АКТУАЛЬНЫЕ ТЕМЫ: Коронавирус Олимпиада Единый кандидат оппозиции Выборы-2020 Беларусь-Россия Убийство Павла Шеремета

Каранавірус: ці карантын - адзінае выйсце? 30.03.2020

"Кожнае жыццё чалавека каштоўнае" - гэта базавы аргумент прыхільнікаў жорсткага карантыну. Я цалкам згодзен з самой тэзай. Так, жыццё кожнага чалавека - пачынаючы ад зачацця і да натуральнай смерці - каштоўнае, і грамадства павінна ўзяць на сябе пэўную дозу магчымых нязручнасцяў дзеля ўзмацнення абароны жыцця тых катэгорый людзей, якія паддадзены небяспецы.

Але сарцавіна дыскусіі вакол карантыну, бадай, не вядзецца вакол пытання, ці жыццё чалавека каштоўнае ці не. І (спадзяюся) не вакол таго, ці дабрабыт адных (маладых і здаровых) важней за жыццё і здароўе іншых (пажылых або хворых).

Сарцавіна дыскусіі ў наступным: ці гуманітарныя здабыткі ва ўмовах жорсткага карантыну сапраўды пераўзыходзяць гуманітарныя страты? Я не маю гатовага адказу на гэтае пытанне, але вось рэчы, якія варта тут узяць пад увагу:

1. Рашэнні наконт карантыну прымаліся/прымаюцца ў сітуацыі дэфіцыту часу і - у многіх выпадках - на базе навуковых гіпотэзаў (а не правераных заканамернасцях - бо на гэта патрэбна больш часу).

2. Вялікую ролю ў прыняцці рашэнняў іграе эмацыйная рэакцыя на пандэмію.

3. Ёсць павучальны кейс 2009 года. Сусветная арганізацыя здароўя абвесціла дзесь на паўгода пандэмію. Раслі панічныя настроі. Пасля, калі эмоцыі апалі, пачалі з'яўляцца даследаванні і расследаванні. British Medical Journal, рапарт ПАСЕ, шэраг індывідуальных экспертаў канстатавалі, што пандэмія была абвешчана беспадстаўна і выклікала непатрэбную паніку.

Каб не было непаразуменняў: я не цверджу, што цяперашні кейс такі самы. Хутчэй за ўсё, не. Але кейс-2009 павучальны тым, што ва ўмовах нарастаючага страху і неабходнасці прымаць хуткія рашэнні ёсць высокая імавернасць кагнітыўных скажэнняў. Вось чаму не варта "з парогу" адкідваць меркаванні крытыкаў карантыну. (А такія крытыкі водзяцца не толькі ў Беларусі. Іх нямала і ў заходнім свеце, у прафесійных асяроддзях.)

Сінонім "аўтарытарызму" - не чыноўнікі-ідэолагі 18.03.2020

Сінонім "аўтарытарызму" - гэта не чыноўнікі і ідэолагі. Яго сінонімам з'яўляецца ігнараванне ўстаноўленых правілаў і працэдур.

Якая тут пазіцыя зразумелая і прымальная:

1. Сітуацыя на старце: не пагаджаюся з дадзенымі правіламі і не хачу паводле іх працаваць. ОК, няма пытанняў.

2. Сітуацыя ў працэсе: Я бачу, што правілы, водле якіх я пагадзіўся працаваць, несправядлівыя або неэфектыўныя. Гэта мая памылка, мой недагляд, што я не прадбачыў гэтага на старце. Не хачу далей працаваць па гэтых правілах. Прыпыняю працу, але прызнаю, што адказнасць за маю непрадбачлівасць ляжыць на мне. ОК, таксама прымальная пазіцыя.

3. Сітуацыя на фінішы: Бачу, што правілы, водле якіх пагадзіўся працаваць, не зусім справядлівыя або не зусім эфектыўныя. Але я на старце не прадбачыў гэтага, суадносна, прымаю наступствы (у тым ліку негатыўныя) такога стану рэчаў. Раблю высновы на будучыню. Таксама ОК.

Фармалізм? Не, гэта прагматыка калектыўнага дзеяння. Калектыўнае дзеянне прадугледжвае прадказальнасць чальцоў калектыва. Гэтага можна дасягнуць толькі з дапамогай максімальна ясных правілаў і прызнання, што літаральная іх інтэрпрэтацыя мае першынство перад метафарычнай.

Спасылка на падтэксты, "дух" правілаў у выпадку непаразуменняў - кепская ідэя. Падразумявалася, што будзе народнае галасаванне, падразумявалася, што праўладныя грамадзяне не будуць уплываць, падразумявалася, што калі камусь з нас не спадабаюцца правілы, то ўсе астатнія будуць салідарны...

Падразумявацца можа што заўгодна. Але не трэба рабіць стаўку на тэлепатычныя здольнасці партнёраў. Калі гэтыя "падразумяванні" сапраўды лічыш істотнымі - тады на старце прапануй партнёрам іх фармалізацыю. Калі не, то змірыся з тым, што ў працэсе працы апеляванне да "падразумяванняў" ці "падтэкстаў" можа не быць іншымі прынята.

Прывязка аўтарытарызму да асоб ці катэгорый людзей - гэта памылка. Аўтарытарызм - паўтаруся - гэта форма суіснавання, а не катэгорыя людзей. Калі празрыстыя правілы падмяняюцца воляй аднаго чалавека ці нейкай групы людзей, маем дачыненне з аўтарытарызмам.

Калі прыняцце рашэнняў адбываецца водле ясных прынцыпаў з магчымасцю ўдзелу ўсіх дарослых грамадзян, тады гэта дэмакратыя.

«О запрете пропаганды ЛГБТК+»: что в нем есть, а чего нет 14.03.2020

На протяжении последних четырех месяцев 52 тысячи 600 подписей оставили белорусы под коллективным обращением Александру Лукашенко с призывом “инициировать принятие закона о запрете пропаганды и публичной демонстрации гомосексуализма и других половых извращений несовершеннолетним”.

Эта кампания вызвала много споров и эмоциоальных оценок. Независимо от того, как оцениваем такую инициативу, предлагаю удостовериться, что в тексте обращения действительно есть, а чего там нет.

Что ͟е͟с͟т͟ь͟ в тексте обращения:

(1) Утверждение, что гомосексуализм — «сексуальное извращение».
(2) Увязка «пропаганды ЛГБТК+» с современнными трендами в западном мире.
(3) «Пропаганда ЛГБТК+» квалифицируется как нечто, имеющее «антихристианский» характер.
(4) Призыв ввести уголовную ответственность за:
(а) пропаганду гомосексуализма*;
(б) публичную демонстрацию гомосексуализма «и других половых извращений» несовершеннолетним.

* Из текста обращения непонятно, призывают ли авторы ввести ответственность за любую пропаганду ЛГБТК+, или только пропаганду ЛГБТК+ среди несовершеннолетних.

Чего ͟ ͟͟н͟е͟т͟ в обращении:
(1) Призыва наказывать за наличие гомосексуальной ориентации.
(2) Призыва обязать людей с гомосексуальной ориентацией проходить терапевтическую конверсию на гетеросексуальную ориентацию .
(3) Призыва наказывать за однополые сексуальные отношения.


Канапацкая, праймерыз і іншыя жарсці 07.03.2020

Ганна Канапацкая выклала дакументы, з якіх вынікае, што яна адпачатна прынцыпова не акцэптавала палітычную стратэгію апазіцыйнай кааліцыі.

Неакцэптацыя стратэгіі - гэта поўнае права Канапацкай. Яе спроба пераканаць кааліцыянтаў да змены стратэгіі - таксама нармальная рэч. Але ў сітуацыі, калі ўсё ж прынята рашэнне трымацца менавіта такой стратэгіі, то недапушчэнне да праймерыз Канапацкай - цалкам зразумелае рашэнне.

І няма патрэбы ўпадаць у маралізатарскі тон - маўляў, сварыццанепрыгожа, давайцежыцьдружна, штовызноўнепадзяліліаяяй. Разыходжанне ў поглядах, часам фундаментальнае разыходжанне - у гэтым нічога надзвычайнага няма. Тое, што адбылося разыходжанне, зусім не значыць, што адзін з бакоў кепскі, другі - добры, або што ўсе кепскія. Можа быць, усе харошыя, але папросту розныя. Такое бывала, бывае і будзе бываць.

Гэта раз.

Два. І так, разыходжанне ў поглядах відавочнае, яно фундаментальнае, імавернасць таго, што яно пазней само па сабе рассмокчацца - крайне нізкая. То якое рашэнне тут будзе рацыянальным? Правільна: лепш на старце сказаць адно аднаму: "Дзякуй, аррывэдэрчы".

І зноў маралісты: Дык чым вы адрозніваецеся ад Ярмошынай?! Астыньце, ачуняйце і падумайце: беларускія праймерыз - гэта выбары, ці арганізацыйнае мерапрыемства, мэта якога - выявіць аптымальнага кандыдата для чакаючай кампаніі?

Дзяці і цёці маглі закулісна сабрацца і выбраць кандыдата. Маглі кінуць манету. Звярнуцца да бацюшкі Аўтакефальнай Царквы, каб намасціў абранніка. Маглі рознымі іншымі спосабамі выбраць свайго кандыдата. Абралі менавіта такі спосаб - праймерыз (або квазі-праймерыз, каб не блытаць з Амерыкай, дзе зусім іншая спецыфіка сітуацыі). Але праймерыз - гэта ўнутры-кааліцыйная працэдура, а не выбары. Не блытайце.

Ага, апазіцыя "зноў не аб'яднаецца", а аб'яднаным жа лепей быць, чым неаб'яднаным, бо гармонія лепшая за дысгармонію, а космас лепшы за хаас? Цалкам згодзен. Але палітыка - гэта не музыка, і калі вам так хочацца гармоніі, то ідзіце ў Тэатр оперы і балета (не забудзьце ўзяць толькі маску ад каранавіруса).

Хочаце сузіраць палітыку, або хочаце ў ёй удзельнічаць, - загадзя змірыцеся з вялікай дозай выпадковасці, непрадказальнасці і дысанансу. У якасці рэкампенсацыі вам будзе дадзена як мінімум раз у жыцці перажыць эпіфанію: "Як з такога хаасу і такой какафоніі магло нарадзіцца нешта цывілізаванае?!"

Карацей кажучы - адзінага кандыдата не будзе, паміж апазіцыянерамі будзе яшчэ не адна сварка, хто атрымае двухцыфровы працэнт, а хто аднацыфровы - у значнай ступені латарэя - і што ж, з гэтым трэба жыць. Такой бяды.

Скажу болей: няма панацэі на поспех: ні вулічныя пратэсты, ні іх адсутнасць, ні арыентацыя на "надзённыя праблемы бальшыні", ні выступанне з глабальнымі радыкальнымі праграмамі, ні гендэр, ні ўзрост, ні класавае паходжанне, ні фізіяномія... - не гарантуюць поспеху. І наадварот: кожны з пералічаных фактараў можа патэнцыйна спрычыніцца да гэтага поспеху. Які набор фактараў спрацуе - па вялікім рахунку мы не ведаем.

Навука - гэта ідэалогія? Адказ Гапавай 18.02.2020

Два тыдні таму "Наша Ніва" апублікавала мой кароткі допіс «Менавіта гэтаму і вучыць нас гендарная / фемінісцкая тэорыя». У адказ беларуска-амерыканская даследніца Алена Гапава, прыхільніца крытычных тэорый, апублікавала крытычны каментар. Ніжэй змяшчаю сваю рэпліку на яе заўвагі.


«[У Рудкоўскага] Выпад на адрас фемінізму паўстае ў першым абзацы»


Насамрэч жа у гэтым абзацы месціцца выпад не супраць фемінізму, а супраць пазіцыянавання гендэрнай/феміністычнай тэорыі як аўтарытэту апошняй інстанцыі.


«Здаецца, я ўжо чытала нешта такое ў аўтара раней, ці не дваццаць гадоў таму і калі ўсё засталося на тым жа месцы, можа быць карысна патлумачыць некаторыя тэрміны і паняцці...».


Так, гэта сапраўды толькі здаецца. Да 2004 года я ўвогуле нічога не публікаваў, апроч перакладу з літоўскай мовы адной песні. Гадоў пятнаццаць назад я коратка каментаваў палеміку паміж Міколам Кацуком і Аленай Гапавай. Але тады я збольшага падтрымаў Гапаву, таму наўрад ці гэта можа залічвацца ў гісторыю маіх інтэлектуальных пагрэшнасцяў. Пазней было ў мяне пару выказванняў адносна спробы Гапавай інтэрпрэтаваць праблематыку нацыябудаўніцтва праз прызму крытычных тэорый. Але надалей гэта не тычылася гендэрных/феміністычных тэорый.


Пра гендэрныя тэорыі я пачаў пісаць прыблізна пяць год таму, пасля таго, як у межах доктарскіх штудыяў грунтоўна вывучыў метадалагічную складовую гэтых тэорый. Значная частка выдадзенай у 2016 годзе манаграфіі «Беларуская гуманістыка пасля постмадэрну» прысвечана аналізу сямейства крытычных тэорый, разнавіднасцю якіх і з'яўляецца гендэрная тэорыя.


Канешне, прасцей сканструяваць вобраз апанента, які дваццаць гадоў не мяняе свае (памылковыя) перакананні, чым рэагаваць на рэальныя аргументы, на базе якіх многія навукоўцы (у тым ліку я) крытыкуюць гендэрныя тэорыі.


«Гэтыя фенамены [гендэрныя ролі]— а яны гістарычна зменлівыя і выглядаюць па-рознаму ў розных грамадствах, г.зн. яны сацыяльна абумоўленыя — можна вывучаць, што і робяць сацыяльныя навукі».


І навукоўцы сапраўды іх вывучаюць – у межах сацыялогіі, псіхалогіі, гісторыі і іншых дысцыплін. І такое – навуковае – вывучэнне гендэрных роляў я аберуч падтрымліваю.


Але апроч навукоўцаў ёсць таксама тэарэтыкі, якія вызнаюць такі падыход: «Навука – гэта тэрмін, які мы прычапляем да той ідэалогіі, якая жадае стаць гегеманічнай». Я тут прывёў выказванне Стэнлі Арановіца, пад якім падпісваецца праф. Гапава. Інакш кажучы, навука – гэта разнавіднасць ідэалогіі.


Няцяжка здагадацца, якія практычныя наступствы такога падыходу. Калі навука – гэта разнавіднасць ідэалогіі, то няма патрэбы дбаць пра логіку і эмпірычную правяральнасць. А калі не трэба дбаць пра логіку і адпаведнасць фактам, то застаецца толькі адзін крытэр правамоцнасці: адпаведнасць палітычнай/ідэалагічнай лініі.


Наколькі моцна гэты падыход укараніўся ў асяроддзі гендэр-тэарэтыкаў, выдатна паказаў славуты эксперымент Ліндсі, Плакроўз і Багасяна. Вось супраць такога – ідэалагічнага – падыходу і выступаю я, як тое робяць і многія іншыя навукоўцы.


«Па-другое: сацыялогія ведаў і эпістэмалогія. Іх прыдумалі не злыя феміністкі».


Сканструяваўшы вобраз апанента, які цягам дваццаці гадоў не мяняе свае (памылковыя) перакананні, цяпер трэба сканструяваць вобраз кагось, хто эпістэмалогію і сацыялогію ведаў лічыць «вынаходкай злых феміністак». З роўным поспехам я мог бы прыпісаць праф. Гапавай перакананне, што тэорыю адноснасці вынайшлі «злыя габрэі», а тэорыю вялікага выбуху – сярэднявечныя манахі.


Экскурс у філасофію Канта не выклікае асаблівых засцярогаў. Толькі пытанне, якое гэта мае дачыненне да зыходных праблем: абсалютызацыя гендэрнай тэорыі і звядзенне навукі да разнавіднасці ідэалогіі.


«Акадэмічная лявіца» не сцвярджае, што «аб’ектыўнай праўды няма». Яна кажа, што тое, што мы прымаем за праўду, залежыць ад таго, кім мы ёсць. А гэта зусім іншая справа».


Адна з праблем з акадэмічнай лявіцай такая, што яна не праймаецца прынцыпамі логікі. Гэта дае магчымасць ён стасаваць прыём, які Андрэа Кукла называе «пераключальніцтвам» (switcheroos). Зацытую фрагмент з яго працы «Сацыяльны канструктывізм і філасофія навукі»: «Пераключальніцтва мае месца тады, калі хтось стартуе ад гіпотэзы, якую можна інтэрпрэтаваць самымі рознымі спосабамі, прыводзіць аргумент на карысць яе слабой версіі, а затым робіць выгляд, што таксама і ў моцнай версіі дадзеная гіпотэза пацверджана (...). Абшар поўніцца таксама выпадкамі адваротнага пераключальніцтва: фармулюеш моцную версію гіпотэзы, а калі яна становіцца занадта праблематычнай, то адступаеш да слабой версіі».


«Мы не лічым, што аб'ектыўнай праўды няма». Але пры гэтым цвердзім, што «тое, што прымаем за праўду, залежыць ад таго, кім мы ёсць». Што вынікае з гэтых выказванняў? Ёсць-няма-можа-ёсць-можа-няма – нешта такое. Такая пазіцыя зручная тым, што можна лёгка «пераключацца» з адной аргументацыйнай лініі на другую, у залежнасці ад сітуацыі. Такая тактыка тыповыя для гендэрных тэарэтыкаў. Але непрымальная на грунце навукі.


"Дырэктарка", "сацыяложка", "палітычка"... 05.02.2020

Пару слоў наконт шырока распаўсюджанага пераканання, што ангельскія словы тыпу "sociologist" ці "director" - гендэрна нейтральныя, падчас як славянскія "сацыёлаг" або "дырэктар" - гендэрна ненейтральныя.

Маўляў, вышэй прыведзеныя ангельскія словы не маюць роду, а славянскія (у беларускай версіі) - маюць род (мужчынскі).

1. Для пачатку трэба адрозніць дзве рэчы: граматычны род і семантычны род. "Чалавек" - гэта слова, якое ў граматычным плане ёсць назоўнікам мужчынскага роду, але ў семантычным плане яно нейтральнае (можа адносіцца і да мужчын, і да жанчын, і да трансгендэраў, і да інтэрсэксуальных людзей).

"Асоба" або "персона" - гэта словы, якія ў граматычным плане з'яўляюцца назоўнікамі жаночага роду, але - зноў жа - у семантычным плане нейтральныя.

У прынцыпе, усе, уключна з феміністкамі, акцэптуюць практыку выкарыстоўвання слова "чалавек" да жанчыны. І ўсе, уключна з маскуліністамі, акцэптуюць практыку ужывання слова "асоба" або "персона" да мужчыны. Няма таксама пярэчанняў, каб гэтыя словы выкарыстоўваць таксама і да трансгендэраў або інтэрсэксуалаў.

Не чуваць, каб хтось пастуляваў утвараць форму "чалавечка" або "чалавечыца" (калі слова адносіцца да жанчыны), або "асабец", замест "асоба", калі гаворым пра мужчыну.

І слушна: словы могуць мець акрэслены род у граматычным плане, але быць гендэрна нейтральнымі ў семантычным плане.

2. Ці ангельскія словы тыпу "sociologist", "director" сапраўды нейтральныя ў гендэрным плане? У семантычным плане - так. У граматычным плане - не. Суфікс "-ist" (як у слове "sociologist") - гэта адаптаваны грэцкі суфікс мужчынскага роду "-istes".

Тэарэтычна магчыма было б утварыць (па аналогіі да "сацыяложкі") жаночую форму "sociologistria" ("-istria" - гэта жаночы варыянт "-istes").

Тое ж самае тычыцца словаў з суфіксамі "-(t)or" "-(t)er" (напр. "director"). Гэтыя лацінскага паходжання суфіксы з'яўляюцца мужчынскімі ў граматычным плане. Жаночая форма на грунце лацінскай мовы была б "-trix", якой на грунце ангельскай звычайна адпавядае "-tress".

Такім чынам, калі пастулюеце на грунце славянскіх моў ужываць словы "сацыяложка" ці "дырэктарка", то будзьце паслядоўнымі, і пастулюйце, каб вашы англамоўныя калегі і каляжанкі пісалі і казалі "directress", "promotress", "sociologistria", "feministria", "activistria" ігд.

Насамрэч жа тут перамагае здаровы сэнс: граматычны род можа, але не мусіць быць тоесны з семантычным родам. І нават самыя зацятыя феміністкі трымаюцца формаў "sociologist", "director" - назоўнікаў, якія ў граматычным плане з'яўляюцца мужчынскімі.

Трэба рэфармаваць мову? Калі ласка. Але давайце рабіць гэта з веданнем элементарных прынцыпаў таго, як функцыянуе граматыка і семантыка той ці іншай мовы. Бяздумная рэформа раней ці пазней кампраметуе рэфарматараў (або рэфарматарак).

Именно этому и учит нас гендерная/феминистская теория 01.02.2020

Напатканае ў "прагрэсіўнай" прэсе: "Однако при попытке ответить на вопрос «Что такое гендер?» мы часто попадаем в ловушку, избежать которой помогает социология знания". (...) Ответ на него зависит от контекста и ситуации. Именно этому и учит нас гендерная/феминистская теория...."

Толькі ўчытайцеся: "избежать ловушки помогает социология знания". "Именно этому и учит нас ... теория".

Не крытычнае мысленне, не аналіз фактаў, а бескрытычнае прыняцце "тэорыі" - вось ён, эмансіпацыйны "метад" пазнання рэчаіснасці. Ёсць "тэорыя", распрацаваная калісь у 70-80-ых гадах акадэмічнай лявіцай - і яна дае адказы на ўсе этычныя ды грамадска-палітычны праблемы.

Калі секта вас хоча зацягнуць у свае сеці, то яна ў першую чаргу схіляе вас разарваць натуральныя сувязі: з сям'ёй, роднымі, сябрамі, калегамі. Эмансіпацыйныя ідэолагі дзейнічаюць падобна. Самае першае, што яны робяць, гэта кажуць: "Няма аб'ектыўнага пазнання. Факты і законы логікі - гэта ўсяго толькі маскіроўка культурнай гегемоніі. Аб'ектыўная праўда - гэта міф".

Пасля таго, як ваша натуральнае імкненне да аб'ектыўнага пазнання высмеяна і "абвержана" і вы пачалі паслухмяна ківаць галавой падчас пропаведзяў пра "канструяванне ведаў", то вы ўжо на 75% у іх руках.

Засталося зусім мала: прышчапіць перакананне, што ёсць "праўда Прыгнятальнікаў" і "праўда Прыгнечаных". Калі вы прымаеце гэта перакананне, то чарговыя 24% справы зроблены.

Пасля гэтага ўжо аніхто не будзе навязваць вам ніякае перакананне. Вам скажуць: "Вы - абсалютна свабодны чалавек і выбар належыць да вас. Выбірайце: ці хочаце прасоўваць праўду Прыгнятальнікаў ці праўду Прыгнечаных".

Калі аб'ектыўнай праўды няма і калі ёсць толькі выбар паміж праўдай Прыгнятальнікаў і праўдай Прыгнечаных, то што ж выбераце вы?

Гэта - той 1% справы, якую ідэолагам засталося зрабіць, а якую насамрэч зробіце вы самі. Вы "добраахвотна" выберыце "праўду Прыгнечаных".

Віншую: вы паспяхова прайшлі ініцыяцыю!

Цяпер застаецца толькі ўзяць на ўзбраенне Тэорыю ды біць ёю па галаве ўсіх "цемрашалаў". Няважна, што гэтыя "цемрашалы" - дактары навук і аўтары навуковых манаграфій. І няважна, што Тэорыя, якую вы ўзялі на ўзбраенне - родам з 80-ых гадоў мінулага стагоддзя. Важна тое, што вы - пра правільным баку.

* * *

У заходнім свеце ўжо багата з'явілася прац на тэму інтэлектуальнай галечы гэтага тыпу "тэорый". Неўзабаве вось павінна выйсці чарговая кніга на гэту тэму: "К̶р̶ы̶т̶ы̶ч̶н̶ы̶я̶ ̶Цынічныя тэорыі: якім чынам актывістычная прафесура зрабіла ўсё наконт расы, гендэра і ідэнтычнасці". Аўтары - Хэлен Плакроўз, ліберальная публіцыстка, рэдактарка Areo Magazine, і Джэмз Ліндзі, доктар матэматыкі і філосаф навукі.

Добра было б, каб мясцовыя "прагрэсісты", якія забуксавалі ў эмансіпацыйных наратывах 80-ых гадоў, хоць час ад часу звярталі ўвагу на такія працы.


Именно этому и учит нас гендерная/феминистская теория 01.02.2020

Напатканае ў "прагрэсіўнай" прэсе: "Однако при попытке ответить на вопрос «Что такое гендер?» мы часто попадаем в ловушку, избежать которой помогает социология знания". (...) Ответ на него зависит от контекста и ситуации. Именно этому и учит нас гендерная/феминистская теория...."

Толькі ўчытайцеся: "избежать ловушки помогает социология знания". "Именно этому и учит нас ... теория".

Не крытычнае мысленне, не аналіз фактаў, а бескрытычнае прыняцце "тэорыі" - вось ён, эмансіпацыйны "метад" пазнання рэчаіснасці. Ёсць "тэорыя", распрацаваная калісь у 70-80-ых гадах акадэмічнай лявіцай - і яна дае адказы на ўсе этычныя ды грамадска-палітычны праблемы.

Калі секта вас хоча зацягнуць у свае сеці, то яна ў першую чаргу схіляе вас разарваць натуральныя сувязі: з сям'ёй, роднымі, сябрамі, калегамі. Эмансіпацыйныя ідэолагі дзейнічаюць падобна. Самае першае, што яны робяць, гэта кажуць: "Няма аб'ектыўнага пазнання. Факты і законы логікі - гэта ўсяго толькі маскіроўка культурнай гегемоніі. Аб'ектыўная праўда - гэта міф".

Пасля таго, як ваша натуральнае імкненне да аб'ектыўнага пазнання высмеяна і "абвержана" і вы пачалі паслухмяна ківаць галавой падчас пропаведзяў пра "канструяванне ведаў", то вы ўжо на 75% у іх руках.

Засталося зусім мала: прышчапіць перакананне, што ёсць "праўда Прыгнятальнікаў" і "праўда Прыгнечаных". Калі вы прымаеце гэта перакананне, то чарговыя 24% справы зроблены.

Пасля гэтага ўжо аніхто не будзе навязваць вам ніякае перакананне. Вам скажуць: "Вы - абсалютна свабодны чалавек і выбар належыць да вас. Выбірайце: ці хочаце прасоўваць праўду Прыгнятальнікаў ці праўду Прыгнечаных".

Калі аб'ектыўнай праўды няма і калі ёсць толькі выбар паміж праўдай Прыгнятальнікаў і праўдай Прыгнечаных, то што ж выбераце вы?

Гэта - той 1% справы, якую ідэолагам засталося зрабіць, а якую насамрэч зробіце вы самі. Вы "добраахвотна" выберыце праўду Прыгнечаных.

Віншую: вы паспяхова прайшлі ініцыяцыю!

Цяпер застаецца толькі ўзяць на ўзбраенне Тэорыю ды біць ёю па галаве ўсіх "цемрашалаў". Няважна, што гэтыя "цемрашалы" - дактары навук і аўтары навуковых манаграфій. І няважна, што Тэорыя, якую вы ўзялі на ўзбраенне - родам з 80-ых гадоў мінулага стагоддзя. Важна тое, што вы - пра правільным баку.

* * *

У заходнім свеце ўжо багата з'явілася прац на тэму інтэлектуальнай галечы гэтага тыпу "тэорый". Неўзабаве вось павінна выйсці чарговая кніга на гэту тэму: "К̶р̶ы̶т̶ы̶ч̶н̶ы̶я̶ ̶Цынічныя тэорыі: якім чынам актывістычная прафесура зрабіла ўсё наконт расы, гендэра і ідэнтычнасці". Аўтары - Хэлен Плакроўз, ліберальная публіцыстка, рэдактарка Areo Magazine, і Джэмз Ліндзі, доктар матэматыкі і філосаф навукі.

Добра было б, каб мясцовыя "прагрэсісты", якія забуксавалі ў эмансіпацыйных наратывах 80-ых гадоў, хоць час ад часу звярталі ўвагу на такія працы.

"Свой быдлоязык сами учите". Караць за такое ці не? 23.01.2020


Кіпіць дыскусія вакол таго, ці апраўдана караць маладую айцішніцу за яе выказванне пра белмову, ці не. Можна паставіць пытанне інакш: ці падпадае яе выказванне пад hate speech, ці з'яўляецца проста крытычным выказваннем адносна чагось, што некаторыя асобы ўспрымаюць як каштоўнасць.

У дадзеным выпадку няцяжка сфармуляваць аналаг, які быў бы крытычным выказваннем, не будучы нагружаным абразлівай лексікай. Гляньма:

Версія А:

"Я знаю 4 [языка], кроме языков программирования. Естественно уродский бел яз и не рассматривала для изучения. Намеренно. Свой быдлоязык сами учите"

Версія Б:

"Я знаю 4 [языка], кроме языков программирования. Бел яз не изучала и не собираюсь, так как он мне не нравится. Если хотите, учите его сами, а меня не трогайте".

Выказванне тыпу (Б) - выразна крытычнае і любы крытык беларускамоўя можа агучваць сваю пазіцыю ў падобным стылі без карных санкцый. Версія (А) - абразлівая.

Яшчэ адзін метад: сфармуляваць на падобнай мове выказванне адносна іншых з'яў ці практык. Напр. калі б хтось выразіў сваё стаўленне да гомасэксуальных практык з дапамогай выразаў "уродство" ці "быдло". Ці гэта выпадала б залічыць да hate speech, ці не?

Лічу, што так. Карныя захады ў такіх выпадках не супярэчаць ліберальнаму этасу. Пры пэўных, аднак, засцярогах: а) яны не павінны быць драконскімі, а, хутчэй, сімвалічнымі; б) не павінны быць "першай мерай", а стасавацца тады, калі іншыя меры (напр. спакойная размова пасля ападзення эмоцый) не памагаюць


Адмова ад талерантнасці ў адносінах да "рэгрэсіўных" рухаў 15.01.2020

«Адмова ад талерантнасці ў адносінах да апазіцыйных грамадскіх рухаў, перш чым яны стануць актыўнымі; нецярпімасць нават у сферы думкі, меркавання і слова, і, нарэшце, нецярпімасць да тых, хто называюць сябе "свядомымі" – гэтыя антыдэмакратычныя захады адпавядаюць сапраўднаму развіццю дэмакратычнага грамадства ( ...)».

Што думаеце пра такі падыход?

А цяпер замяніце слова "апазіцыйных" на слова "рэгрэсіўных", а "свядомымі" - на выраз "правымі і кансерватарамі" - і вы атрымаеце чысты тэкст Герберта Маркузэ:

«Адмова ад талерантнасці ў адносінах да рэгрэсіўных грамадскіх рухаў, перш чым яны стануць актыўнымі; нецярпімасць нават у сферы думкі, меркавання і слова, і, нарэшце, нецярпімасць да тых, хто называюць сябе кансерватарамі, да палітычнай правіцы – гэтыя антыдэмакратычныя захады адпавядаюць сапраўднаму развіццю дэмакратычнага грамадства ( ...)». Herbert Marcuse. Repressive Tolerance. In "A Critique of Pure Tolerance." Boston: Beacon Press 1965. Старонка 110.

Маркузэ - гэта гуру заходняга эмансіпацыянізму, якім да гэтага часу натхняюцца многія ідэолагі фемінізму, LGBTQIA+ і мультыкультуралізму. Слова "многія" тут дужа важнае. Многія, але не ўсе. Сярод прыхільнікаў гендэрнай роўнасці і павагі да годнасці людзей усіх расаў, культур і сэкс-арыентацый, ёсць паслядоўныя лібералы, якія не падзяляюць падыходу Маркузэ.

"Беларусь/Белоруссия", "в Украине / на Украине" 05.01.2020

Прыблізна раз на квартал да мяне прыклейваюцца розныя ірацыянальныя ідэі. Вось, пару год таму я, жывучы ў Польшчы, на некалькі тыдняў (з перапынкамі) зрабіўся прыхільнікам звароту "w Białorusi" (замест натуральнага і зручнага ў вымаўленні "na Białorusi). Нават спрабаваў ужываць гэты зварот у доктарскай дысертацыі і кніжцы, якія ў той час пісаў паралельна.

Дастаткова было пасадзіць эмоцыі на маленькую дыету і на 5-10 хвілін уключыць рацыянальнае мысленне, каб адмовіцца ад гэтай моўнай інавацыі. А ва ўсякім разе не ператвараць яе ў пытанне "быць - не быць" польска-беларускай дружбе.

Цяпер, во, бачу, браты-ўкраінцы і сёстры-ўкраінкі зрабілі зварот "w Ukrainie" (замест "na Ukrainie") менавіта справай "быць - не быць".


Ірацыяналізм - гэта не грэх, але калі ён становіцца ваяўнічым, то ператвараецца ў атруту. У першую чаргу - для самога яго носьбіта. Ён атручвае рацыянальнае мысленне і нармальную камунікацыю.

Ваяўнічы ірацыяналізм у сферы рэфармавання мовы стаўся своесабівай фірмовай маркай сённяшняга грамадскага актывізму. Яго можна сустрэць паўсюль. Вось жменя прыкладаў:

1. Займеннікавая барацьба на грунце англійскай мовы. Спачатку ўжыванне/неўжыванне "he or she" ў безасабовых кантэкстах ператварылі ў крытэр "павагі/непавагі" да жанчын. Пазней ужыванне "they" у значэнні адзіночнага ліку зрабілі крытэрам павагі да людзей увогуле.

2. "Беларусь/Белоруссия" на грунце расейскай мовы. Выбар версіі назвы ператварылі ў крытэр быцця ці небыцця савецка-расейскім імперыялістам. (Дзякуй Богу, хаця б прыметнік "белорусский/беларуский" застаецца пакуль што факультатыўным.)

3. "Зэлэнськый vs Зяленскі" - таксама, для некаторых, крытэр павагі/непавагі да Украіны.

4. "Нелегальны эмігрант", "чалавек, хворы на рак", "lady"... і дзясяткі ды сотні іншых зваротаў ператвораны ў крытэр "павагі/непавагі", "карэктнасці/некарэктнасці", "мовы нанявісці / мовы любові".

Што аб'ядноўвае ўсе гэтыя кейсы? Моўны фетышызм. Поўная ігнаранцыя ў абшары моўнай прагматыкі, адсутнасць элементарнага разумення, як функцыянуе жывая мова, жывая камунікацыя.

Найгоршае, што Ігнаранцыя выступае з пазіцыі Веды. Людзі, без элементарных ведаў у галіне семіётыкі і лінгвапрагматыкі з вышыні слановай вежы павучаюць іншых, як правільна, а як няправільна. Якое слова - "злое", а якое - "нязлое".

Такая ўжо натура ірацыяналізму, не ўраўнаважанага логікай і здаровым сэнсам.


"С*ка", "старуха"... Хто так абзываў аўтарку "Хары Потэра"? 21.12.2019

"Тупая пі*да", "с*ка", "адстой", "старуха" - вось такімі эпітэтамі была ўзнагароджана адна вядомая пісьменніца пасля аднаго свайго твіту, апублікаванага 19 снежня.

Дык каго гэта так абзывалі? Мабыць, нейкую скандальную поп-зорку? Ды не, такім чынам абзывалі славутую аўтарку "Хары Потэра" Джэй Кэй Роўлінг, якая, безумоўна, з'яўляецца зоркай, але славу здабыла не скандаламі, а кнігапісаннем.

Дык хто яе так абзываў? Напэўна, злосныя жанчынаненавіснікі, падбухтораныя правымі папулістамі, на хвалі чарговага ўздыму супраць прагрэсу, святла і свабоды?

Ды не, аўтарамі гэтых эпітэтаў былі якраз "абаронцы прагрэсу, святла і свабоды", гзн. леваліберальныя змагары супраць гамафобіі, трансфобіі, квірфобіі, асэксафобіі ігд.

Дык што ж тады такое сказала аўтарка "Хары Потэра", што аж так раз'юшыла змагароў за талерантнасць? Мабыць, у стане нейкага памутнення жорстка абразіла кагось з шэрагу LGBTQIA+. А можа, пабіла, пакалечыла?

Нічога падобнага. Справа вось у чым. Яшчэ вясной, адна з экспертак CGD, Мая Форстэйтэр, у прыватным твітэры падкрэслівала, што пол - гэта біялагічная катэгорыя, мае трывалы характар і не залежыць ад суб'ектыўных адчуванняў. (Падрэслім: гаворка ішла менавіта пра "пол" (sex), не пра "гендэр".)

За гэтыя твіты Мая Форстэйтэр была звольнена. (Калі хто не ведаў: настойванне на біялагічнасці полу - гэта трансфобія). Форстэйтэр падала ў суд, але суд падтрымаў рашэнне працадаўцы, пазначыўшы, што такім поглядам, якія яна рэпрэзентуе, "не месца ў дэмакратычным грамадстве".

Вось у адказ на рашэнне суда і напісала свой твіт славутая пісьменніца. Але - увага: які твіт? Абазвала трансгендэраў? Прынізіла абаронцаў іх правоў? Заклікала "даць адпор"?

Ды не. Проста ў форме пытання выразіла сумнеў у правільнасці карных санкцый у стасунку да Форстэйтэр.

"Можаце апранацца, як хочаце.

Называйце сябе, як жадаеце.

Спіце з любой паўналетняй асобай, якая згодна на гэта

...

Але выганяць жанчыну з працы за сцверджанне, што пол - гэта нешта рэальнае?"

Усё. Гэтага было дастаткова, каб залічыць Роўлінг да злосных трансфобак, якія пагражаюць роўнасці, свабодзе і прагрэсу. Дастаткова было засумнявацца ў слушнасці карных санкцый да асобы, якая ў прыватным твітэры цвердзіць, што пол - гэта прыроджаная і нязменная характарыстыка.

"Тупая пі*да", "с*ка", "старуха"... - сычэлі адны. Яшчэ адна "TERF" - абураліся другія. (TERF - спецыфічная этыкетка, створаная для таго, каб пацыфікаваць феміністак, якія не пагаджаюцца з трансгендарнай артадоксіяй. Гэта этыкетка мае такую ж ацэнкавую нагрузку і выконвае такую ж функцыю, што і "гамафобія" або "трансфобія").

Вось вам і талерантнасць.


Глабальнае пацяпленне: фанатызм ці навука 14.12.2019

Паколькі раз-пораз устаўляю шпількі як прыхільнікам Грэты Тунберг, так і яе праціўнікам, то выпадае, мабыць, пару слоў сказаць, якая ж мая пазіцыя ў дыскусіі пра глабальнае пацяпленне.

Перадусім варта адрозніць дзве рэчы: 1) пазіцыя навукоўцаў наконт наяўнасці глабальнага пацяплення і яго прычын; 2) грамадска-палітычныя рухі па супрацьдзеянню глабальнаму пацяпленню.

Наконт 1. Тэза пра глабальнае пацяпленне складаецца з трох пад-тэзаў:
а) Глабальнае пацяпленне адбываецца.
б) Гэты працэс небяспечны для біясферы.
в) Гэты працэс спрычынены дзейнасцю чалавека.

Пад-тэзу (а) я лічу пацверджанай у найвышэйшай ступені. Гатоў прызнаць яе фактам. Што да (б) і (в) у мяне няма такой пэўнасці. Ведаю, што абедзве тэзы прапускаліся праз матэматычныя мадэлі і што многія тэсты давалі вынік блізкі 100-працэнтовай пэўнасці.

Што ж, мне не дадзена быць спецыялістам у матэматычным мадэляванні, але ведаю, што поспех любога такога мадэлявання залежыць ад вычэрпнасці фактараў, якія былі ўключаны ў мадэль.

Якая імавернасць таго, што мы ўжо цяпер маем вычэрпную веду пра ўсе пазачалавечыя фактары, якія могуць паўплываць на змену клімата? Нават прагноз надвор'я ніколі не бывае 100-працэнтовым, гэта значыць, заўжды ёсць імавернасць "трэціх фактараў".

Каб устанавіць на 100% антрапагенны характар змены клімату, трэба прыняць, што былі са 100-працэнтовай пэўнасцю выключаны ўсе пазачалавечыя фактары. А каб гэта зрабіць, трэба мець амаль абсалютную веду наконт усіх фактараў, якія могуць уплываць на змену клімата. Сумняюся, што чалавецтва валодае такой ведай.

А калі імавернасць не 100-працэнтовая, значыць, павінна існаваць месца на альтэрнатыўныя гіпотэзы. І гэта важна перадусім з гледзішча навуковага прагрэсу. Хай сабе тэорыя вельмі моцная, хай сабе яе імавернасць - 80 ці 90%, але ў момант, калі яна ператвараецца ў догму, а яе крытыкі паддаюцца астракізму, гэта пачынае тармазіць развіццё навукі.

Наконт 2. Рухі па процідзеянню грамадскаму пацяпленню ўяўляліся мне пазітыўнай з'явай да той пары, пакуль некаторыя з іх не набылі рысы сектанцкага фанатызму.

Тыповая рыса фанатызму - гэта брутальнае ўмяшанне ў кагнітыўную сферу: патрабаванне прызнаць пэўны набор тэзаў і забарона сумнявацца ў іх.

Фанатыкі не разумеюць, што дагматызацыя перакананняў далёка не заўсёды вядзе да пажаданых паводзінаў і наадварот: сумневы наконт праўдзівасці не абавязкова перашкаджаюць адпаведным паводзінам.

Я, напрыклад, зацяты прыхільнік паступовага вызвалення гарадоў ад персанальных аўто (на карысць равароў і гарадскога транспарту), паслядоўна пазбягаю пакецікаў у крамах і падтрымліваю большасць іншых "зялёных" ініцыятыў. Але пры гэтым пакідаю за сабой (і за іншымі) права сумнявацца ў некаторых тэзах ці падтэзах наконт глабальнага пацяплення.

Навука павінна застацца аўтаномнай у стасунку да актывістаў - зялёных, чырвоных ці белых. Там павінна быць месца на рацыянальны сумнеў і альтэрнатыўныя гіпотэзы.


"Россия теряет свой суверенитет" 07.12.2019

Чаго баяўся Барыс Ельцын на этапе падрыхтоўкі інтэграцыйнай дамовы з Беларуссю ў 1996-1997 гг.? Вось што ён сам вызнаў:

"Задание подготовить более полный интеграционный договор было дано главами государств еще в 1996 году. И в начале 1997-го такой договор действительно появился. (...) (...) (...) То, что придумали разработчики, по сути означало одно – Россия теряет свой суверенитет".

Апошняя фраза шмат у каго выкліча ўсмешку і паняверку. А я б не спяшаўся смяяцца. Поўная асіміляцыя слабейшага партнёра - гэта затратны, рызыкоўны і няпэўны ў плане рэзультатаў працэс. А саюзніцкае суіснаванне - гэта дэлегаванне часткі паўнамоцтваў наднацыянальным інстытуцыям. А гэта значыць, што і моцны бок губляе частку суверэнітэту.

Хоць зараз не Ельцын пры ўладзе, але яго разважанні пра праект паглыбленай інтэграцыі (тады яе прыхільнікам быў акурат Лукашэнка) усё ж карысныя. Памятайма, што Ельцын на працягу 10 год здолеў утрымацца пры ўладзе, нягледзячы на тое, што 1) сістэма ўлады была гібрыдная, а не аўтарытарная; 2) былі агромністныя эканамічныя праблемы; 3) стан здароўя быў кепскі. Тое, што пры ўсім гэтым Ельцын здолеў захаваць уладу цягам такога доўгага часу, сведчыць пра яго вялікі палітычны талент.

Такім чынам, разважанні Ельцына пра магчымыя наступствы паглыбленай інтэграцыі для Расеі - гэта разважанні чалавека, які добра разумее прагматыку дзяржкіравання. І няма падставаў лічыць, што пасля прыходу Пуціна ў Крамлі заселі фанатыкі-імперыялісты, якія сняць і трызняць аб пагбыленых інтэграцыях ды анэксіях. Так, і такія там ёсць. Але не яны вызначаюць курс Крамля.

Лепш сумленная аўтакратыя, чым фікцыйная дэмакратыя 18.11.2019

Палітычныя сістэмы бываюць розныя. Бываюць дэмакратыі, бываюць аўтакратыі. Калі выбіраць паміж першым і другім, лепш першае. Але калі па нейкіх прычынах камусь захацелася мець другое... шкада, канешне, але хай так.

Аднак, на міласць боскую, не трэба займацца фікцыямі, таварышы! Ну, хочаце вы фармаваць Палату прадстаўнікоў без наўпростага ўдзелу грамадства. Дык фармуйце. Але без імітацыяў. Хай прадстаўніцтва Адміністрацыі прэзідэнта, Савета бяспекі, ідэалагічнай вертыкалі збіраецца і прызначае 110 чалавек. Так, гэта будзе недэмакратычна. Затое сумленна.

Назіраючы за псеўдавыбарчым працэсам, я спазнаў вусцішнае дэжавю. Адчуванні такія ж самыя, як тады, калі я са сваім калегам праводзілі даследаванне па плагіяце. Агульны назоўнік для першага і другога - сістэмнае марнатраўства. Фінансавых сродкаў - гэта раз. Часавых рэсурсаў - два. Чалавечых рэсурсаў - тры.

Пісьмовыя працы - гэта выдатны навучальны метад. Але калі асноўным спосабам іх прадукцыі ёсць плагіят, то лепш хай іх не будзе ўвогуле. Выбары - гэта выдатны спосаб выяўлення інтарэсаў грамадства. Але калі выбары вось ужо дваццаць пяты год зводзяцца да электаральнага плагіята, то... так, я сапраўды лічу, што тады лепш скасаваць інстытут выбараў увогуле.

Фікцыйныя выбары не вытрымліваюць ніякага тэсту выгадаў і затрат. Апроч памянёных вышэй затрат ёсць самая вялікая затрата: страта пачуцця рэчаіснасці прадстаўнікамі ўладных структур. Гэта было выразна бачна на прыкладзе інтэрв'ю Давыдзькі для Еўрарадыё. Для гэтага чалавека ўжо не існуе праўда і фальш, рэальнае і фікцыйнае. Існуе толькі барацьба плямёнаў.

Прытупленне здольнасці адрозніваць праўду і фальш, як правіла, дорага абыходзіцца. Калі гэта здольнасць прытупляецца ў двух-трох прадстаўнікоў сістэмы, асаблівай пагрозы для сістэмы няма. Але калі ў імітацыю ўцягненыя дзясяткі тысяч прадстаўнікоў сістэмы, а яшчэ сотні тысяч становяцца непасрэднымі сведкамі, то гэта ўжо сістэма-з-ракавай-пухлінай.

Калісь, у 16-ым стагоддзі, сярод каталіцкіх тэолагаў была спрэчка: ці нехрысціянскі валадар можа быць добрым валадаром. Вельмі запомнілася выказванне аднаго тэолага: "Лепш разумны турак (=мусульманін), чым дурны хрысціянін". Нешта падобнае і тут: Лепш сумленная аўтакратыя, чым фікцыйная дэмакратыя.

Беларусы паварочваюцца да Захаду... у загалоўках СМІ 16.11.2019

"Падтрыманне саюзу з Расеяй падае, а з Еўразвязам – расце" - пад такім загалоўкам з'явіўся сёння рэпартаж Белсат пра геапалітычныя прэферэнцыі беларусаў.

Гэта ўжо трэцяя хваля "загалоўкавага аптымізму". Паўгода таму, пасля публікацыі апытання Усходняга суседства ЕС, СМІ заяўлялі, што ледзь не ўсё насельніцтва сімпатызуе ЕС. Паўтара месяца таму таксама агучваўся такі пасыл. Ну і зараз.

Насамрэч жа сітуацыя такая:

1. Сярэдні адсотак падтрымкі для еўраінтэграцыі за 2005 - 2013 гг.: 39%. За перыяд 2014 - 2019 МАКСІМАЛЬНЫ працэнт падтрымкі - 25%.

2. Сярэдні адсотак падтрымкі для інтэграцыі з Расеяй за 2005 - 2013: 43%. За перыяд 2014 - 2019 МІНІМАЛЬНЫ працэнт - 54,5%.

(Вылічэнні сярэдніх адсоткаў зроблены на базе апытанняў НІСЭПД.)

Дадайма тут такія фактары: а) раней бел-рэжым быў больш антызаходні, апошнія гады - нейтральны або прыязны да Захаду; б) не без уплыву Захаду Беларусь значна паднялася ў рэйтынгу Doing Business; в) большасць грамадзянска актыўных НДА - празаходнія. І пры ўсім гэтым дынаміка ў цэлым адмоўная.

Здавалася б, за кошт (а), (б) і (в) грамадства павінна станавіцца больш адкрытым на Захад. Але дзеецца нешта адваротнае.

Аптымістычныя загалоўкі тут мала ў чым могуць памагчы. Патрэбен комплексны і ўсебаковы аналіз сітуацыі.


Разгубленыя мужчыны галасуюць за папулістаў? 26.10.2019



Філосаф Вольга Шпарага ў перадачы Радыё Свабода "Калі на адным баку Лукашэнка і Пазьняк" цвердзіць: «Разгубленыя ў многіх сэнсах мужчыны сёньня галасуюць за правых папулістаў».

Скуль такія дадзеныя? Апублікаванае ў 2018 даследаванне FES сведчыць аб наступным: 1) адсотак жанчын, падтрымліваючых "права-папулісцкія" партыі вагаецца паміж 30% і 55%. 2) тэндэнцыя ў выпадку жанчын узрастаючая: усё больш і больш жанчын падтрымліваюць "правых папулістаў"; 3) жанчыны, якія падтрымліваюць правых папулістаў, як правіла, больш радыкальныя. (Лінк на даследаванне)

Далей спадарыня Шпарага тлумачыць: "...правыя папулісты прапануюць простае рашэньне — вернемся да папярэдняй пабудовы грамадзтва, да ранейшых герархій".

Хто з "правых папулістаў" прапануе нешта такое?

Фінская партыя? - За гендэрную роўнасць.

Шведскія дэмакраты? - За гендэрную роўнасць і абарону сэкс-меншасцяў.

Альтэрнатыва для Нямеччыны? - За гендэрную роўнасць. Што ж, яны не падтрымліваюць аднаполыя сужэнствы, але падтрымліваюць грамадзянскія саюзы між гомасэксуаламі.

Галандская Партыя свабоды? - За гендэрную роўнасць. Што тычыцца правоў сэкс-меншасцяў, то яны пастулююць нават завастрэнне пакарання за гвалтоўныя дзеянні супраць LGBT!

Магчыма, PiS або Vox пастулююць нешта, што нагадвае "вяртанне да ранейшых іерархій". Але нават у гэтых выпадках сцвярджэнне "вяртання" было б вялікай нацягненасцю.


Страницы: 1 2 3 4 След.
Читать другие новости

Петр Рудковский