Севярынец, Кастусёў і "гонар LGBTQ" 29.06.2019

Я занадта не ўлазіў у палеміку вакол Павел Севярынец vs Рыгор Кастусёў, дый зараз не жадаю ўлазіць. Але не магу не падзяліцца інфармацыяй пра цікавыя супадзенні ў свеце LGBTQIA+.

1. Сёлетні Baltic Pride амаль супаў з круглай гадавінай першай дэманстрацыі геяў у Stonewall (якая дала пачатак "прайдам"). Гэта было ў чэрвені 1969. З нагоды круглай гадавіны (50 год) у Нью Ёрку, у месцы, дзе ўсё пачыналася, Stonewall National Monument (SNM) усталяваў "Сцяну Гонару LGBTQ". На Сцяну Гонару унесены таксама Хары Хэй як адзін з "Піянераў, Першапраходцаў і Герояў" (вялікія літары ў арыгінале).

Хто такі Хэй? Ну, ясна, што абаронца правоў LGBT. Але далёка не толькі. Хэй - гэта адзін з найбольш зацятых і настойлівых абаронцаў правоў педафілаў. Цягам усіх 80-ых гадоў ён настойваў на тым (і паспяхова), каб NAMBLA (асноўная пра-педафільская арганізацыя ў ЗША) удзельнічала ва ўсіх LGBT-прайдах. І нават у 90-ыя гады, калі большасць LGBT-арганізацый здыстанцаваліся ад педафільскіх рухаў, Хэй працягваў змагацца за "права на міжпакаленны інтым" і месца ў LGBT+.

І так, першае супадзенне: у адзін і той жа месяц - Baltic Pride і ўнясенне на "Сцяну Гонару LGBTQ" змагара за правы педафілаў. У якасці "Піянера, Першапраходца і Героя".

2. Але ёсць яшчэ адно цікавае супадзенне. 6 чэрвеня (у першы дзень Baltic Pride) у Касэлі, Нямеччына, пачаўся судовы працэс над універсітэцкім прафесарам, спецыялістам па эвалюцыйнай біялогіі, Ульрыхам Кучэрам. У адным са сваіх інтэрв'ю ён сцвердзіў (слушна ці няслушна - гэта асобная тэма), што гомасэксуалізм стварае большыя перадпасылкі для педафіліі, чым гетэра-. З-за гэтага ён быў прыцягнуты да судовай адказнасці (справа, як здаецца, яшчэ не завершана).

Асацыяванне гомасэксуалізму і педафіліі можна было б успрыняць як заведама ачарняльны ("гамафобскі") выбрык (і такім чынам апраўдаць абмяжоўванне акадэмічнай свабоды). Але, як на іронію лёсу, прыблізна два тыдні пасля працэсу, як ужо было сказана, адна з найбольш аўтарытэтных LGBT+ арганізацый (якой з'яўляецца SNM) абвесціла абаронцу правоў LGBT+педафілаў "Піянерам, Першапраходцам і Героем". А калі так, то грунтоўная дыскусія на тэму "гомасэксуалізм і педафілія" - гэта не толькі акадэмічнае права, але і акадэмічны абавязак.

Такая дыскусія зусім неабавязкова мусіць прывесці да негатыўных наступстваў для LGBT+. Магчыма, дзякуючы ёйі удалося б знайсці апраўдальнае вытлумачэнне для такіх фактаў, як ушанаванне Хары Хэя (хаця цяжка ўявіць такое апраўданне - калектыўная амнэзія арганізатараў? правакацыя вонкавых сіл?). Магчыма, такая дыскусія стварыла б магчымасць самаачышчэння. У абодвух выпадках дыскусія пайшла б на карысць LGBT+.

Baltic Pride у геаграфічным плане праходзіў далёка ад Нью Ёрка і Касэля. Але ў ідэалагічна-палітычным плане аніякай дыстацыі няма. Арганізатары Baltic Pride цытуюць тых самых аўтараў, выкарыстоўваюць тыя самыя аргументацыйныя стратэгіі, прымяняюць тыя самыя палітычныя тэхналогіі і, хутчэй за ўсё, маюць тых самых спонсараў, што і SNW або касэльскія LGBT-арганізацыі. І кожны/-ая, хто бярэ ўдзел у такіх акцыях або іх падтрымлівае, павінен / павінна ясна сфармуляваць сваю пазіцыю наконт дзвюх рэчаў:

1) абвешчання абаронцы педафіліі "героем і першапраходцам";
2) акадэмічнай свабоды.

Вось гэта - для мяне, дый не толькі для мяне - было б вызначальным, ці можна такой асобе паціскаць руку, ці не.

Сцяна Гонару з імем Хары Хэя

Хары Хэй з надпісам у падтрымку NAMBLA - галоўнай арганізацыі ЗША лабіруючай "правы педафілаў"

Гамафобія як з'ява і як этыкетка 18.05.2019

"Гамафобія" ў этымалагічным плане значыць "страх перад асобамі гомасэксуальнай арыентацыі", але звычайна падразумяваецца пад гэтым (таксама): "нянавісць да асоб гомасэксуальнай арыентацыі". Гэтая двухзначнасць не спрыяе выпрацоўцы аптымальных стратэгій не-дыскрымінацыі (гэта тычыцца таксама заходніх краін), але пакінем гэту праблему пакуль што ўбаку. Незалежна ад таго, ці трактуем тэрмін як "страх" ці як "нянавісць", давайце паглядзім, ці можам сцвердзіць хаця б адно з гэтага ў аўтараў наступных выказванняў:

«О, Божа! А можа, лепей і не глядзець» - вербальная рэакцыя на сцэну двух цалуючыхся мужчын.

«Так, добра, ідзем» - пасля таго, як сцэна знікае.

«Ды ладна! Спадзяюся, што цяпер аператары адшукаюць сапраўды класныя парачкі тут, у Тэль-Авіў Экспа» - рэакцыя на чарговую сцэну двух цалуючыхся мужчын.

Няма сумневу, што гэтыя выказванні сведчаць аб крытычным стаўленні іх аўтараў да паказвання на TV дзеянняў гомасэксуальнага характару. Магчыма, іх крытыцызм няслушны. Але, спадарства, уключыце логіку і падумайце самастойна: ці прыведзеныя вышэй выказванні можна ўспрымаць як індыктары страху? індыкатары нянавісці? Вы ніколі ў жыцці не чулі/бачылі выказванняў, які сапраўды нагружаны нянавісцю або страхам?

Крытыцызм і нянавісць - гэта розныя рэчы. Крытыцызм і страх - таксама розныя рэчы. Некаторым здаецца, што калі пачнуць направа і налева раскідвацца этыкеткай "гамафобы!", "гамафобы!", то тым самым спрычыняцца да не-дыскрымінацыі. Няпраўда. Яны спрычыняцца да таго, што слова "гамафоб" перастане што-кольвечы значыць. Далейшым наступствам будзе кампраметацыя ўсёй кампаніі па недыскрымінацыі.

Беларусь у міжнародных рэйтынгах 08.02.2019

Независимые Беларусские Исследования паінфармавалі, што "Freedom House признала Беларусь самой несвободной страной в Европе". Уладзімір Карагін у звязку з гэтым выразіў пажаданне, што хацелася б нейкіх пазітыўных навін. Выходзячы насустрач пажаданню, вось пару такіх навін:

Цягам 2016 – 2018 гадоў у Беларусі адбыўся самы вялікі спасярод усіх краін Еўразіі прагрэс у плане палітычнай трансфармацыі - з дадзеных ВТІ.

У плане прымання дэмакратыі-як-ідэі Беларусь апераджае Польшчу, Харватыю і Чарнагорыю і знаходзіцца прыблізна на тым жа ўзроўні, што Францыя (EIU).

Беларусь пераўзыходзіць Швейцарыю і Вялікабрытанію па паказніку «унутрыдзяржаўнай аўтаноміі» (V-Dem).

...а яшчэ болей пра суцешнае і несуцешнае - у адмысловым "Аглядзе міжнародных рэйтынгаў" на сайце BISS. Ужо хутка )


Факт, фэйк... - справа густу ці каштоўнасцяў? 04.01.2019

Адзін вядучы журналіст аднаго вядучага тыднёвіка адной вядучай краіны - як аказалася - доўгі час фабрыкаваў факты. То бок прыдумляў нешта, што выдаваў за факты. То бок, рабіў прыблізна тое самае, што рабіла адна студэнтка Вадим Можейко, калі, не апытаўшы ніводнага працаўніка гатэля, прынесла "дадзеныя" апытання.

Так, нешта такое можа здарыцца нават са Spiegel (бо менавіта гэта выданне з'яўляецца фігурантам скандалу).

Ёсць, аднак, адна каласальная - каласальнейшая - розніца паміж сітуацыяй са Шпігель і аналагічнымі сітуацыямі ў Беларусі. Калі выходзіць наверх практыка фабрыкавання фэйкаў, то ніхто не заяўляе: "Ай, усе так робяць". "Ай, ну і што", "Вам што, болей за ўсіх трэба?" "Фэйк? Вы сапраўды верыце ў "аб'ектыўнасць"? Факт - гэта ўсяго толькі прыкрыўка для фэйку". Ніхто чагось такога не заяўляе на Захадзе (калі ўзяць у дужкі gender studies і постмадэрнісцкіх летуценнікаў) - і ў гэтым каласальнае адрозненне ад Беларусі.

Моцны арганізм - не той, каторы ніколі не хварэе, а той, хто, захварэўшы, хутка пераадольвае хваробы. Калі ў арганізацыі працуе 700 чалавек (менавіта: чалавек, а не анёлаў), то было б цудам, каб цягам доўгага часу ніхто з іх не паддаўся той ці іншай спакусе. Ніякая таксама ўнутраная праверка на прадмет рэальнасці фактаў не гарантуе выключэння любой фікцыі. Але самае галоўнае тое, якім чынам асяроддзе - унутрнанае і знешняе - рэагуе. У аснове ж рэакцыі ляжыць моцная каштоўнасна-кагнітыўная ўстаноўка:

1) Ёсць розніца паміж фэйкам і фактам.
2) Падаванне фэйкавай інфармацыі абсалютна непрымальнае.

Без гэтай устаноўкі, без кансэнсусу на гэты конт, праадольванне праблемы з фэйкамі (і аналагічнымі хваробамі) - гэта ўсё-роўна, што адварочванне цячэння ракі з дапамогай кіёчка. А калі ёсць такі кансэнсус, такі каштоўнасны імунітэт, тады вырашэнне праблемы - гэта справа тэхнікі.

Беларусь яшчэ не выпрацавала такога імунітэту. Факты і фэйкі, прапаганда і аб'ектыўныя інфармацыя, акадэмічная сумленнасць і плагіят, прымяненне заканадаўства і маніпуляцыя заканадаўствам, савецкая ідэнтычнасць і беларуская ідэнтычнасць - усё гэта надалей справа густу. Інтэлектуальная культура не спрыяе дыскрымінацыі фэйкаў, прапаганды або плагіяту.

Абсурдныя ўяўленні пра нацыянальную ідэю 21.05.2018

Спасярод розных абсурдных уяўленнняў наконт нацыянальнай ідэі найбольш распаўсюджана, бадай, наступнае:

Нацыянальная ідэя – гэта такая ідэя, якую ўсе заўсёды і ўсюды абмяркоўваюць.

Маўляў, усе жыхары дадзенай краіны, а малога да старога, ад прэзідэнта да бамжа, ад рэзідэнта ПВТ да калгаснага рабацягі павінны штодня цікавіцца, разумець і падтрымліваць той ці іншы канон нацыянальных каштоўнасцяў. Вось тады ідэя сапраўды ёсць. А калі такое не адбываецца, значыць, «няма ў нас ніякай нацыянальнай ідэі». Нічым іншым, як наяўнасцю такога мыслення можна растлумачыць пастаянныя рэплікі тыпу: «Вы паслухайце, пра што гавораць людзі на прыпынках, у калгасах ды на заводах. Тэма нацыянальнай ідэнтычнасці іх абсалютна не цікавіць».

Паспрабуйце ўявіць сабе сітуацыю, калі на прыпынках, на рынках, на заводах і ў крамах людзі штодня абмяркоўваюць тэму Вялікага Княства Літоўскага, веліч і прыгажосць нацыянальнага сцяга і пералічваюць усіх славутых герояў мінуўшчыны. Гэта быў бы нейкі кашмар. Што ж, у гісторыі, хоць і рэдка, але бывалі падобныя выпадкі. Прыкладам, у чацвёртым стагоддзі багаслоў Грыгорый Ніскі напалову смехам, напалову ўсур'ёз распавядаў пра наступную ненармальнасць. Вось прыходзіш – кажа Грыгорый – на рынак, пытаешся пра обаль (капейку), а яны ў адказ пачынаюць філасофстваваць пра Народжанага і Ненароджанага. Хочаш даведацца пра цану на хлеб, а яны ў адказ: «Бог-Айцец вышэй за Сына». Пытаешся: «Ці гатовая ўжо лазня?» А яны табе: «Бог-Сын выйшаў з няіснасці».

Паўсюдная апантанасць нацыянальнай ідэяй – гэта шкодны і непажаданы стан рэчаў. І ніводзін цвярозы прыхільнік нацыянальнага адраджэння не ставіць сваёй мэтай распаўсюдзіць вось такую апантанасць. Нацыянальная ідэя – гэта больш-менш звязная сістэма перакананняў наконт гісторыі і адметнасці дадзенай культурнай або палітычнай супольнасці. Плюс набор рытуалаў падтрымлівання гэтых перакананняў.

А што тычыцца гэтага аргументу: «Няма паўсюднага і штодзённага зацікаўлення нацыянальнай ідэяй, значыць, яна беспаспяховая» - выкіньце яго як шкодную звычку.

Працяг будзе


Смяротнае пакаранне. Ерэтычны погляд 24.04.2018

Калі еўрапейцы пачынаюць гаварыць пра "каштоўнаснае" вымярэнне палітыкі ЕС да Беларусі, то амаль заўсёды на першае месца выскоквае тэма "смяротнага пакарання". Часам гэта адзіная тэма з катэгорыі "каштоўнасці". Цікава бывае назіраць стандардовы дыялог па гэтай тэме з прадстаўнікамі беларускіх уладаў. Беларускія ўлады кажуць, што скасаванне смяротнага пакарання - гэта мо і шляхетная, але "недэмакратычная" ідэя (бальшыня грамадзян за тое, каб яго пакінуць). Еўрапейцы ж даюць зразумець, што часам трэба павесці сябе "недэмакратычна", каб абараніць некаторыя важныя каштоўнасці.

Цалкам пагаджаюся з еўрапейскім бокам, што не ўсе каштоўнасці ўсталёўваюцца з дапамогай дэмакратычных працэдураў. Але тут пытанне ў наступным: наколькі скасаванне смяротнага пакарання з'яўляецца ключавым для гуманітарнай этыкі?

Сам факт адсутнасці смяротнага пакарання мала што кажа пра стан чалавечнасці і маральнай развітасці грамадства. Такое пакаранне скасавана, напр. у Расеі (дэ факта) і ў Туркменістане (дэ юрэ і дэ факта), але ці гатовы мы сказаць, што расейскае ці туркменскае грамадства больш гуманнае, чым, скажам ЗША ці Японія, дзе ўсцяж яно стасуецца? Можна скасаваць смяротнае пакаранне, але пажыццёва трымаць злачынцаў у жудасных і нечалавечых умовах. У гэтым выпадку, апроч падтрымлівання цярпення гэтых людзей, грамадства таксама мусіць аплочваць іх утрыманне, ахову, памяшканні, лекарскія паслугі ігд. А калі хочам скасаваць смяротнае пакаранне і пры гэтым гарантаваць для асуджаных больш-менш чалавечныя ўмовы жыцця ў зняволенні, то гэта спараджае шэраг дадатковых - арганізацыйных і маральных - пытанняў.

Згодзен з тым, што варта імкнуцца да такога грамадства, дзе нават серыйным злачынцам будзе гарантавана права на жыццё. Але не згодзен з тым, што гэта павінна стаць прыярытэтам № 1 у сённяшняй "каштоўнаснай палітыцы". Па-першае, варта ўсведамляць, што забіваць можна рознымі спосабамі. Можна гэта рабіць імгненна (расстрэл, электрычнае крэсла, смяротная ін'екцыя), а можна змясціць чалавека ў такія ўмовы, што ён будзе паміраць паступова (рэгулярнае збіванне, калечанне, кармленне няякаснай ежай ігд.). Трэба лічыцца з тым, што скасаванне інстытуту імгненнага (фармальнага) смяротнага пакарання можа быць "кампенсавана" пашырэннем розных спосабаў нефармальнага смяротнага пакарання.

Па-другое, сарцавіна праблемы са смяротным пакараннем палягае не ў самім факце яго прымянення да рэальных злачынцаў, а ў рызыцы таго, што яно можа быць прыменена да нявінных людзей - або з-за памылкі суддзяў, або ў выніку тэндэнцыйнасці. А калі так, то варта задумацца, што сапраўды лепш: ці кінуць усе сілы на скасаванне смяротнага пакарання, ці на тое, каб верагоднасць памылкі ў выпадку цяжкіх пакаранняў наблізіць да нуля? Калі кінем усе сілы на дасягненне першага, а судовая сістэма ўсцяж будзе сістэматычна дапускаць памылкі, то канечны эфект будзе мала суцешным: замест людзей несправядліва асуджаных на смерць з'явяцца людзі несправядліва асуджаныя на пажыццёвую катаргу. Падаецца, што больш разумным будзе засяродзіцца на другой задачы.

Хоць мне асабіста хацелася б, каб у перспектыве ў нас не было смяротных пакаранняў, але пры гэтым лічу, што інстытут смяротнага пакарання ў межах добрай судовай сістэмы - гэта лепш, чым інстытут пажыццёвага зняволення ў межах кепскай судовай сістэмы.


С Путиным нужно работать 20.03.2018

Национальная консолидация в России сама по себе - хорошая вещь. Расколотая или погруженная в хаос Россия - не в наших интересах. Она была бы более опасна, чем путинская Россия.

Жаль, конечно, что такая консолидация произошла с подачи и вокруг Путина, а не вокруг какого-нибудь политика европейского типа. Но это лучше, чем если бы она произошла вокруг Жириновского или Зюганова или неоязыческих нацистов, а все они в свое время рьяно претендовали на лидерство и имели неплохие шансы заменить Ельцина.

Готовиться к наихудшему сценарию - на всякий случай - нужно, но и паниковать не стоит. В России четвертый год подряд происходит падение реальных доходов + целая куча структурных проблем. Путин - милитарист, но прагматичный милитарист. Он безраличен к демократическим ценностям, но он не безраличен к экономической цене, которую приходится платить за его военное хобби. Во властных структурах России есть целая армия экономических технократов, с которыми путинцам надо считаться. А они - технократы - если не явно, то кулуарно клянут эти геополитические подвиги и слышать не хотят об очередных.

С Путиным надо работать. И с тем, который сидит в Кремле, и с тем, который сидит в головах многих белорусов. В первом случае - не провоцировать без лишней надобности его милитаристских демонов, а при этом ограничивать его экономические и политические козыри в Беларуси.

Во втором случае нужно работать над ценностными установками, стереотипами, мыслительными рутинами, так как именно они стоят за высоким рейтингом Путина в Беларуси. Не стоит клеймить и проклинать отечественных путинцев, так как за исключением немногих одержимых русофилов, для большинства значение имеет не столько Путин, сколько ясная система координат, которая снижает чувство неопределенности. Сегодня она ассоциируется с Путиным, завтра может ассоциироваться с кем-нибудь (или чем-либо) другим. С кем/чем она будет ассоциироваться - зависит от нашей кропотливой работы.

Нац-идентичность - это долгосрочная инвестиция! 06.02.2018

Мышление в категориях доходов и затрат — это часть повседневной жизни любого предпринимателя, экономиста и мудрого чиновника. А разве культура, моральная система, интеллектуальная деятельность и духовная жизнь могут руководствоваться логикой затрат-и-доходов? Безусловно да. Отличие только в том, что в разных сферах (экономическая, культурная, ителлектуальная...) существуют разные единицы затрат и доходов.

Которая из существующих версий белорусской национальной идентичности более затратна, а которая — менее? Которая их них рассчитана на сиюминутную пользу, а которая — на долгосрочную перспективу? «Экспертное заключение» по этим вопросам требует серии исследований — и этим, надеемся, BISS займется в ближайшем будущем. В рамках этого блога хотел бы сформулировать несколько тезисов, которые позволят заинтересованному читателю уже сейчас сделать собственные «здравомысленные заключения». Вот эти тезисы:

1) Не существует «беззатратной» национальной идентичности. Любая версия идентичности несет с собой определенные риски и затраты. Слишком «мифологическая» идентичность будет порождать сильное напряжение в ситуациях соприкосновения с наукой (а такие соприкосновения неизбежны); слишком «научная» идентичность будет лишена мобилизирующей силы и будет изменчива (так как критическое переосмысление теорий вписано в суть научного процесса). Идентичность, основанная на социологических опросах будет, скорее всего, противоречивой и лишенной глубины, а идентичность, вымышленная в кабинетах, может оказаться невнятной для большинства населения.

2) Оптимальная версия идентичности — это та, где «доходы» преобладают над «затратами» в долгосрочной перспективе. Подчеркнем: в долгосрочной перспективе. Не надо путать разработку национальной идентичности с организацией «дожинок». Идентичность — это то, что должно работать не год и не два, а как минимум несколько десятилетий или даже столетий. И критерий успешного проекта идентичности — это не количество голосов «за» во вчерашних соц-опросах, а вероятность его устойчивости в будущем.

3) Краткосрочный успех нац-идентичести зависит от политических и экономических факторов; долгосрочный успех — от когнитивных. Политико-экономические обстоятельства очень изменчивы, а еще более изменчиво их влияние на сознание людей. Привязка идентичности к таким факторам, как количество поддерживающих/неподдерживающих нынешний политический курс, геополитические симпатии или рейтинг политиков — это безнадежно близорукий подход. Пройдут годы, десятилетия — и политико-экономические обстоятельства будут иными, а компоненты идентичности, созданной на основе эфемерных процессов, будут витать в публичном пространстве как пустые истуканы, которых никто серьезно не воспринимает.

А вот когнитивные (т.е. познавательно-мыслительные) структуры очень устойчивы. В отличие от политико-экономических, когнитивные структуры формировались сотни тысяч лет в ходе эволюции, поэтому они зависят от политики или экономики не более, чем камень зависит от воскового покрытия. Следовательно, в долгосрочной перспективе успешным может быть только та версия идентичности, которая максимально учитывает когнитивные закономерности (+ некоторые коммуникативные особенности).

4) Чем более противоречива версия идентичности, тем более она затратна в когнитивном плане. Важно помнить, что когнитивные процессы тоже (и даже в первую очередь) подчиняются логике доходов-и-затрат. Ввиду несовершенства нашего познания любая теория и любая система знаний несет в себе какие-то нестыковки, неточности и, скорее всего, ошибочные положения. Вопрос не в том, как найти версию идентичности, лишенной каких-либо когнитивных аномалий (таковой версии не существует). Вопрос в том, чтобы найти такую версию, обслуживание которой будет менее всего затратно в интеллектуальном плане (в частности, не надо будет слишком часто жертвовать законом непротиворечия). Говоря простым языком: нужна такая версия идентичности, которая не потребует от ее носителей быть шизофрениками.

На протяжении ста лет появилось несколько версий и субверсий нашей белорусской идентичности (включительно с постулатом «нулевой» идентичности). Предлагаю уже определиться с выбором, применяя универсальную калькуляцию «затрат и доходов». Главное, о чем следует помнить, что национальная идентичность — это долгосрочная инвестиция. Дивиденды тут не обязательно должны быть мгновенными: пусть они лучше появятся через десять или двадцать лет, но будут после этого постоянными.

Страницы: 1
Читать другие новости