамі. Адзін з такіх сюжэтаў з менскага ліцэю даслала нам ліцэістка, які затым у тэлешоў "Выбар" паказаў журналіст Дарафееў. Сюжэт быў вельмі простым. Дзяўчына сфільмавала, як куратарка па сьпісе групы правярае, ці ўсе навучэнкі прагаласавалі датэрмінова, ці не.

Мяне найбольш уразіў ня гэты факт, такое ж рабілася скрозь. А тая атмасфера паўсядзённасьці і звычайнасьці, якая была ў аўдыторыі.

Калектыўная псіхалогія ў нашым грамадзтве – рэч мала вывучаная. І чаму гэта паўсюль праходзіла вось так абыдзенна і звычайна – я ня маю адказу.

Напярэдадні выбараў на нашым офісе адбыўся дзіўны выпадак. Неяк зранку да мяне падыйшла адная з вясновак і сказала, што хтосьці ўзламаў яе шуфлядку у стале, якая запіралася на ключ. У ёй ляжалі паперы, датычныя дзейнасьці “Вясны”. “Ці зьнікла што?” – спытаўся я. “Не, усё на месцы”, – адказала яна. Мы паглядзелі яе шуфлядку. Сапраўды, на фаніроўцы каля замочку былі відныя драпіны, а сам замочак быў зламаны, як бы яго падчапілі і ламанулі нейкай стамескаю ці нажом, а назад зачыніць ужо не змаглі. Мы абгледзелі іншыя шуфлядкі. На ўсіх каля замочкаў былі падобныя драпіны, але замкі былі пазачыняныя. Дарэчы, ва ўсіх іншых шуфлядках, апроч першай, валялася ўсялякая неістотная дробязь, якая звычайна зьбіраецца ў шуфлядках гадамі. Падзея гэтая, па ўсім відаць, адбылася ўначы. Быў канец лістападу.

Страницы: 1
Читать другие новости