АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ:

З нагоды Еўрамайдану 05.12.2013 7


Тры рэчы моцна радуюць сэрца з нагоды падзеяў ва Ўкраіне.

Па-першае – той эфект, які зрабіў начны разгон Майдану ў мінулую нядзелю; той факт, што эфект тут аказаўся роўна процілеглым таму, на які разлічвалі ўлады!.. Грамадства, абуранае жорсткім разгонам, хлынула на вуліцы і плошчы ў такіх вялізных колькасцях, якіх, мажліва, і не было бы, калі б не жорсткія дзеянні “Беркута”. Так трымаць!!!.. Самае цудоўнае пакаранне для прыхільнікаў жорсткіх метадаў – дазнацца, што падобныя метады ня дзейнічаюць, што вольналюбівыя праявы чалавечай душы не заўжды спыніш рэпрэсіўным апаратам...

І, калі ўжо гаварыць пра гэткі маральны складальнік – адзначу, што цяперашні выбух грамадзянскае актыўнасці ўкраінцаў ні ў якім разе не з’яўляецца нагодай абвінавачваць беларусаў у недастатковай адвазе. Гэта ледзьве не тое ж самае, што абвінавачваць людзей ў тым, што не выходзілі на плошчы ў часы сталіншчыны. Нездарма, беларуска, якая апынулася ў гушчы падзеяў у ноч калі адбыўся разгон, кажа: усё адно нашмат меней страшна, чым у Беларусі...  

...Па-другое, нагодай для радасці ёсць усведамленне, што для ўдзелу ў гэтых пратэстах грамадзянам Украіны ну зусім не патрэбныя русафобскіх ці нават моцна “заходніцкіх” настрояў. Дастаткова жадання жыць у рацыянальна арганізаванай, прававой дзяржаве.

На дадзеным этапе, мяркую, выбар “ЕЗ ці Расія” – не “цывілізацыйны”, а прававы. Нават калі ўкраінец з’яўляецца гарачым прыхільнікам расійскай культуры, святой Русі ці нат ідэі “Рускага свету”, - усё адно яму цяжка не зразумець, што з Расіяй – на дадзеным этапе! - ня варта ўступаць у палітычныя ці эканамічныя звязы. Цяперняя расійская дзяржава – гэта, на жаль, не Святая Русь, а алігархічная дыктатура, што імкліва робіцца ўсё больш рэпрэсіўнай. Таму - нават для пазначанага абстрактнага ўкраінца-славянафіла - лепей сваю любоў да Расіі выражаць у культурным і духоўным супрацоўніцтве, але ўступленне ў якіясьці саюзы адкласці да той пары, пакуль Расія эвалюцыяніруе ў адэкватную і вольную дзяржаву.

Цяперашняя Еўропа – далёка не ідэал. Хапае праблем, багата і людзей, якія апынуліся ў экстрэмальнай сітуацыі, і з’яваў, якія змушаюць сумнявацца ў дэмакратычнасці, і антыхрысціянскіх выпадаў, і нерацыянальных і дзіўных рэчаў...  Але ўсё ж на еўрапейскім Захадзе сістэмы функцыяніруюць рацыянальна; ёсць апрыёрная павага да чалавека; быць карупцыянерам тут небяспечна, абкрадаць народ – складана; ёсць сацыяльныя гарантыі; а ў інстанцыях да чалавека ставяцца паважліва й ветліва. На ўсё гэта ёсць мноства брыдкіх выключэнняў, - але яны пакуль што не перакулілі правілаў.  

Што ж датычыцца хрысціянскіх каштоўнасцяў – цяжка сказаць, дзе з гэтым горай: ці ў секулярнай Еўропе, ці у Расіі, у якой праваслаўе часам выкарыстоўваецца як брэнд-антураж. Асабліва калі браць за крытэрый стаўленне да людзей... Ну ды гэта асобны сюжэт, не хапае ў мяне духоўнага разумення, каб вызначыць, дзе больш благадаці ці дэманізму...

...Ну і трэцяе, што радуе, - падтрымка пратэстаў з боку прадстаўнікоў украінскіх уладаў і СМІ. Дарэчы, менавіта гэты паказальнік адлюстроўвае, наколькі розныя сітуацыі ва Ўкраіне і ў Беларусі. Парадуемся хаця б на такі (які паведамляе пра акцыю ў падтрымку Майдану перад украінскай амбасадай у Брусэлі): “Але більшість часу українці співали народних пісень, які оцінила навіть бельгійська поліція. /.../ Наприкінці до активістів вийшов Посол України в Бельгії  /.../ Він подякував українцям, які прийшли під посольство і сказав, що розуміє їх прагнення, оскільки його донька в Києві теж на Майдані.” “Пра доньку мог бы і прамаўчаць”, - адкаментавала ў маёй галаве беларуская паранойя.

У агульным жа, вельмі радасна бачыць цяперашні уздым грамадзянскай актыўнасці ў суседзяў. Спадзяюся, і на Беларусь перакінецца. Спадзяюся таксама, што гэты ўздым застанецца чыстым і радасным, вольным ад хлусні, страхаў і нянавісці. І што гэты імпульс ў любым выпадку выльецца ў стваральную працу, у дзеянні, якія ў розных адносінах палепшаць жыццё людзей.

Свята смерці 31.10.2013 5

Не святкую Хэлоўін, - дакладней, не святкую напоўніцу. У асноўным - з-за хрысціянскіх перакананняў. А дакладней - тут як з просьбай аб аб крэмацыі: спадзяюся, што Царква зменіць стаўленне. Ні ў якім разе не заклікаю святкаваць. Але і строгасцю поглядаў  не магу пахваліцца.

Шчыльны грым выклікае лёгкую агіду, дый за людзей перажываю - каб не нарабілася чаго... Але спадзяюся, што Госпад, які спагадліва глядзіць на нашыя немачы і недарэчнасці, дасць моладзі проста вясёлае свята. І яшчэ - крыху готыкі і катарсіса. Як жа без гэтага ў чалавечай культуры?

Калі позняя восень змяняе золата на шэрасць лісця і сівую шэрань, - тэматыка смерці і праўда ў тэму. Ва ўсялякім разе, узнікае адчуванне: нешта такое вось, мякка-трагедыйнае, і мае ўзнікнуць у гэтым восеньскім змроку.

Тым болей што смерць каля 2000 гадоў таму - пераможаная... І надыходзіць свята ўсіх святых. Людзей, жыццё якіх было настолькі поўным, што і тэма смерці, пры ўсёй трагічнасці, пранізваецца аптымізмам. Што дае больш магчымасцяў атрымліваць задавальненне ад тэматыкі.

Як бы ні ставіліся хрысціяне - з большай ці меньшай строгасцю - да гэтага "свята", відавочна адно: тое, што Хэлоўін стаў асацыіравацца з весялосцю, ёсць знакам хрысціянскай перамогі. Перамогі Госпада над смерцю і перамогі веры ў Яго над старажытнымі жахамі. Пэўна, калі б цяперашні еўрапейскі менталітэт быў падобным на старажытна-кельцкі, людзі бы не весяліліся сёння, а дрыжэлі са страху...  

Можна дадаць яшчэ і тое, што хрысціянства ня знішчыла вялікую кельцкую культуру, а толькі назаўжды абсмяяла яе жахі; што вядомае вогнішча святога Патрыка было прыкладам знішчэння язычніцкага жаху - але зусім не інквізітарскім вогнішчам: гэты ж самы святы нават заступаўся за паэтаў-валхвоў... Але св. Патрык тут у тэму таму, што прапаведваў тым самым кельтам, але гэта іншая гісторыя... http://azbyka.ru/otechnik/Patrik_Irlandskij/

Каталікам - і не толькі! - вясёлага Дню Ўсіх Святых!..

Загадкавая дылема (маленькі допіс на "жаночую" тэматыку) 28.09.2013 8

Вельмі здзівілі мяне во гэтыя словы з інтэрв'ю:

"Любимый вопрос наших читателей – как сочетать карьеру с личной жизнью, семьей и материнством."

Само інтэрв'ю ( http://www.matrony.ru/anna-lyudkovskaya-ya-vsegda-zanimalas-tem-chto-mne-nravitsya/ ) добрае. Але пастаноўка пытання...

Калі ў такім дыскурсе думаюць хаця б, напрыклад, бельгійцы, я яшчэ разумею: ну, у іх праца жанчынаў не так даўно з'яўляецца усеагульнай з'явай. Але ЯКІМ ЖА ГЭТА БОКАМ ГЭТАЯ ЧЫСТА АМЕРЫКАНСКАЯ ПРАБЛЕМА - "СЯМ'Я ЦІ КАР'ЕРА?" - УВАЙШЛА Ў НАШ, СЛАВЯНСКІ, МЕНТАЛІТЭТ? Якім гэта чынам людзі пачалі разважаць у такіх катэгорыях у краінах, дзе ўжо колькі пакаленняў усе жанчыны працавалі, і быць добрым спецыялістам - гэта ніяк не перашкаджала быць добрай маці і гаспадыняй!  І якім гэта чынам мы забыліся на добрыя бакі савецкага досведу - і так загадкава-трывала  забыліся! Пры тым што на практыцы гэта спакойна сабе працягвае рэалізавацца.

У нашых краях, напрыклад, вобраз жанчыны-ўрача высокага ўзроўню не выклікаў падазрэння, што яе кар'ера перашкаджае ёй у сямейным жыцці... Ці вось чытала я добрую кніжку "Пастыр добры зямлі Нясвіжскай", пра цудоўнага протаіерэя Дзмітрыя Хмеля. Звярнула ўвагу і на тое, што жонка святара была шматдзетнай маці, добра гатавала і была ветлівай і гасціннай гаспадыняй; яшчэ яна была рэгентам хора, вельмі добрым рэгентам; і яшчэ яна ўсё жыццё працавала медсятсрой у радзільным аддзяленні, і людзі былі вельмі задаволеныя яе чалавечымі і прафесійнымі якасцямі. Болей за тое, ў постсавецкім кантэксце характэрна, што гэта падаецца як пазітыўны праклад - але не як сенсацыя. Канешне ж, бо падобнага кшталту прыклады ў нас былі самай натуральнай і звыклай з'явай.

Я не люблю Савецкі Саюз, але знаходзячыся зараз у заходееўрапейскай краіне, дзе многае інакш, са здзіўленнем бачу, што не всё так плохо было у Гітлера, і многое можно перенять у многіх аспектах савецкі досвед ёсць фенаменам, які патрабуе вывучэння - і часта паважлівага. Сярод пазітыўных бакоў значыцца і тое, што ўсходнееўрапейскія жанчыны даказалі - і без усякіх феміністычна-тэарэтычных напружанняў, а проста на практыцы, - што жанчына, якая працуе, можа быць выдатнай маці і гаспадыняй. І гук абцасаў мамы, якая вяртаецца з працы, ня меў ніякай дысгармоніі з пахам прыгатаваных ёю страваў. А яшчэ ж многія сямейныя і працоўныя савецкія жанчыны яшчэ і вышывалі, вязалі покрывы і тапачкі ці рабілі кампазіцыі з сухіх кветак - ня ведаю, якім чынам паспявалі, але напэўна неяк натуральна.

І якім жа гэта чынам на такі досвед, на такія факты, - забываюцца як феміністкі, так і тэкставыя змагары за вяртанне патрыярхальнага ладу?

Ніяк не змяншаючы важнасці пастаноўкі і вырашэння прававых і сацыяльных пытанняў, неабходных для забеспячэння жанчынам умоў для рэалізацыі сабе ў сямейным і сацыяльным жыцці, мы толькі выказваем шчырае здзіўленне ў выпадках, калі постсавецкія людзі бачаць у працы як такой перашкоду для паспяховага сямейнага жыцця жанчыны.


Тыбецкая маніфестацыя 20.09.2013 6

Скандаванні і стракатыя сцягі прывабілі ўвагу – трэба ж паглядзець, за што маніфестуюць. То было ў цэнтры Брусэля.


Аказалася – тыбецкая дыяспара змагаецца за незалежнасць Тыбета - і супраць катаванняў тыбецкіх вязняў кітайскімі ўладамі. Гэта было ясна са скандаванняў: « Годзе катаваць вязняў у Тыбеце! Годзе катаваць вязняў у Тыбеце! Чаго мы хочам? - Мы хочам свабоды! Чаго мы хочам? - Мы хочам справядлівасці!..»


Паняткі «свабода» і «праўда» стаяць поруч – такое часта бывае ў экстрэмальных умовах. Многім беларусам гэта знаёма.


Іншая культура – іншая расстаноўка. Азіяцкая. Тое, як геаметрычна-прама стаялі людзі, як перпендыкулярна трымалі сцягі, які размераны быў рытм скандаванняў, - нагадала геаметрычнасць і пустату фонаў, бачаныя, напрыклад, у фільме «Герой»*. Натуральная прамата, адмеранасць і рытмічнасць – у гэтым бачылася азіяцкая структура...


І гэтую структуру напаўняў жывы боль.


Акрамя болю, адчувалася мужнасць і дух свабоды з азіяцкім тварам. Апошняе вам добра знаёма, калі любіце ўсходняе кіно.


(Заўвага: фота ўзятае з паведамлення пра іншую падобную акцыю)


Я ўжыла тэрмін «змагаецца». Якое змаганне ў Брусэлі? Але паводле ўражання, паводле настойлівасці, якая праяўлялася ў няспыннасці скандаванняў, - слова падыходзіць.


Людзі добра пастараліся. Было ўкладзена істотнае. Шчырасць і ўпартасць. І, мяркую, істотная рызыка – у кітайскага ўраду рукі доўгія, могуць і да Брусэля дастаць. А тыя людзі, для каго арганізацыя і ўдзел і ня неслі непасрэднай небяспекі - уклалі сваю гатоўнасць пайсці на яе, калі спатрэбіцца, і шчырасць - і гэта разносілася ў паветры выразным рытмам...


Упэўненая, што гэтая акцыя эфектыўная.


Цікава, што не знайшла, хаця і шукала, навінаў менавіта пра гэтую акцыю, хаця ў сеціве поўна паведамленняў пра іншыя акцыі за Тыбет (з аднаго з такіх паведамленняў узятае прыведенае тут фота). Падобна, што бачанае было звычайнай, шэраговай з'явай. Значыць, людзі настойліва працуюць.


Для мяне гэта быў цудадзейны прыклад дзеяння ў замежжы. Але тут складальнік эфекту – боль.


* «Герой» - фільм 2002 г., рэж.Чжан Імоў, у гал.ролі Джэт Лі.

Свята вызвалення 29.08.2013 11

Дзякуй Богу за Інтэрнэт - навіна напаткала з самага ранку... Прыходжу на курсы са шчаслівым тварам. На гэты раз шчасце выкліканае не новапрагледжаным анімэ... Растлумачыўшы прычыну, дадаю: вам, бельгійцам, незнаёмая такая радасць, калі ў краіне выпускаюць палітвязня!

Такі гумар. Дарэчы, бельгійцы амаль ніколі не кажуць "у нас свабода-дэмакратыя-бела-пушыста" - яны не ідэалізуюць сваю краіну, а кажуць пра праблемы. Але я пра іншае...

...Віньшую, спадарства, з агульначалавечым святам, якое Царква сёння адзначае ў гонар Найсвятой Багародзіцы!

...І віньшую яшчэ з адным, з маленечкім нацыянальным святам: выхадам на волю Зміцера Дашкевіча!

Аднаго з тых людзей, якія не перастаюць бударажыць сумленне, сваім існаваннем нагадваючы: усё блізка. Страшнае і цудоўнае, падобнае на сюжэты з мужных фільмаў - побач. Варта працягнуць руку, калі не баішся апаліцца. Не, варта казаць прасцей: калі да думак дадаеш дзеянне - сюжэты актуалізуюцца...

Ну, у маім выпадку яны актуалізуюцца ў патрэбную мне меру - сціпленькую і мягенькую. А ў некаторых бывае і па поўнай праграме...

Зміцер, хай родная краіна зробіцца і застанецца да цябе больш ласкавай!..

І таго ж жадаю вам - нам - ўсім!..



Праўда японскіх герояў 19.06.2013 5

  Раней я пераймалася наконт пытанняў кшталту “Ці можна лічыць Каліноўскага беларускім героем?”
  Цяпер падобныя пытанні мяне не толькі не хвалююць, але і забаўляюць. А станоўчы адказ тут мне дапамагла атрымаць... японская традыцыя гераізацыі.
  Некаторыя рысы японскага ўспрымання героя і ягоных учынкаў на дзіва прыдатныя і для Беларусі, са складанасцямі яе гісторыі.
  Бо японцаў (наколькі магу судзіць па іхніх фільмах, дакументах і героях) зусім не хвалююць пытанні: наколькі герой прадстаўляў інтарэсы ўсяго народа; ці перамог ён, і ці прывяла ягоная дзейнасць да коль-якіх станоўчых вынікаў... Інакш кажучы: калі нават (тут гаворка ўжо не пра паўстанцаў 1864 г., а ўвогулле пра крытэрыі ацэнкі) мужны і шчыры герой быў сябрам нейкай спецыфічнай групоўкі, блізасць якой да “народа” сумнеўная; калі ён нарабіў дурнога; калі ягоная справа пацярпела паразу а то і прывяла да вынікаў процілеглых чаканым, - усе гэткія мінусы ня толькі не перашкаджаюць народнай любові, але часам ледзьве не дадаюць прывабнасці.
  Трагедыйнасць вабіць не толькі японцаў - яна ўсіх зачароўвае. Але на Захадзе, пры ўсім шанаванні трагедыйных персанажаў, значна меньш усенародна ўлюблёных герояў-“няўдачнікаў”; дый як правіла трагедыйны сюжэт прадстаўляецца ў стылі “Ленин умер но дело его живёт”. У японцаў – калі і “живёт”, то з істотнай трансфармацыяй: гераічная параза атрымлівае пакутніцкі  арэол, які робіцца крыніцай натхнення не толькі для ідэйна-палітычных спадкаемцаў героя, але і для прадстаўнікоў самых разнастайных груповак. Напрыклад, Сайго Такаморы (кіраўнік паўстання самураяў-традыцыяналістаў 1877 г., прататып героя фільма “Апошні самурай”) і палкоўніка Осіо Хэйаціро (кіраўнік гарадскога выступлення ў Осаке ў 1837 г.) шануюць прыхільнікі розных палітычных праектаў, ад ультраправых да радыкальна левых.
  Шчырасць намеру і дзейная рашучасць – вось што шануецца,і на гэтай падставе ўлюблёным героям прабачаюць памылкі і пралікі.
  У святле гэткага ўспрымання, тое, што ў нас Каліноўскага шануюць больш каталікі чымсі праваслаўныя, больш “праеўрапейскія” чым “прарасійскія”, - можна лічыць за памылку, якую варта выправіць.
  Ажно галава кружыцца, калі ўяўляю, наколькі папулярны быў бы Каліноўскі і ягоныя паплечнікі, калі б яны былі японскімі героямі, і як гэтая папулярнасць перакінулася бы на астатні свет, і дзяўчынкі з розных краінаў, пасля прагляду анімэшак (у некаторых з якіх паўстанне злучалася бы з фантастычнымі сюжэтамі) разглядалі бы іх фотаздымкі...

  Прывядзем два тэксты. Першы з іх – з кнігі амерыканскага японазнаўцы:
  В запутанной японской традиции есть другой тип героя; это человек, деятельность которого обычно падает на период нестабильности и войн, являющий собой настоящую противоположность характеру достигающему. Это человек, чья прямодушная искренность не позволит ему совершать какие-либо маневры и идти на компромиссы, столь часто требующиеся для обретения мирского успеха. В ранние годы храбрость и способности могут быстро продвинуть его наверх, однако он навеки обручен с проигрывающей стороной и неизбежно будет низвергнут.
Бросая себя туда, куда ведет его мученическая судьба, он открыто противится диктату условностей и здравого смысла до тех пор, пока его не победит противник, «удачно оставшийся в живых», которому удается своими безжалостно реалистическими методами навязать этому миру новый, более стабильный порядок. Столкнувшись с поражением, герой обычно лишает себя жизни, дабы избежать унижения плена, утвердить свою честь и дать последние уверения в своей искренности. Его смерть не есть временная неудача, вскоре искупаемая его последователями, но представляет необратимое крушение всего дела, которому он был лидер; проще говоря, борьба была бесполезной и во многих случаях приводила к результатам, прямо противоположным ожидаемым.
  (Айван Моррис “Благородство поражения. Трагический герой в японской истории”)
 
А другі тэкст належыць выдатнаму беларускаму эсэісту Марыйке Мартысевіч:
Няўдачнік – гэта ўвогуле скразны герой беларускай соцыякультурнай прасторы, пачынаючы з Кастуся Каліноўскага, у якога нічога не атрымалася. Кажуць, што гісторыя пішацца пераможцамі. Гісторыя Беларусі – выключэньне, бо яна пісалася няўдачнікамі™ (“Кароткая…” – дык адным з самых культавых лузэраў Вацлавам Ластоўскім). Нашыя неафіцыйныя клясыкі – таксама спрэс няўдачнікі: гэта і мілыя няздары-сухотнікі Максім Багдановіч і Ігнат Канчэўскі, і знайшоўшыя гвалтоўную сьмерць Тарашкевіч, Гарэцкі, Аляхновіч, і новы Багрым Уладзімер Дубоўка, і Сяргей Грахоўскі, які нарадзіўся ў вёсцы Нобэль, але трапіў у ГУЛАГ і ніколі не бываў у Стакгольме, і беларускі габрэйскі паэт Аркадзь Гейнэ, які загінуў у 1942 годзе ў галякосьце, і безьліч іншых, – няўдачнікаў™ нагэтулькі, што сёньня пра іх ніхто ня ведае: беларуская Вальгала – Курапаты. Аднак сумаю сваіх няўдачаў яны стварылі кантэкст нашага існаваньня, і ў гэтым – іх самая галоўная ўдача.
  Прычына, паводле якой мы лічым вартым перайманне некаторых рысаў японскай традыцыі шанавання герояў – гэта складанасць гісторыі і пераменлівасць палітычнага кантэксту на нашай зямлі. А таксама - вялізная колькасць выдатных беларускіх дзеячаў з трагічным лёсам. Шкада і несправядліва, калі мы будзем забывацца на мужнасць людзей з-за таго, што яны не адпавядаюць нашай палітычнай арыентацыі, і асабліва няварта наступаць на гэтыя палітычныя граблі ў такой краіне як Беларусь, дзе было багата выдатных асобаў сярод “прапольскіх” і “прарасійскіх”, “правых” і “левых”, сярод людзей з рознымі праектамі і самаідэнтэфікацыямі.

  Другая прычына, паводле якой мы лічым вартым крыху пераняць японскае ўспрыманне героя і ягоных учынкаў – гэта праблема бар’ераў, якія перашкаджаюць людзям дзейнічаць.
  Усведамленне таго, што факт няўдачы ніколькі не здымае каштоўнасці маральнага ўчынку, -  гэтае ўсведамленне пазбаўляе ад страху перад няўдачай. Прычым гэта датычыцца як выключных ці нават гераічных учынкаў, так і – папросту, без пафасу, - у паўсядзённым жыцці, у сітуацыях, калі трэба абраць тую ці іншую лінію паводзінаў.
  Пытанне “ці ёсць сэнс” (калі пад сэнсам разумеецца практычны поспех) і невысокая верагоднасць удачы паралізуе мноства беларусаў. Японскія ж гістарычныя персанажы за гэта ня вельмі пераймаліся, бо ў іх традыцыі ўхваляўся не практычны разлік, а мужнае дзеянне, якое йдзе ад інтуітыўна спазнанай праўды (макото, ці сінсэн).
  Прыдушыць баязлівы шэпт “нічога-ня-зменіцца-што-я-магу –зрабіць" простым крокам да дзеяння здолелі беларускія актывісты Сяргей Каваленка, Зміцер і Наста Дашкевіч, Яўген Васьковіч (чый учынак лічу памылковым, але мужнасцю захапляюся) Алесь Пушкін і шматлікія іншыя. Калі гляжу фільмы пра самураяў, то з радасцю ўсведамляю, што маю магчымасць хаця б падтрымаць лістом людзей, у якіх духу бусідо ня меней, чым у тых актывістаў эпохі Бакумацу...
  Дзеянне ад шчырага сэрца, якое ня спыніцца перад нізкай верагоднасцю поспеху і адсутнасцю коль-якіх гарантый, - вось што нам варта шанаваць!      
  У хрысціянскім менталітэце (асабліва ў амерыканскім, з яго аптымізмам кальвінісцкага адцення і хэпі-эндамі) дабрадзейнасць узнагароджваецца. У японцаў такога аптымізму не заўважна – затое ў іхніх сюжэтах сама дабрадзейнасць зіхаціць так прыгожа, што гэтае ззянне зацямняе ўсе перамогі і ўзнагароды.
  Падобнае бачанне здымае стрэс, пароджаны страхам няўдачы, ды дапамагае не зацыклівацца на чаканні вынікаў, а творча ўключыцца ў працэс... А там можна і перамагчы...
  Тым болей што, як слушна заўважыла мая выкладчыца, “чалавечы фактар не пралічваецца”. І тым болей што мы не японцы: калі ў іх светаадчуванні чысціню і шчырую мужнасць у гэтым сумным свеце чакае найверагодней прыгожая трагедыя, то ў хрысціянскім менталітэце дабро яшчэ й перамагае. Рана ці позна.

 Хацелася бы і завяршыць на гэтай радаснай ноце. Але ж, калі казаць пра перайманне добрага ў іншага народа, то ўзгадаем і тое, што з той культуры нам зусім няварта пераймаць.
  Па-першае – гэта незважанне на каштоўнасць жыцця. Японцы лёгка даруюць улюблёным героям ня толькі пралікі і няўдачы, але і колькасць забітых людзей, а то і дакладную жорсткасць, і крывавы экстрэмізм. Дарэчы, ідэальна “японскім” паводле стылю дзеянняў беларускім персанажам можна назваць і Ігната Грынявіцкага... Пытанне “што зрабіць для краіны” у японцаў часта трансфармавалася ў пытанне “каго забіць”. Гэткая трансфармацыя нам дакладна непатрэбная.
  Шанаванне кожнага героя мае быць выбарачным. У таго ж Каліноўскага ёсць адыёзныя выказванні пра праваслаўе. Але ёсць рэчы, якія можна зразумець у кантэксце эпохі і чалавечай недасканаласці, а ёсць - мяжа тут не заўжды відавочная - і істотныя перашкоды для гераізацыі. (Дарэчы, сведчанні пра жорсткасці паўстанцаў 1864 г. патрабуюць даследвання: наконт праўдзівасці інфармацыі, маштабаў і ступені віны ўдзельнікаў і кіраўнікоў паўстання, - але гэта іншая тэма).
  Па-другое – гэта суіцыдальныя тэндэнцыі. На жаль, пры ўсіх рамантызацыях паразы японскі менталітэт не дазваляў працягваць жыць з паразай. Напэўна, то таксама ад няўсведамлення каштоўнасці самога жыцця, у адрыве ад сацыяльных мэтаў…  Суіцыд у японскіх сюжэтах прадстае і як “вырашэнне” праблемаў і дылемаў, і як “пазбаўленне” ад пачуцця віны ці слабасці, і як сацыяльнае прадпісанне ці ледзьве не… нейкая вычварная язычніцкая спроба пакаяння (харакіры). Часам разумеючы матывацыю, мы можам канстатаваць, што ўсё гэта - трагічныя памылкі. Усведамленне безумоўнай каштоўнасці жыцця, дадзенага і адмеранага чалавеку звыш, і ўсведамленне мажлівасці пакаяння і выпраўлення (што не проста «вой, прабачаюся», а адказная і значная праца над сваім жыццём) ў любой сітуацыі, - павінныя засцерагчы ад падобных учынкаў людзей усіх культур. Дарэчы, на жаль, беларусы па суіцыдзе даўно абагналі японцаў, - лепей бы ў чым іншым іх абганялі…
  Калі падсумаваць сказанае, мы лічым, што знаёмства з японскай гераічнай традыцыяй можа дапамагчы нам шанаваць і нашых, беларускіх дзеячаў – незалежна ад прыналежнасці да той ці іншай палітычнай плыні. Пытанне аб гераізацыі мае вырашацца паводле маральных крытэрыяў.
  Паўстанне 1864 г. прыведзенае тут як прыклад – мы не прэтэндуем на канчатковасць высноваў, а толькі ўказваем, якія крытэрыі ацэнкі мы лічым слушнымі, а якія – не.
  Мы ўказваем на некаторыя рысы японскай традыцыі, якія могуць дапамагчы з адказамі на некаторыя беларускія пытанні. Аднак нашае захапленне японскай традыцыяй – выбарачнае: некаторыя рысы мы лічым за сумныя памылкі культуры.
  Таксама мы сцвярджаем, што спазнанне каштоўнасці мужнага і светлага ўчынку незалежна ад яго паспяховасці можа дапамагчы перадолець боязь няўдачы ці недарэчнасці, - перадолець бар’еры, якія перашкаджаюць беларусам дзейнічаць. У розных вобласцях жыцця.

  Крыніцы:
 
  Айван Моррис «Благородство поражения. Трагический герой в японской истории»
  Инадзо Нитобэ «Бусидо – душа Японии» http://www.mosbudokan.ru/public/bushido0.html

  Антрекот “Япония. Истории времён смуты» http://www.wirade.ru/babylon/babylon_japan_stories.html  

  Мисима Юкио "Хагакурэ Нюмон" (урыўкі з твора Ямамото Цунэтомо "Хагакурэ" з каментарыямі Місімы)

  Марыйка Мартысевіч "Мужчыны якіх мы выбіраем" і інш.

 
  Пра фільмы планую напісаць пазней, але пакуль прывяду мой улюблёны:
  "Последний мечсамурая" / «When the Last Sword is Drawn » / « Mibu gishi den » - фільм  2003 г., рэж. Ёдзіро Такіта. Ну проста каллекцыя традыцыйна-японскіх сцэн і сюжэтаў. Ззяе як дыямент, душу грэе, слязу выбівае, двубояў (і ня толькі "дву-", але і "куча на кучу") - болей чым хапае.
  Дый рызыкну ўзгадаць Нakuouki ("Демоны бледно-розовой сакуры") - анімэ http://ru.wikipedia.org/wiki/Hakuouki Прыгожая ілюстрацыя да тэмы эстэтыкі паразы.
   


Пра Захад 11.05.2013 74

- Гэта мае прыватныя ўражанні, - калі будуць абвінавачваць у фрагментарнасці, то ня буду спрачацца.



- Ёсць імігранты, у тым ліку беларусы, у якіх уражанні ад Бельгіі і бельгійцаў процілеглыя маім. Часам уражанні процілеглыя і ў людзей з адной і той жа сям'і.


- Калісьці чула фразу пра Японію, што, каб яе зразумець, трэба там некалькі год пажыць. Пажыўшы тры гады ў Бельгіі, лічу, што гэтакжа можна сказаць пра кожную краіну.



- Чарка і размовы за жыццё з афрыканцамі бываюць такія ж змястоўныя, як і са славянамі. То залежыць ад людзей.



- Файна, што ёсць месцы, дзе людзі з розных куткоў Зямлі жывуць, працуюць, ядуць і п'юць разам, і трэба, каб такія месцы былі. Кантакты падчас турыстычных і іншых паездак - гэта ня тое.



- Скептычна стаўлюся да размоваў пра духоўны крызіс Захаду. Дакладней, гэта так, толькі ня ведаю, у каго большы духоўны крызіс - мяркую, што ў нас.



- Так жа скептычна - і да сцвярджэнняў пра недахоп пасіянарнасці ў еўрапейцаў. Столькі тут народу валанцёрамі розныя добрыя справы робіць дый па розных Афрыках з гуманітарнымі мэтамі цягаецца - і хіба пасіянарнасць заўсёды праяўляецца ва ўзброеных захопах?..



- Пустыя і паўпустыя храмы - гэта сумна. Але ж і храмаў тут багата. Застаецца спадзявацца, што нашыя цэркаўкі бы не пуставалі, калі бы іх камуністы не разбуралі.



- Згаджуся з пратаіерэем Георгіем Мітрафанавым: "Аб заходняй цывылизацыі можна сказаць словамі Чэрчыля аб дэмакратыі: заходняя цывілізацыя - вельмі секулярызаваная цывілізацыя, але іншай цывілізацыі, у якой хрысціянскія каштоўнасці ажыццявіліся бы ў такой паўнаце, не існуе!"



- Праз навязванне рускай мовы савецкі ўрад міжволі зрабіў паслугу цяперашнім эмігрантам з былога СССР - валоданне рускай мовай падвышае колькасць людзей, з якімі можна пагутарыць.



- Пры гэтым душэўна-каштоўнасная блізасць не залежыць ад блізасці рэгіянальнай - часам з чалавекам з другога кутку Зямлі лягчэй паразумецца, чымсі з суседам. Але з людзьмі з постсавецкай прасторы ў нас больш агульная вобласць ведаў.



- Не магу пасябраваць з чалавекам толькі таму што ён беларус.  



- Расізм (тут так завецца любая ксенафобія) - гэта непрыстойна. Таму адпаведныя выказванні папярэджваюцца завярэннем "я не расіст".



- Але расізм ёсць. Праяўляецца ў прыватных размовах і ў выніках галасаванняў.



- Ёсць тут стр-р-рашныя флямандскія ультраправыя. Але як глянеш выказванні суайчыннікаў у Беларусі, то флямандскія нацыяналісты пададуцца пушыстымі зайкамі.



- Многія лічаць этнічныя анекдоты за дурны тон. Што праўда, этнічныя жартачкі тут злейшыя, чым у нас. Ёсць і зусім няўяўныя для нас анекдоты пра яўрэяў і канцлагеры.



- Суайчыннікі, запомніце: слова "негр" можна казаць, толькі калі ты сам... падпадаеш пад гэтае вызначэнне :-).



- Розніца паміж беларусамі якія жывуць на Захадзе і беларусамі якія паехалі ў Расію: першыя, прыязжаючы дамоў, жахаюцца ад цяжкасці псіхалагічнай атмасферы ў Беларусі, а другія... адпачываюць у "маленькім утульным Мінску".



- Утульна. Свабода, што з Божае ласкі напаўняе заходнееўрапейскае паветра, - яна (у адрозненне ад экстрэмальнага духу вольнае Ўкраіны ці рускай "вольной волюшки") болей лагодная.



- Прыемна, што магу, калі хачу, паесці маслінаў. Ем і думаю: "Каўбасная эміграцыя як яна ёсць".



- Такі прыемна, што, нават калі буду мыць падлогу, мяне будуць зваць "мадам". Асабліва прыемна гэта ў святле таго, што пазначанай працай даводзілася займацца.



- Дарэчы, "нават калі буду мыць падлогу" - фразачка з "нашынскага" менталітэту. Тутака ж падобная праца больш паважаецца. Ёю на палову-чвэрць стаўкі часам займаюцца паважныя хатнія гаспадыні, каб больш падзарабіць.



- Дашчэнту разбурыўся стэрэатып пра нейкую "несапраўднасць" ці недастатковую каларытнасць еўрапейскіх людзей.



- Што нібыта еўрапейскія жанчыны непрыгожыя - брахня! Дакладней - міф. Створаны мужчынамі, якія прызвычыліся ўспрымаць толькі такі вобраз які славянскія жанчынкі вымушаныя на сабе напяльваць-намалёўваць з-за дэмаграфічнай сітуацыі "дзесяць баб на аднаго мужыка".



- У Бельгіі на пікет патрэбны дазвол. Бываюць і праблемы з яго атрыманнем.*



 - Паліцыя стварае прыемнае ўражанне. Ва ўсялякім разе, пакуль ты законапаслухмяны.



- З хамствам паліцэйскіх, аднак, чалавек з маёй сям'і сутыкнуўся. Але ўсё ж на паліцэйскіх магічна падзейнічалі словы "я маю права".



- Французы і бельгійскія франкафоны добра размнажаюцца, тры дзіцёнкі ў сям'і - тут норма. Гэта я для тых, у каго дэмаграфічна-расісцкія апасенні.



- Супэрнебяспечныя кварталы і іншыя сацыяльныя праблемы - гэта ёсць.



- Але часам калі спадарства якое не жыве ў Заходняй Еўропе разважае пра этнакультурныя праблемы на Захадзе, то гэта робіцца падобным на адбітак у крывым люстэрку.



- Напрыклад, палохаюцца колькасці каляровых твараў, забываючыся, што большасць гэтых твараў належыць нармалёва адаптаваным у грамадстве людзям. (Змаўчу і пра колькасць бачаных п'яных ці падазорных з выгляду чыстакроўных еўрапейцаў).  



- Наконт песімістычныхт прагнозаў - паглядзім.



- Спадзяюся, што Госпад захавае Еўропу якую мы любім.



- Спадзяюся, што ў каштоўнаснай барацьбе пераможа ўсё самае светлае, файнае і вясёлае.



- Хачу вярнуцца. У перспектыве.



- Ці можа беларус ў замежжы рэалізаваць сабе як беларус? І не, і так.









* Пра нюансы з палітычнымі акцыямі пісала ў артыкуле "Еўрапейская свабода мітынгаў і налепак" http://bchd.info/index.php?newsid=5865


Невялічкае віньшаванне 02.04.2013 5

Вінтшую, спадарства, з прайшоўшым Днём Волі, з Дабравесцем, і, канешне ж, з прайшоўшым/надыходзячым Святам Уваскрасення Хрыста!..


































Кітайцы і мая мачыха Бельгія 26.01.2013 57

…Чаго я хацела б, дык гэта таго, каб мая маці-радзіма, Беларусь, ставілася да імігрантаў так, як мая мачыха Бельгія паставілася да мяне!.. Хаця б у маральным плане… Паверце, гэта выклікае павагу!..



 Першапачаткова хацела даць гэтаму тэксту загаловак: «Страх перад міфічнымі кітайцамі». І найперш я прызнаюся ў сваім страху.



 Не, гэта страх не перад кітайцамі. А перад маімі суайчыннікамі - беларусамі…



 Сорамна ў гэтым сазнавацца, але мне боязна падымайь гэтую тэму, бо я баюся суайчыннікаў і іх каментароў… Я баюся, што ў маёй роднай Беларусі ад першага дажджу павылазяць плевелы таго, што мне непрыемна часам заўважаць у Бельгіі, - таго, што ў нас завецца ксенафобіяй, а ў Заходняй Еўропе - расізмам (на Захадзе пад словам «расізм» разумеюць любую непрыязь да іншаземцаў). З той розніцай, што ў Бельгіі сітуацыя яшчэ неблагая… у параўнанні з тым, што, баюся, можа распаўсюдзіцца на беларускай зямлі, калі іншаземцаў раптам зробіцца больш. Выказванні некаторых спадароў (у тым ліку прадстаўнікоў дэмакратычнае супольнасці) прымушаюць баяцца, што ўяўленне пра беларускую талерантнасць рассыплецца, як картачны домік, у сутыкненні з рэальнасцю; што нашая славутая талерантнасць акажацца хіба «агульнай млявасцю і абыякавасцю да жыцця» - але не ўменнем жыць разам з Іншымі… Я баюся, што ў Беларусі можа распачацца той жа самы жах, з якім я сутыкнулася ў Расіі, - напрыклад, папрацаваўшы ў галіне сацыялагічных даследванняў; калі на пытанне пра праблемы раёна многія людзі казалі: «чорныя» і нават нешта пра «генацыд славянскай нацыі», і выражалі сімпытыі «Жырыку» бо той «паганяе чорных». Дарэчы, нешта падобнае потым сустрэла ў дакументальнай кнізе пра Марціна Лютэра Кінга:



 «Прыгожы хлопец-бландын, з мужным тварам і блакітнымі вачыма… Я ў яго запытаўся:



У вас у Атланце ёсць некаторыя маленькія праблемы, ці не так?



- Негры? Вы кажаце пра неграў?



- Так.



- Гэтыя вырадкі! Я іх ненавіжу”.*



  …У савецкім Саюзе не было сэксу; яшчэ у большай ступені там не было расізму… Жахі кшталту месцаў для чорных у аўтобусаў і Ку-клукс-клана ніяк не асацыіраваліся з больш звыклымі рэчамі: такімі, як пагарда да жанчыны якая нарадзіла чорнага дзіцёнка ці сустракаецца з каўказцам… І хто б мог падумаць, што пасля развала імперыі дыялог, падобны на цытаваны вышэй, зробіцца магчымым і на ўскраіне Пецярбурга…



 А грамадскія інстытуты ў Расіі (часам, на жаль, і рэлігійныя дзеячы) замест таго каб змагацца з рэальнай грамадскай і духоўнай праблемай - ксенафобіяй, -  яшчэ і правацыруюць гэтую праблему, насаджаючы ідэалогію, якую я б назвала “дэмаграфічным расізмам”: распаўсюджванне страха перад падвышэннем працэнту нярускага насельніцтва. (Дарэчы, чула я версію пра тое, што менавіта патрэба ў падвышэнні працэнту прадстаўнікоў тытульнай нацыі ў Расійскай імперыі і прывяло да праекту аб’яднання “вялікаросаў, маларосаў і беларусаў” у “адзіны рускі народ” - гэта так, да слову і да пытання наконт таго, ці варта нам, беларусам, пераймаць расійскія фобіі…).



 Такім чынам, змаганне з праблемай пакуль што ўяўнай (меркаваны прыгнёт рускага насельніцтва нярускім, - дарэчы, характэрна і тое, наколькі апрыёрным тут з’яўляецца бяздоказнае меркаванне, што нярускія будуць менавіта прыгнятальнікамі), - змаганне з уяўнай праблемай правацыруе праблему рэальную: ксенафобію і расізм на расійскіх прасторах.



 Але ж, скажаце вы, гэта ў Расіі, а не ў нас… Вой, хацелася б верыць… Але пакуль няма дастатковых падставаў расслабляцца. Бо і ў нас у грамадстве заўважны страх перад пакуль што меркаванымі пагрозамі, якія асацыіруюцца з праектаванай іміграцыяй кітайцаў. Таму падаецца мне, што прывід бродзіць па Беларусі - прывід расізму. Хацелася б верыць, што гэта толькі прывід.



 Страх перад уяўнай пагрозай правацыруе рэальную пагрозу: пагрозу ксенафобіі. А падазорнасць і непрыязь - далёка не лепшы спосаб наладзіць стасункі з прыезжымі і дапамагчы ім паважаць нашую зямлю і культуру.



 Што сапраўды можа дапамагчы імігрантам паважаць і нават палюбіць краіну якая іх прымае - гэта стаўленне добразычлівасці і дапамогі. Вось гэта я дакладна ведаю, бо ў дадзены момант сама з’яўляюся імігрантам у Бельгі.



 Кажуць, што родная краіна - маці, а чужая - мачыха. Гэта так. З улікам таго, што і мамы, і мачыхі бываюць розныя.



 Мая мачыха Бельгія паставілася да мяне добра. На яе зямлі я набыла добрых знаёмых і нат сяброў, атрымала працу, а на працягу некалькіх месяцаў беспрацоўя - сацыяльную дапамогу. Згаджуся, што не ўсім імігрантам тут так пашчасціла (залежыць ад сітуацыі); але я адчула пазітыўнае чалавечае стаўленне да сабе, а таксама - падтрымку сістэмы. Гэта і спрычынілася да ўзнікнення і слёз пры гуках бельгійскай патрыятычнай песні, і прыязнага адчування - калі падчас вяртання з Нямеччыны ў вагон нарэшче ўваходзіць бельгійскі кантралёр; а галоўнае - да пачуцця свайго абавязку перад краінай якая мяне прыняла, да жадання здаць кроў (тут за гэта не плацяць) і папрацаваць валанцёрам ва ўстанове для інвалідаў.



 Пры гэтым мачыха ёсць мачыха - не тое адчуванне зямлі, не той смак у сэрцы ад краявідаў. Не кажучы пра тое, што любоў да мачыхі не такая безумоўная; ці здолела б я палюбіць Бельгію, калі б там пабачыла некаторыя з тых рэчаў, якія я бачыла ў Беларусі?.. А сваю маму чалавек будзе любіць, - ва ўсялякім разе, стаўленне будзе глыбока эмацыйным, - нават калі яна будзе наркаманка ці прастытутка…  Не, гэтыя эпітэты не пра Беларусь - з краінай усё складаней, бо яна складаецца з мноства розных людзей і рэалій; я хутчэй пра стаўленне, якое нагадвае крык душы Анатоля Сыса: з кім ты спала, Айчына?..



 …Але чаго я хацела б, дык гэта таго, каб мая маці-радзіма, Беларусь, ставілася да імігрантаў так, як мая мачыха Бельгія паставілася да мяне!.. Хаця б у маральным плане… Паверце, гэта выклікае павагу!..



 Страх перад кітайцамі распаўсюдзіўся ў беларускім грамадстве, - пры тым, што тыя кітайцы пакуль што не толькі не зрабілі нічога дрэннага, але нават яшчэ і не прыехалі! Трывожны знак.



 І гэтае адкрыццё - адкрыццё небяспекі расізму ў Беларусі - ці не наказанне гэта мне за…



 Я заўсёды пазітыўна ставілася да азіятаў, афрыканцаў, каўказцаў і іншых людзей іншых нацыянальнасцей… Але было ў маёй душы адно дурное выключэнне з гэтага правіла, і гэтае выключэнне - прыступы жорскай русафобіі. Да таго ж, гэтыя прыступы ў мяне - нічым не матывіраваныя, бо ніводзін рускі персанальна мне балюча не зрабіў. Хіба ў якасці раздражняльніка спрацоўвае, як ні парадаксальна, мая прыналежнасць да праваслаўнай паствы - бо менавіта ў царкоўным асяроддзі мне моцна абрыдлі прарасейскія тэндэнцыі. Але што гэта я апраўдваюся?! Нішто не апраўдвае нянавісці і разбуральных жаданняў, непрыязі да Іншых. І нянавісць да адной з катэгорый Іншых не можа не пашкодзіць агульнай карціне, - і таму, з жахам сустракаючы ксенафобскія выказванні ў беларускім інтэрнэце, я не магу не падазраваць, што і я тут падгадзіла, што і я тут укосна спрычынілася… Але я больш не буду… Пастараюся… **



 Апрыёрнае бачанне ў Іншым чужынца і ворага - шкодная праява менталітэту. Шкодная і нехрысціянская. А то і ўвогулле антыхрысціянская.



 Яшчэ задоўга да раскрыцця ў свеце каштоўнасцей талерантнасці і павагі да Іншых і іх культуры, Бог даў старажытным габрэям надзвычай прагрэсіўную запаведзь: «Прыхадня ня крыўдзі: вы ведаеце душу прыхадня, бо самыя былі прыхаднямі ў зямлі Егіпецкай». Калі такое было сказана яшчэ старажытным людзям, то нам, калі нашая культура мае досвед хрысціянскага гуманізму, тым болей сорамна не дацягнуць да гэтага.



 Расізм і ксенафобія маюць сваім плёнам адно распаўсюджванне жорсткасці і ганьбу для нацыі. Гэтыя заганы паганяць дух і культуру краіны, злучаючы яе з холадам адчуджанасці і нелюбові. Далікатны напой Радзімы, напой, у якім адбіваюцца і бела-чырвона-белыя сцягі, і старонкі падручнікаў гісторыі, і руіны замкаў колеру спеклай крыві, - калі ўзмацніцца непрыязь да чужых, то яна, гэтая непрыязь, можа падліць ў гэты напой халодную атруту, атруціць нацыянальную ідэю… Станоўчае ж, паважлівае і спагадлівае стаўленне да кожнага чалавека не толькі дапаможа Іншым на нашай зямлі, але ўзбагаціць і нас!



 Я кажу далёка не толькі пра стаўленне да кітайцаў. Справа болей у тым, што праяўленні фобіі, якая заўважаецца ў сувязі з таямнічным супольным праектам і чуткамі аб ім, - гэтыя фобіі ёсць індыкатарам праблемы ў грамадстве.



 Я не буду выказвацца пра сам праект, бо мне не хапае інфармацыі. Болей за тое, інфармацыі не хапае ўсім нам (спадзяюся, што страхі абумоўленыя не столькі менталітэтам беларусаў, колькі фактарам закрытасці праекта ад грамадскага кантролю). Мажліва, праект тэхнапарку і зусім неразумны і не адпавядае нацыянальным інтарэсам; а мажліва, з яго будуць і добрыя вынікі… Ды мы не пра тэхнапарк і пра кітайцаў, а пра  праблему сярод нас, беларусаў…  



 Непрыязь жа і адсутнасць спагады да прыезжых не могуць апраўдвацца ніякімі заганамі палітыкі. Нават калі вылезуць тыя ці іншыя праблемы, - усё адно ў адносінах да людзей, якія апынуліся далёка ад сваёй зямлі, у нас павінна быць разуменне і спагада. Ксенафобія не вырашае праблемаў, а дадае іх.



 Што датычыцца праекту «тэхнапарку», то сярод слушных выказванняў працытую спадара Віталя Рымашэўскага (выдзяляю курсівам тыя словы, з якімі асабліва згодная): « Рускі расізм, на жаль, як і расізм у кожным народзе - з'ява рэальная. Гэта насамрэч актуальнае пытанне, патрабуючае ўвагі і сур'ёзнага абмеркавання. /…/ 1) Сама будоўля гэтага парку - рэч непразрыстая і незаконная, бо на меркаванне жыхароў наплявалі; 2) праблема не ў тым, што прыедуць працаваць эмігранты, а ў тым, у якіх жахлівых умовах яны жывуць і колькі ім плацяць за працу. Калі гэта дапускаць і заплюшчваць на гэта вочы, то хутка і ўмовы працы беларусаў і аплата працы стане такой жа (выдялена мной - Т.М.). 3) З-за гэтай “качкі” з 600 тыс. кітайцаў адцягнутая ўвага ад праблемы. Бо, па-першае, 30 тыс.- гэта таксама вельмі шмат для Беларусі /…/. Па-другое, праблемы 1) і 2) застаюцца ў ценю ».



 Нармалёвым стаўленнем да іншаземцаў можа быць толькі стаўленне добразычлівасці, павагі і цікаўнасці. Ці дакладней - толькі такое стаўленне, якое мы бы хацелі сустрэць у адносінах да нас і нашых суайчыннікаў за мяжой. Паўтаруся: я сама адчула такое стаўленне да сабе, і таму жадаю сэрцам, каб да імігрантаў на Беларусі рэалізаваліся такія ж самыя адносіны.



 Канешне, хацелася б найперш, каб нашая дзяржаўная сістэма пачала ўвогулле ставіцца годна да людзей, да сваіх грамадзянаў… Але гэта ўжо іншая тэма; а ў рамках гэтага артыкула можна зрабіць высновы з тэксту яўрэйскага публіцыста Сямёна Доўжыка (што праўда, у гэтым тэксце ён забаўна параўноўвае стаўленне да яўрэяў і да гомасэксуалістаў): у тых краінах, дзе паважаюцца правы меньшасцяў, - там і большасці жывецца добра; а там, дзе ёсць дыскрымінацыя меньшасцяў, і большасці прыходзіцца несалодка, толькі ўжо па іншых прычынах. ***



 Хто будзе сабе злачынна і непаважліва паводзіць на нашай зямлі - той і павінен атрымаць пакаранне, адэкватнае парушэнню, будзь-то кітаец, узбек, рускі - ці беларус. А кожны чалавек, пакуль ён не выяўляе дрэнныя намеры, павінен апрыёры ўспрымацца як добры, як аб'ект павагі і дапамогі, а не падазорнасці.



 Прыналежнасць Іншага да чалавечага роду - дастатковая падстава як да добрага стаўлення, якое хрысціянства прапаведуе ў адносінах да бліжняга, а таксама да прызнання ў ім натуральнага памкнення да дабра і здольнасці адрозніваць дабро ад зла, што ёсць у кожнага чалавека незалежна ад этнічнага тыпу.



…Прадбачваю такія пярэчанні: ды мы ж не жадаем ніякага зла іншаземцам, мы не збіраемся нікому шкодзіць - мы толькі не хочам бачыць іншых на сваёй зямлі…



 Не жадаць зла і не збірацца шкодзіць - гэта ўжо нядрэнна, але гэта яшчэ нават і не талерантнасць. Ды і талерантнасць - гэта хоць няблага, але недастаткова. «Талерантнасць» - халоднае слова, а трэба нешта большае: апрыёры пазітыўнае, добрае стаўленне да іншага. Як казаў ігумен Веніямін (Новік) у сваёй працы, «…было б няслушным зводзіць талерантнасць толькі да цярпімасці, якая носіць залежны характар. Талерантнасць - гэта і любоў да разнастайнасці гэтага свету, што выяўляецца ў культурах, рэлігіях, антрапалагічных тыпах». http://www.gumer.info/bogoslov_Buks/Philos/Article/nov_tol.php



 Канешне ж, можна і трэба разважаць пра тое, якія іміграцыйныя законы і праекты для нас прыдатныя, а якія няўдалыя; якія могуць быць набыткі і праблемы. Але якія б у нас тут не былі магчымасці скарэктаваць сітуацыю - нельга дапусціць неспачувальнага стаўлення да людзей, якія могуць аказацца побач з намі... Асабліва ў кантэксце таго, што надта многа нашых суайчыннікаў жывуць у іміграцыі. І не трэба мне тут пра тое, што, маўляў, «я не збіраюся з'язжаць». Я, напрыклад, таксама не збіралася. Ніколі не ведаем, у якой сітуацыі акажамся - можа, у падобнай да сітуацыі таго чалавека, які нам ўчора не спадабаўся праз ягоную азіяцкую нявызначанасць выразу твару…



…Аднойчы, седзячы ў чарзе да доктара ў прыёмнай, я пачула словы, якія сталі для мяне прыкладам правільнага стаўлення. Гэта маці размаўляла з маленькім сынком:



«-Трэба казаць не карычневы, а чорны; як твая сяброўка… - (жанчына назвала імя чарнаскурай аднакласніцы сына).



- Яна мне не сяброўка.



- А ты можаш з ёй пасябраваць, тады дазнаешся многа новага. Калі толькі яна не ўдачароная; яе бацькі чорныя? - (Станоўчы адказ). - Ну вось, дазнаешся многа новага.  Калі пабываеш у яе дома, пабачыш, што яны гатуюць іншую ежу, ядуць не тое што мы…»  



 Дзякуй вам, мадам. Вельмі правільная ўстаноўка: Іншы - гэта найперш чалавек, ад якога можна дазнацца нешта новае…



 Вельмі суцяшае мяне, калі іншаземцы, якія жылі на Беларусі, з цеплынёй узгадваюць наш край. Спадзяюся, што так будзе заўсёды.



 Спадзяюся і на тое, што ў некаторым сэнсе пішу ўсё гэта дарма; што ў Беларусі няма неабходнасці такое казаць і пісаць. Аднак выказванні, якія я ў беларускім асяроддзі сустракаю тут і там, у рэальнай і ў віртуальнай прасторы, - не даюць расслабіцца і прымушаюць узгадаць, што славутая беларуская талерантнасць - гэта не міф якім трэба ганарыцца, а каштоўнасць якую яшчэ трэба рэалізаваць.











 У якасці постскрыптума прывяду некалькі ўзгадак, якія лічу прыдатнымі да тэмы.



Узгадка 1.



 Можам творча засвоіць некаторыя ўрокі бацькоў беларускага Адраджэння - у іх публіцыстыцы змаганне за беларускасць спалучалася з павагай да іншых народаў і культур (у тым ліку польскай і рускай, - польскія і рускія творы перакладаліся на беларускую мовы на старонках «Нашай Нівы»; выкрываліся толькі праявы шавінізму гэтых народаў) і з поўным прыняццем факту пражывання іх прадстаўнікоў на беларускай зямлі.



 Болей за тое, «нацыянальная ідэя беларусаў будавалася далёка - і нават не ў першую чаргу - не на ідэі этнічнай прыналежнасці… першае і галоўнае ў нацыянальным праекце, які ствараўся беларускай інтэлігенцыяй у пачатку ХХ стагоддзя, - на дзіва сучасная тэндэнцыя да мультыкультуралізму… нацыянальны праект узнікае не на вузка-этнічнай, а на больш шырокай - сацыяльнай глебе».****



 Варта ўзгадаць і тое, што ў эпоху палітыкі беларусізацыі дзяржаўнымі мовамі былі прызнаныя ажно чатыры: беларуская, руская, польская і яўрэйская.



 Пры гэтым мультыкультуралізм, рэалізаваны дбайнымі працаўнікамі нівы беларускае нацыянальнае ідэі - не абязлічвальны, а спалучаны са змаганнем за беларускую мову і культуру.



Узгадка 2.



 У беларускага народа - неблагі досвед добрага сумеснага пражывання з прадстаўнікамі іншых этнічных і канфесіянальных супольнасцей. Пачынаецца гэтая слаўная традыцыя яшчэ ў Вялікім Княстве…



 Можна адзначыць і тое, што пры ўмовах самых розных культурных эксперыментаў, ды да таго ж пры нявызначанасці нацыянальнай ідэнтычнасці, і адначасова пры ўмовах пражывання на беларускай зямлі іншых этнічных груп (напрыклад, такой шматлікай, магутнай, самабытнай і да таго ж непадатлівай да асіміляцыі групы, як габрэі!) - беларускі народ працягвае жыць.



Узгадка 3.



 Ні ад каго не сакрэт, што дэмаграфічная сітуацыя ў Беларусі, на жаль, характэрызуецца не ростам, а змяньшэннем насельніцтва. Гэты фактар часам абуджае ў грамадстве расісцкія фобіі, якія, на наш погляд, «падаграваюцца» настроямі з Расеі. Але ж гэты самы фактар - дэмаграфічныя праблемы - хутчэй паказвае на тое, што якраз у Беларусі патрэбныя людзі, у тым ліку - патрэбны інтэлектуальны і працоўны рэсурс, які прыходзіць з якаснай іміграцыяй! Канешне ж, патрэбная разумная палітыка, якая стымулюе нараджальнасць; але ўсё ж нам прадстаўляецца, што цалкам выправіць сітуацыю за кошт падвышэння нараджальнасці не зусім рэальна; бо беларускі менталітэт, для якога характэрная падвышана-адказнае стаўленне да дзяцей (што само па сабе добра!) не дазваляе многім сем'ям зрабіцца шматдзетнымі. Таму, паводле нашага меркавання, лагічна рабіць стаўку і на іміграцыю.



 Неабходна вывучаць сусветны досвед іміграцыі, у тым ліку - досвед краін, якія мэтанакіравана прыцягваюць людзей, якія могуць прынесці карысць краіне, з-за мяжы (Аўстралія, ЗША, Чэхія і інш). Трэба разважаць аб тым, якія мадэлі і праекты прыдатныя ў беларускіх умовах.



 Падчас вывучэння сусветнага досведу іміграцыі неабходны дбайны падыход да справы. Трэба памятаваць пра небяспеку аднабаковасці - г.зн., не трэба ані замоўчваць праблем, ані рабіць акцэнт на неагтыўных досведах (часам пры акцэнце на праблемы - напрыклад, на сацыяльных праблемах з нашчадкамі імігрантаў з арабскіх краін у Францыі - ігнаруецца агульны сацыяльны кантэкст гэтых праблем, а таксама забываецца станоўчы досвед адаптацыі мносва імігрантаў у тых жа краінах).



 Патрэбныя веды - але адна інфармацыя, без маральных каштоўнасцей, наўрад ці прынясе добры плён. Вядома, што з адной і той жа інфармацыі можна рабіць розныя высновы, і высновы часта залежаць ад каштоўнасцей. Каб стварыць плённыя праекты, патрэбныя і веды, і каштоўнасці - у выпадку з іміграцыяй гэта найперш каштоўнасці, звязаныя са стаўленнем да людзей.



Узгадка 4



 Што датычыцца канкрэтна «кітайскай» тэмы…



 Мяне, дарэчы, нельга папракнуць у залішняй любові да кітайцаў - якраз мне не падабаюцца некаторыя рысы іх менталітэту, наколькі я яго ведаю: мяне не прываблівае залішняе імкненне да гармоніі, рацыянальнасць, перавага сямейных каштоўнасцей над сацыяльнымі. Калі казаць пра азіятаў, то больш падабаецца японскі менталітэт, якая падаецца мне больш экстрэмальным, з большай трагедыйнасцю ў эстэтыке, з шанаваннем прыгажосці якая хутка знікае, і з перавагай сацыяльна-грамадскіх каштоўнасцей (што, дарэчы, мне падацца адначасова і больш небяспечным…) - але гэта ўжо маё асабістае стаўленне…



Я толькі хацела сказаць, што я не магу пахваліцца залішняй прыхільнасцю да кітайцаў - але ўсё ж прывяду пра іх пару добрых узгадак.



 Па-першае, у Бельгіі кітайцаў хапае - але ў чарзе па сацыяльную дапамогу я не бачыла ніводнай азіяцкай фізіяноміі! Працавітыя азіяты - практычна ўсе - жывуць за кошт сваёй працы і не выкарыстоўваюць магчымасцей пажыць за кошт грамадства. Нават у краіне, дзе апошняе магчыма…



 Па-другое, ёсць і такое занятнае назіранне: кітайцам лягчэй навучыцца размаўляць на беларускай мове, чым на рускай. Але пра гэта варта больш падрабязна распытаць у старшыні ТБМ спадара Алега Трусава, які мае досвед выкладання беларускай мовы кітайскім студэнтам… http://naviny.by/rubrics/society/2012/02/21/ic_articles_116_176924/



Узгадка 5



 Трэба сачыць за сваімі словамі.



 Бо ў беларускай прасторы з'яўляецца замнога выказванняў з адценнем, апрыёры абразлівым для прадстаўнікоў іншых культур. Прычым я кажу ту пра адыёзныя і дурнаватыя рэчы - я кажу пра словы вельмі паважаных спадароў, якіх не папракнеш ані ў дурасці, ані нават у расізме - хіба ў адсутнасці звычкі да карэкцыі сваіх словаў у гэтым накірунку… Але аналіз выказванняў у беларускай інфармацыйнай прасторы - тэма для асобнага тэксту.







* R.Penn Warren « Segregation », Stock, 1957, сс.17-18; цыт. паводле: Hubert Gerbeau « Martin Luther King », Editions Universitaires, 1968, с.15    



** http://ryta-t.livejournal.com/86379.html />


***
http://dovzhik.info/gays-in-israel/



*** Ю.В. Чернявская «Белорусы: от «тутэйших» к нации». Минск, ФУАинформ, 2010. - сс.68-70.  








Абарона жыцця ў беларускім кантэксце 17.11.2012 29

  Ідэя роўнасці правоў і дэмакратыі ў сучасным разуменні нарадзілася яшчэ ў эпоху, калі жыхары стражытнай Грэцыі вырашалі праблемы сваіх полісаў. А мажліва і многа раней.
 Тым не меньш, гэткая ідэя ўваходзіць у чалавечую гісторыю вельмі паступова, і як правіла, з усеагульнай роўнасці ёсць выключэнні. Напрыклад, у тых жа полісах Элады выключанымі былі жанчыны і рабы. У дзяржавах, дзе развіваліся паняткі  чалавечай годнасці, правоў і свабодаў, - гэтыя правы і свабоды ўсё ж рэалізаваліся на ўзроўні не ўсяго насельніцтва, а асобных груп (напр., у Рэчы Паспалітай - шляхта). Вельмі павольна і фрагментарна ўзнікае ідэя аб усеагульнасці правоў і свабодаў, датычнасці да іх абсалютна ўсіх людзей.
 Здавалася б, хоць сёння можна ўздыхнуць свабодна… Але ж не.
 І сёння сярод нас ёсць катэгорыя людзей, у якіх нямя НІЯКІХ правоў. ЗУСІМ ніякіх… Гэта - зачатыя дзеці, якія яшчэ не нарадзіліся, але ўжо жывуць і з'яўляюцца чалавечымі істотамі.
 Аборт - масавая практыка сучаснай эпохі, якая падрывае веру ў маральны прагрэс чалавецтва. Бо, мажліва, ніколі знішчэнне чалавечых індывілдаў не дасягала такіх маштабаў і такой арганізаванасці працэсу.
 Наконт прагрэсу - выражаем сумнеўны спадзеў, што такая масавасць забойстваў стала магчымай не столькі з-за большай маральнай сапсаванасці чалавецтва, колькі з-за таго, што ледзьве не ўпершыню ў гісторыі нараджэнне дзіцяці з'яўляецца актам уласнага жадання, а не сацыяльна-эканамічнай неабходнасці (і гэта, мяркуем мы, добра!). І яшчэ некаторы спадзеў выклікае тое, што ненароджаныя дзеці засталіся «апошнімі ў чарзе» ў асноўным з тае нагоды, што ў іх найменьш магчымасцей для таго, каб змагацца ці хаця б заяўляць аб сваіх правох. Яны не могуць ані падняць паўстанне кшталту спартакаўскага, ані сабрацца на мірную дэманстрацыю ў абарону свайго права на жыццё, ані нават выразіць свае пачуцці крыкам, як гэта робіць нованароджанае немаўля. І над імі дамоклавым мячом навісае самае архаічнае права (якое было, напрыклад, у старажытным Рыме) - права бацькоў забіць сваё дзіця.
 Што ж датычыцца доказаў таго, што дзіця ва ўлонні маці ёсць сапраўдным чалавекам з моманту зачацця, - такія доказы з'яўляюцца не зместам, а зыходнай пасылкай гэтага артыкулу. Некаторыя з аргументаў прыведзеныя ў канцы тэкста. Напачатку ж мы нагадаем толькі аб тым, што першым сведчаннем тут можа зрабіцца звычайны падручнік па біялогіі, а абаронцы правоў ненароджаных дзяцей ёсць сярод прадстаўнікоў розных веравызнанняў (уключаючы атэізм) і розных палітычных і ідэйных поглядаў. Аб'ектыўнае разгляданне праблемы з пазіцыі каштоўнасці чалавечага жыцця, плюс бясстрасны ўлік навуковых фактаў, - прыводзяць да высновы, што эмбрыён ёсць чалавечай істотай, а адмаўленне яму ў правах чалавека - трагічная памылка на падставе няведання ці самападману.
 Гэты тэкст прысвечаны не тлумачэнню прычынаў, паводле якіх варта захоўваць жыццё ўсіх зачатых дзяцей; ён змяшчае збольшага разважанні аб тым, якім павінен быць сёння, у беларускіх умовах, рух «За жыццё» (так у свеце называецца рух за адмену абортаў і за жыццё дзяцей да родаў); на якія моманты варта рабіць асаблівы акцэнт падчас інфармавання грамадскасці на гэтую тэматыку, - а таксама якіх арыентацый, на нашую думку, варта пазбягаць.
 Некаторыя ідэі могуць падацца занадта амбітнымі ці недастаткова распрацаванымі, - мы выбачаемся за гэта і апраўдваемся тым, што не прэтэндуем на ўсеабдымнасць і канчатковасць, а толькі ўказваем на некаторыя аспекты, якія нам прадстаўляюцца важнымі.  
 Напачатку прывядзем кароткую суму асноўных ідэяў. Мы лічым, што:  
Рух «За жыццё» павінен быць змаганнем менавіта за чалавечае жыццё, - а не за дэмаграфічныя паказальнікі ці калектыўны дабрабыт.
Рух «За жыццё» мае быць вольным ад ідэалогій, ад вузкіх рамак сацыяльных праектаў і палітычных плыняў.
Абарона жыцця ненароджаных дзяцей мае арганічна спалучацца з рознабаковай абаронай правоў і інтарэсаў жанчын.
Абарона жыцця павінная спалучацца з матэрыяльнай дапамогай.
Абарона жыцця ненароджанага дзіцяці мае спалучацца з сацыяльнымі гарантыямі для дзіцяці ў будучыні (асабліва з гарантыяй магчымасці атрымання вышэйшай адукацыі, якая ёсць каштоўнасцю для беларусаў і моцным інтэлектуальным рэсурсам для нацыі).
Абарона жыцця дзіцяці павінна спалучацца з прадстаўленнем бацькам выбару: ці браць на сабе адказнасць за гэтае дзіця, ці аддаць яго ў іншую сям'ю. Магчымасці апошняга варыянту павінныя выкарыстоўвацца спаўна і з прыярытэтам інтарэсаў дзіцяці.
Нарэшце, патрэбна, каб змаганне за жыццё дзяцей спалучалася з дзейнай гатоўнасцю аказаць магчымую дапамогу маці і дзіцяці.  
 Мы прывядзем нашыя меркаванні пра тое, як трэба праводзіць лінію «За жыццё», якія моманты варта ўлічваць - і якіх акцэнтаў, на наш погляд, варта пазбягаць.  
  Пачнем з тых тэндэнцыяў, якія падаюцца нам як мінімум часткова памылковымі.  
 1) Дэмаграфічная тэматыка
 Аборт ёсць трагедыяй не таму, што беларусаў робіцца меньш. А таму, што ў кожным выпадку знішчаецца канкрэтнае чалавечае жыццё.     Мэта змагання супраць абортаў - гэта не дэмаграфія, а жыццё! І змагацца было бы гэтакжасама варта, нават калі б у нас было страшэннае перанасяленне, нават калі б беларусы размнажаліся ў геаметрычнай прагрэсіі, - усё адно жыццё кожнага чалавека трэба ратаваць!
 Мы лічым, што, ў нармальным выпадку, - зусім не дэмаграфічныя паказальнікі павінныя быць матывам для захавання жыцця дзіцяці. Дэмаграфічныя дадзеныя можна выкарыстоўваць максімум для таго, каб матывіраваць палітыкаў і чыноўнікаў, прадстаўнікоў сістэмы - кшталту таго як Шындлер ратаваў яўрэяў, матывіруючы гэта карысцю для рэйха. Але ў жанчыны, ад якой залежыць жыццё яе дзіцяці, гэта можа выклікаць раздражненне, як быццам бы мы за яе кошт вырашаем дзяржаўныя праблемы. І дай Бог каб не было насамрэч так… Нягодна  вырашаць дэмаграфічныя праблемы за кошт жанчыны, якая апынулася ў складанай сітуацыі (якім чынам яна апынулася ў гэтай сітуацыі - не нашая справа).
 У выпадку, калі жанчына жадае пазбавіцца ад дзіцяці, - трагізм толькі ў тым, што гэтае дзіця ўжо ёсць, ужо жыве ў яе ўлонні; яно не ў праекце, а ў рэальнасці. А калі б інакш, калі б гэта было не жывое дзіця а нейкая мікрасхема паводле якой чалавек ствараўся бы толькі ў момант нараджэння, - можна было бы рабіць аборт. Можна было бы сказаць, што нельга пазбаўляць жанчыну магчымасці выбару. Але ж праблема менавіта ў тым, што, з моманту зачацця, ужо два жыцці робяцца самым драматычным чынам звязаныя…
 У супастаўленні з чалавечым жыццём, усе «жыве Беларусь!» і «квітней Беларусь!» - каштоўнасці другарадныя (мы тут не бярэм сітуацыю свядомага самаахвяравання, якое ёсць не знішчэннем індывіда, але яго вольнай самарэалізацыяй). На нашую думку, нацыянальныя і этнічныя каштоўнасці вартыя не як самамэта, а як умовы для жыцця і асабістага роста чалавека. Таму нашай дэмаграфічнай сітуацыі мы, мажліва, можам у нейкай ступені… парадавацца. Бо яе можна выкарыстоўваць як аргумент для ратавання жыццяў.
 Так, мы прызнаемся, што самі сабе тут супярэчым: з аднога боку, «дэмаграфічная» матывацыя забароны абортаў падаецца нам вульгарнай (паказальна, што менавіта з такой матывацыяй аборты забараняў сталінскі ўрад у пасляваенныя гады - хаця мы ведаем, як сталінскі рэжым ставіўся да чалавечага жыцця); з другога боку, мы прызнаем за дэмаграфічнай тэматыкай адносную каштоўнасць - як за інструментам пераканання чыноўнікаў, палітыкаў і патрыётаў. Выснова тут будзе такой: «дэмагрфічную» матывацыю можна выкарыстоўваць, але - асцярожна і нагадваючы пра тое, што мэтай змагання ёсць усё ж не нацыянальны дабрабыт, а жыццё.
 Асмелімся выказвць і яшчэ адну прыватную гіпотэзу... Падаецца нам, што дэмаграфічная катастрофа ў Беларусі - гэта толькі адзін з бакоў маштабнай духоўнай праблемы, звязанай увогулле з непрыяццем жыцця ў яго разнастайнасці, з яго рызыкамі і непрадказальнасцямі. Адзінае цэлае з нізкай нараджальнасцю складаюць і дыктатура разам з дэспатызмам на розных узроўняў, і знешняя безжыццёвасць гарадскіх пейзажаў, і фармалізм і штучнасць навокал, і паступовае знікненне асяродкаў свабоды і творчасці... Калі пачытаць разважанні Эрыха Фромма аб псіхалагічным (не сэксапаталагічным!) панятку некрафіліі, то можна заўважыць нешта знаёмае... Калі гэта духоўная праблема будзе перадоленая, калі беларускае грамадства напоўніць творчы патэнцыял і мужнасць прымаць жыццё са ўсімі яго рызыкамі, - тады грамадства прасякне і свабода, і творчасць, і жаданне даваць жыццё дзецям... Але мы крыху адступілі ад тэмы, таму вернемся да руху за жыццё.
 2) Ідэялагічныя «прымешкі»
 Іншай памылкай падаецца нам недарэчнае спалучэнне змагання за жыццё з крытыкай фемінізму і ліберальных каштоўнасцей (асабліва з улікам рознага іх разумення), з адмаўленнем кантрацэпцыі, з заклікамі вярнуцца да патрыярхальнага ладу, з правымі і ультраправымі палітычнымі ідэямі, з ідэямі сусветнай змовы з мэтай вынішчэння славянскіх народаў (асабліва калі гэта набор ідэй з абавязковым планам далеса ў камплекце і з наступствамі расісцкага характару) і з іншымі адыёзнымі ідэялогіямі, а таксама з пастулатамі, у якіх скразіць аўтарытарны дух. Нават калі частка ідэй тут будзе праўдзівай - форма можа адштурхнуць людзей, якія ў агульным паважаюць каштоўнасць чалавечага жыцця, і, пры адэкватнай падачы, былі бы згодныя яго абараняць.
 У людзей можа ўзнікнуць уражанне, што рух супраць абортаў супярэчыць чалавечай свабодзе, імкнецца загнаць людзей у жорсткія рамкі. На жаль, часам так і бывае… Не сакрэт, што ў хрысціянскіх суполках і ідэйных накірунках часам замест духа хрысціянскай свабоды і хрысціянскага гуманізму ўзнікае аўтарытарызм з хрысціянскім (ці псеўдахрысціянскім?) абліччам. Гэта адштурхоўвае добрых людзей, якія прытрымліваюцца іншых ідэяў.
 Часам барацьба за жыццё прадстаўляецца «у адным флаконе” з прапагандай рэчаў, у якіх ёсць, мажліва, і вялікая каштоўнасць  - але усё ж меньш важная, чым каштоўнасць абароны жыцця.
 Мажліва, штучная кантрацэпцыя, нават неабортыўная, і з'яўляецца грахом, - але ці варта супастаўляць гэта з такім несумнеўным грахом, як знішчэнне чалавечай істоты?.. Мажліва, у патрыярхальным ладзе ёсць мноства плюсаў, - але гэтыя плюсы таксама несупастаўляльныя, на наш погляд, з каштоўнасцю чалавечага жыцця. Мажліва, фемінізм ці лібералізм у многіх сваіх праявах і заслугоўваюць крытыкі (праблема тут яшчэ ў існаванні розных вызначэнняў і накірункаў фемінізму і лібералізму) - але гэтыя ідэялогіі, пры ўсіх існуючых памылках і недакладнасцях, не з'яўляюцца чалавеказабойчымі ў сваёй аснове; насуперак, пры ўсіх недарэчнасцях, яны ўсё ж ёсць прадуктам хрысціянскіх уяўленняў аб чалавечай годнасці і вартасці асобы, і іх прыхільнікі могуць быць і прыхільнікамі руху за жыццё. Апошняе будзе цалкам лагічным, бо рух за жыццё, гэтакжасама як і фемінізм і лібералізм і інш., мае адным з пастулатаў каштоўнасць чалавечага індывіда.
 Змешванне руху за жыццё з некаторымі ідэялагічнымі пастулатамі можа спрычыніцца да аксіялагічнай блытаніны ў галовах і да непрыяцця з боку людзей, якія прытрымліваюцца іншых палітычных і культурных поглядаў. У нармальным жа выпадку, змаганне за жыццё - гэта прыдатна і для «правых» і для «левых», для прыхільнікаў патрыярхальнага грамадства і для феміністак… Справа тут не ў сацыяльных праектах, а ў ратаванні жыцця. У гэтым можна пераканацца, напрыклад, пачытаўшы тэксты Эміля Йічынскага - атэіста, які адстойвае права эмбрыёна на жыццё з пазіцый марксістскай філасофіі. Ці, напрыклад, можна азнаёміцца з ідэямі пролайф-фемінізму - фемінізму, які спалучаецца з адмаўленнем абортаў.

 А з чым жа рух за жыццё можа арганічна спалучацца? Прывядзем некаторыя аспекты, на якія варта звярнуць больш увагі.  
1) Матэрыяльная дапамога
 Абарона жыцця мае быць адказнай, - у тым плане, што нягодна, абараняючы жыццё, перакладаць усю матэрыяльную і сацыяльную адказнасць на жанчыну, якая мусіць нараджаць. Насуперак, любая жанчына, якая дае жыццё дзіцяці, мусіць карыстацца павагай і падзякай з боку грамадства, - і гэтая падзяка  мае быць адчувальнай у матэрыяльным плане. Так, каб нараджэнне і выхаванне дзіцяці ў любой сацыяльнай сітуацыі было цалкам вырашальнай праблемай.  
 Змаганне за жыццё народжаных дзяцей мае суправаджацца змаганнем і за сацыяльныя гарантыі, дзякуючы якім нараджэнне дзіцяці будзе прыносіць бацькам (асабліва маці, на якую прыходзіцца большая частка сацыяльніх рызыкаў) больш сацяльна-матэрыяльных «плюсаў». Гэта справядліва ў любым выпадку, і будзе неабходным у выпадку, калі атрымаецца дамагчыся частковай ці поўнай забароны абортаў. На жаль, забарона абортаў у сённяшнім свеце мае адценне прымусу: мы жадаем прымусіць людзей захоўваць жыццё сваіх дзяцей. Гэтага, паўторымся, не было бы патрэбна, калі бы дзеці гэтыя не былі з моманту зачацця жывымі чалавечымі істотамі… Але праблема захавання жыцця кожнай чалавечай істоты прымушае адмаўляць людям у выбары паміж «захаваць» і «забіць». І прымус тут, пры ўсёй апраўданасці, застаецца прымусам, - а значыць, жанчына, якая мусіць нараджаць, павінна мець права на істотную кампенсацыю ў матэрыяльным і сацыяльным плане.  
 На жаль, пакуль што мы не можам гэтага канстатаваць. Пакуль што нараджэнне дзіцяці ў большасці выпадкаў звязана з істотнымі сацыяльнымі рызыкамі. Мы можам і павінны выступаць за змяненне сітуацыі ў перспектыве - але гэта ў перспектыве; а жанчыны, якія прымаюць довады логікі руху «за жыццё» і дазваляюць Богу даць жыццё іх дзецям, - яны ёсць ужо зараз, і яны маюць патрэбу ў дапамозе. І яшчэ больш іх з'явіцца, калі дзяржава раптам абмяжуе магчымасці рабіць аборт, не паклапаціўшыся дадаткова пра дабрабыт людзей.
 І таму, паводле логікі, - мы кажам чыста паводле логікі, не асмельваючыся заявіць аб сваёй уласнай гатоўнасці (лепей пра такое заяўляць не словамі, а справамі; спадзяемся, што ў адпаведнай сітуацыі мы здолеем адэкватна спрацаваць!), - паводле чыстай логікі, клопат аб дабрабыце жанчыны і яе дзіцяці павінныя быць гатовыя на сабе ўзяць актывісты руху за жыццё!
 Змаганне за жыццё павінна ўключаць і дзейную гатоўнасць прыйсці на дапамогу жанчыне і яе дзіцяці. Сітуацыі могуць быць розныя, але неабходна, каб была арганізаваная сістэма, у якой кожны актывіст мае магчымасць аказаць пасільную дапамогу: грашыма, рэчамі, прадстаўленнем жылля на пэўны час, сваім часам і г.д.
 Маці Тэрэза з Калькутты - з тых нямногіх актывістаў руху «За жыццё», якія ўзялі на сабе адказнасць: «Калі дзе-небудзь ёсць нейкае дзіця, якое вы не хочаце ці не можаце накарміць і выхаваць, аддайце яго мне… Гарантую яму дом ці знайду для яго ці для яе любячых бацькоў. Мы змагаемся з абортамі праз усынаўленне і ўдачарэнне і ўжо перадалі тысячы дзяцей клапатлівым сем'ям…». http://www.noabort.net/node/99
 Кожны актывіст руху за жыццё мае быць гатовым узяць на сабе хаця б маленечкую долю той прынцыповай адказнасці, якую праявіла маці Тэрэза. У перспектыве ж, разумную долю клопату павінна быць гатовым узяць на сабе ўсё грамадства - што выражаецца у выглядзе адпаведных законаў і сацыяльных гарантый.
 Тым не меньш, у беларускім кантэксце толькі матэрыяльная дапамога не дасць дастатковага падвышэння матывацыі нараджэння дзяцей. Беларусы дбаюць не толькі пра тое, каб пракарміцца і апрануцца, але таксама і пра сацыяльны статус для сабе і для сваіх дзяцей. Таму гарантыі матэрыяльнай дапамогі маюць спалучацца і з такімі гарантыямі, якія забяспечваюць магчымасць падвышэння сацыяльнага статусу для маці і для яе дзіцяці.
 2) Сацыяльныя перспектывы для маці
 У нашай краіне ўжо некалькі пакаленняў практычна ўсе жанчыны працуюць. Можна ставіцца да гэтага па-рознаму, але мы маем такія факты: а) савецкі і постсавецкі досвед добра паказаў, што праца на поўную стаўку, як правіла, арганічна спалучаецца з добрым выкананнем функцый маці і гаспадыні (гэта спецыяльна для тых братоў і сёстраў, якія лічаць эмансіпацыю віной усіх бедаў, у тым ліку абортаў); б) для славянскіх жанчын важна атрымаць адукацыю і спецыяльнасць і працаваць на добрым месцы.
 Значыцца, частка сацыяльных гарантый для бацькоў (асабліва для маці) мае быць накіраванай на нейтралізацыю тых рызыкаў, якія звязаныя з працаўладкаваннем і кар'ерай. Як нейтралізаваць гэтыя рызыкі? - Рознабаковым вырашэннем пытання павінныя заняцца прафесіяналы; мы ж толькі выкажам некаторыя меркаванні. Напрыклад, прадстаўляецца неабходным, каб для працадаўцы было выгадна ці нават неабходна браць на працу жанчын, у якіх ёсць дзеці - для гэтага можна выкарыстоўваць як налогавыя ільготы, так і квоты - неабходны працэнт жанчын з дзецьмі ад агульнага ліку работнікаў (як у Амерыке зрабілі з працэнтам афраамерыканцаў). Таксама прадстаўляецца патрэбным магчымасць для маці працягваць вучобу, - г.зн., прадстаўленне ясляў ці паслугаў няні… Тут мы пакуль што спынім свае разважанні, бо да гэтага патрэбны больш рознабаковы і прафесіянальны падыход; укажам яшчэ раз толькі на тое, што неабходна, каб грамадства забяспечвала жанчыне, якая дапамагае Госпаду даць жыццё дзіцяці, усе ўмовы для падвышэння сацыяльнага статусу і для кар'ернага росту.
 Людзі, якія, рызыкуючы сабой, забівалі людзей дзеля свае краіны, завуцца ветэранамі і справядліва карыстаюцца ільготамі і пашанай. У святле гэтага прадстаўляецца справядлівым, каб людзі, якія рызыкуюць сваім здароўем, сацыяльным статусам і нават жыццём, даючы жыццё новым людзям, - карысталіся ўсебаковай падтрымкай і дапамогай ад грамадства. Калі, канешне, у шэрагу каштоўнасцей грамадства чалавечае жыццё займае пачэснае месца.
 3) Сацыяльныя перспектывы для дзіцяці
 У беларусаў надзвычай адказнае стаўленне да дзяцей. І, як ні парадаксальна, - нам прадстаўляецца, што не безадказнасць, а насуперак, падвышаная адказнасць, -  спрычыняецца да негатоўнасці даваць жыццё дзецям.
 Адказнасць за дзяцей у беларускіх сем'ях, як правіла, ідзе далей за забеспячэнне іх элементарных пратрэбаў. Людзі клапоцяцца пра іх сацыяльную будучыню. Напрыклад, адданыя бацькі гатовыя пакласці апошнія сілы на тое, каб аплочваць дзецям вышэйшую адукацыю. Мы можам бачыць мноства выпадкаў, калі бацькі да канца сваіх дзён дапамагаюць дзецям (бывае, на жаль, што гэта заходзіць занадта далёка і спрычыняецца да інфантылізму).
 Мы ўпэўненыя: для таго, каб зняць у беларусаў страх перад нараджэннем і выхаваннем «незапланаваных» дзяцей, грамадства мае даць кожнаму маладому грамадзяніну, - незалежна ал сацыяльнага статусу і матэрыяльнага становішча, - магчымасць атрымаць вышэйшую адукацыю і многа чаго дамагчыся ў жыцці ўласнымі сіламі.
 Мы асабліва ўзгадваем тут вышэйшую адукацыю, бо менавіта яна з'яўляецца каштоўнасцю і нейкім «знакам якасці» для вялікай часткі беларусаў, - і менавіта магчымасць «даць дзецям адукацыю» ёсць адным з найвялікшых клопатаў. Можна іранізаваць наконт «абавязковай вышэйшай адукацыі» у свядомасці часткі грамадства, - але мы лічым гэтую тэндэнцыю (разуменне каштоўнасці адукацыі) за цалкам карысны нацыянальны рэсурс, які трэба развіваць паводле мноства прычынаў.
 Дастатковая колькасць стыпендый і бюджэтных месцаў у ВНУ - так, каб хапіла на ўсіх у каго толькі хапае розумавых здольнасцей на вучобу ў ВНУ, - ёсць умовай для пабудовы грамадства, у якім чалавек любога паходжання і матэрыяльнага становішча можа многа чаго дамагчыся ўласнай працай і здольнасцямі, - а таксама грамадства, у якім людзі не баяцца даваць жыццё дзецям, нават калі адбылося нешта незапланаванае.
 У беларускім кантэксце, тэндэнцыю да «абавязковай вышэйшай адукацыі», як і іншыя тэндэнцыі да атрымання адукацыі, трэба ўсялякім чынам заахвочваць. Тым болей што гэта падвышае інтэлектуальны патэнцыял нацыі.
 Разам з тым, патрэбна, каб было болей магчымасцей і для больш ранняй працоўнай сацыялізацыі, - каб дзеці хутчэй рабіліся самастойнымі людзьмі, якія самі зарабляюць. Магчыма, варта прадумваць разнастайныя магчымасці спалучэння працы з вучобай. *
 4) Выбар
 Нарэшце, варта вярнуцца да тэматыкі выбару.
 Аргумент «выбар» з'яўляецца адным з асноўных у апалагетыкаў абортаў.  
 Прыхільнікі руху «За жыццё» пазбаўленыя магчымасці прыняць гэты аргумент у тым выглядзе, у якім яго прадстаўляюць прыхільнікі абортаў. Але ці значыць гэта, што праціўнікі абортаў увогулле адмаўляюць жанчыне ў выбары?
 Так быць не павінна. Пытанне павінна быць не ў тым, ці даваць жанчыне выбар, - а ў тым, як грамадства можа забяспечыць жанчыне магчымасць выбару; які выбар тут магчымы.
 Паколькі ёсць фактычныя сведчанні, што дзіця, з моманту зачацця, ёсць чалавечым індывідам, - значыць, выбар паміж захаваннем цяжарнасці і абортам ёсць ні чым іншым як выбарам паміж забойствам і захаваннем жыцця.
 Ёсць, бадай, толькі адна сітуацыя, у якой цывілізаванае грамадства дае чалавеку магчымасць выбару паміж «забіць» ці «утрымацца ад забойства»: гэта ратаванне свайго жыцця ці жыцця іншага чалавека ад агрэсара (напр., маньяка-забойцы, тэрарыста, гвалтаўніка). Заўважым, што забіць «дазваляецца» менавіта небяспечнага агрэсара, а не любога чалавека, забойства якога можа проста ці ўкосна захаваць чыёсьці жыццё (напрыклад, забойства з мэтай дастаць жыццёва важныя ворганы - цяжкое злачынства;  калі чалавек заб’е іншага з боязі за сабе, ён здзейсніць злачынства).
 Дзіця, якое «пасялілася» ва ўлонні маці паміма сваёй волі, ніяк не можа лічыцца за агрэсара. Гэта чалавек, у якога няма іншых магчымасцей для выжывання, і які ў бліжэйшыя месяцы не можа перабрацца ў іншае асяроддзе для жыцця.
 З моманту зачацця, у жанчыны няма выбару, ці хоча яна мець дзіця, - яна ўжо мае дзіця. Застаюцца дзьве опцыі выбару: а) быць маці жывога дзіцяці ці забітага; б) заставацца з гэтым дзіцёнкам пасля ягонага нараджэння - ці аддаць яго.
 Як мы ўжо ўзгадалі, мы лічым магчымасць першага варыянту выбару недарэчнай (прыватным выпадкам, які мы тут не закранаем, ёсць наяўнасць прамой і непасрэднай пагрозы для жыцця маці). Што ж датычыцца другога варыянту, то, на нашую думку, - так, выбар мае быць!
 І тут пачынаецца самае цікавае, маральна спрэчнае і неадназначнае.
 Ці маральна кідаць дзіця? - Мы не будзем даваць адказу на гэтае пытанне. Скажам толькі, што лічым такое рашэнне ў большасці выпадкаў памылковым.
 Тым не меней, мы лічым, што тут павінен быць выбар. Тым болей, што, калі выбіраць меньшае з двух зол, то адмова ад дзіцяці будзе меньшым злом, чым пазбаўленне яго жыцця. Мы лічым памылковым ускладанне на людзей адказнасці за дзяцей, якіх яны не жадаюць. Што не жадаюць - гэта можа быць і праблема, і, у шэрагу выпадкаў, амаральнасць, - але мы лічым, што тут патрэбна, каб быў выбар.
 Мы нават зойдзем далей і скажам, што варта мяняць устаноўкі грамадства ў адносінах да людзей, якія пакінулі дзяцей. Парадаксальна, але пры тым як прамое забойства дзіцяці (аборт) у Беларусі ў большасці выпадкаў не асуджаецца, - меньшае зло (адмова ад дзіцяці) асуджаецца востра. Гэтыя дзьве ўстаноўкі грамадства варта крыху «памяняць месцамі»: трэба, каб было адмоўнае стаўленне да аборту (але менавіта да самога аборту, а не да жанчыны якая гэта зрабіла!) - і больш лаяльнае, талерантнае і спачувальнае стаўленне да жанчыны, якая не жадае выхоўваць дзіця і аддае яго.
 Болей за тое: для таго, каб уратаваць жыццё большай колькасці дзяцей, захаваць для жанчыны выбар і адначасова дапамагчы яе дзіцяці, - неабходна, каб грамадства найбольш адказна паставілася да праблемы ўсынаўлення і размяшчэння дзяцей у сем'і. Дзіцячыя дамы і інтэрнатныя ўстановы, якія ў нас існуюць сёння, не вытрымліваюць ніякай крытыкі паволде самой сваёй сутнасці (не таму, што дрэнна працуюць, а таму, што заганнай ёсць самая практыка пражывання дзяцей не ў сем'ях а ў такіх установах); да таго ж, праблемаў дадае і фармалізм сістэмы. Трэба каб сістэма арыентавалася на тое, каб забяспечыць усіх дзяцей магчымасцю жыць у сям'і. У сітуацыі, калі няма дастатковай колькасці беларускіх сем'яў, неабходна адкінуць прэч нацыянальныя амбіцыі і дазваляць (са строгім кантролем, канешне) міжнароднае ўсынаўленне. У Еўропе, напрыклад, сем'і ўсынаўляюць дзяцей з усяго свету, усіх расаў… а аднойчы ў Бельгіі, у кельцкім пабе, да мяне падышоў юнак, які нарадзіўся ў Беларусі але быў усынаўлёны бельгійскай сям'ёй - пашчасціла ж, што з ім гэта адбылося раней чым сталі дзейнічаць вялікія перагароды да на міжнароднага ўсынаўлення… і яшчэ ведаю выпадак з кола знаёмых, калі была ўдачароная беларуская дзяўчынка… а адзін з выкладчыкаў трапна заўважыў, што, калі ў Беларусі ў чыноўніцкіх колах ішлі размовы наконт дапушчальнасці міжнароднага ўсынаўлення, - ніводзін з тых чыноўнікаў, якія выказваліся супраць (маўляў, генафонд разбазарваем) - ніводзін з такіх абаронцаў нацыянальных інтарэсаў сам не ўсынавіў беларускае дзіця!..
 Калі грамадства лічыць жыццё чалавека за вышэйшую каштоўнасць, неабходна, каб у справе ратавання жыцця і забяспечвання добрых умоў былі адкінутыя ілжывы патрыятызм і іншыя амбіцыі. Калі мы хочам каб беларускія дзеці заставаліся беларусамі - трэба падртымліваць з імі сувязь, забяспечваць матэрыяламі аб нацыянальнай гісторыі і культуры - але дазваляць ім жыць у нармальных сем'ях дзе іх будуць любіць; трэба зыходзіць з прыярытэту інтарэсу дзіцяці!.. З другога боку, недахоп беларускіх сем'яў, якія хочуць узяць на выхаванне дзяцей, ёсць сімптомам сацыяльных і духоўных праблем, якія трэба вырашаць.
 Такім чынам, мы ўпэўненыя, што для ратавання дзяцей і для забеспячэння магчымасці выбару для маці - трэба, каб была арганізаваная сістэма, якая забяспечвае магчымасць нармальнага жыцця і развіцця для дзяцей, якіх выхоўваюць не родныя бацькі.
 Калі гаварыць пра выбар, - неабходная адмена і тых актаў, якія ўскладаюць матэрыяльную адказнасць за дзяцей на тых бацькоў, якія не жадаюць ані выхоўваць дзяцей, ані мець на іх правы. Няма правоў (напрыклад, бацькоўскіх) - няма і абавязкаў.
 Мы лічым, што мацярынская любоў і бацькоўскі клопат пра дзяцей - гэта святое; але недапушчальна, каб грамадства спрабавала навязаць гэта сілай!
 У адносінах жа да бацькоў, якія пакідаюць дзяцей, мусіць рэалізаваць стаўленне хрысціянскага неасуджэння, спачування і павагі да магчымасці чалавечага выбару. Што ж датычыцца менавіта маці, - мы лічым, што, незалежна ад абставінаў, кожная жанчына, якая дае жыццё дзіцяці, павінная адчуць клопат і павагу грамадства.
 Але ж прыдзецца і далей зайсці ў нашых разважаннях...
 5) Дапамога справай
 У Беларусі зараз каля паўсотні тысяч дзяцей-сірот. У асноўным гэта сіроты пры жывых бацьках. Але ў выпадку, калі будуць адмененыя ці абмежаваныя магчымасці аборту, дзяцей, якія аказаліся «не патрэбнымі» сваім бацькам, можа зрабіцца многа больш.
 І першымі, хто мусіць праявіць клопат пра тое каб дзеці маглі расці ў нармалёвых умовах, з'яўляюцца актывісты, якія змагаюцца за права ўсіх дзяцей быць народжанымі і жыць… Забеспячэнне нармалёвых умоў для пражывання кожнага дзіцяці, якое народзіцца, патрэбнае з некалькіх прычынаў. Акрамя безумоўнай прычыны любові да чалавека, ёсць яшчэ дзьве:
- каб адмова ад дзіцяці перастала расцэньвацца ў грамадстве як злачынства (падобнае асуджальнае стаўленне наўрад ці ратуе жыцці, - надварот, яно губіць жыцці);
- неабходнасць дзейнай адказнасці з боку актывістаў, якія змагаюцца за жыццё, тым самым прама ці ўкосна спрычыняючыся і да ўзнікнення праблемаў, з гэтым звязаных…
 Прызнацца, нам самім няёмка такое вымаўляць, - але логіка падказвае, што ў ідэале актывісты, якія змагаюцца за жыццё дзяцей, маюць быць гатовымі ўсынавіць дзяцей…
 ...Але гэта, канешне, у ідэале.
 З другога ж боку, прадстаўленне самага высокага стандарту ў якасці абавязковай нормы можа прыводзіць і да таго, што ў людзей, якія маглі бы аказаць невялічкую дапамогу, «апускаюцца рукі» ад узгадвання пра вялікія ахвяры. Напрыклад, мноства жыццяў было б уратаванае, калі бы больш людзей ахвяравалі хаця б па аднаму еўра на дабрачынныя рахункі; але неразуменне каштоўнасці маленькай дапамогі прыводзіць да таго, што людзі, якія не могуць зрабіць многа, не робяць нічога. Таму актывісты руху «За жыццё», якія не могуць аказаць вялікай дапамогі маці і дзіцяці, могуць памятаваць, што яны ўсё ж здольныя зрабіць невялікі ўнёсак; а калі мноства людзей зробіць невялікі ўнёсак, агульны вынік можа істотна змяніць сітуацыю.
 Патрэбна, каб кожны грамадзянін зразумеў: калі мы не можам зрабіць многа - па-ранейшаму важна зрабіць хоць нешта.

 Гэта толькі нашыя разважанні наконт таго, якімі маюць быць праекты руху «За жыццё» на Беларусі. Увогулле ж тэма патрабуе далейшай распрацоўкі.

 У якасці завяршэння  ўкажам на тое, што сёння абмяркоўваюцца папраўкі ў закон аб ахове здароўя, і ўдзел кожнага чалавека, прынамсі, кожны подпіс - можа быць каштоўным у справе абароны жыццяў.
 Дадатковую інфармацыю можна знайсці тут: http://bchd.info/index.php?newsid=7204 ; http://www.facebook.com/groups/abarona/; http://vk.com/abaronabelarus
 Таксама мы, як і абаяцалі, прывядзем некалькі вартых цытатаў з розных крыніцаў.

“С точки зрения современной биологии (генетики и эмбриологии) жизнь человека как биологического индивидуума начинается с момента слияния ядер мужской и женской половых клеток и образования единого ядра, содержащего неповторимый генетический материал. На всем протяжении внутриутробного развития новый человеческий организм не может считаться частью тела матери. Его нельзя уподобить органу или части органа материнского организма. Поэтому очевидно, что аборт на любом сроке беременности является намеренным прекращением жизни человека как биологического индивидуума”  (Заведующий кафедрой эмбриологии Биологического факультета МГУ, профессор, доктор биологических наук В. Голиченков,
профессор той же кафедры, доктор биологических наук Д. Попов).


"Право на жизнь должно подразумевать защиту человеческой жизни с момента зачатия. Всякое посягательство на жизнь формирующейся человеческой личности является нарушением этого права. Современные международные и национальные юридические акты закрепляют и охраняют жизнь и права ребенка, взрослого и пожилого человека. Эта же логика защиты человеческой жизни должна распространяться на ее отрезок от момента зачатия до появления на свет. (Основы учения Русской Православной Церкви о достоинстве, свободе и правах человека)


"Жизнь начинается в момент оплодотворения двух клеток, слияния. Когда мы были такой клеткой, то всё, - пол, группа крови, цвет глаз, интеллект и таланты, вкус и строение белков организма, - всё это уже было записано в генетическом коде 46 хромосом."http://www.noabort.net/nachalo_zhizni

"У жизни очень длинная история, но у каждого из нас есть крайне точное начало жизни – это момент зачатия".  "Жизнь начинается в момент, когда вся необходимая и достаточная информация соединена, чтобы определить новый организм. Она, таким образом, начинается именно в тот момент, когда вся информация, которую несёт сперматозоид, соединяется с информацией яйцеклетки. Как только сперматозоид проникает внутрь, новый организм начинает своё существование".  (Профессор Жером Лежён,  французский генетик, первооткрыватель хромосомной природы синдрома Дауна)


«…Я не дам никому просимого у меня смертельного средства и не покажу пути для подобного замысла; точно так же я не вручу никакой женщине абортивного пессария. Мне, нерушимо выполняющему клятву, да будет дано счастье в жизни и в искусстве и славе у всех людей на вечные времена, преступающему же и дающему ложную клятву да будет обратное этому». (Клятва Гиппократа. Оригинальный вариант)

"По мнению христианских феминисток, сторонники абортов возлагают ответственность за новую зародившуюся человеческую жизнь полностью на женщину, совершенно несправедливо освобождая от нее отца ребенка и общество в целом. Ведь если аборты разрешены, значит, беременность — только твоя проблема."   http://www.pravda.ru/faith/dialog/09-11-2010/1056584-feministki-0/  

"...высказывание "Любящие родители хотят дать своему ребёнку самое лучшее" становится утопичным и сюрреалистичным в большинстве случаев. Воспользуемся прогрессивной, революционной моралью: самое лучшее для ребёнка – это жизнь и любовь. Дать своему малышу жизнь и любить его способны все люди (за исключением конченных маргиналов и маньяков), вне зависимости от имущественного положения; в воспитании достойного человека деньги не играли, не играют и не могут играть ключевую роль. Ещё Карл Маркс писал: "Любовь родителей наиболее бескорыстна". Мудрец удивительно точно подметил характерные черты родительской любви – отсутствие материальной заинтересованности в ребёнке, безусловную готовность отдать ему последний кусок хлеба. "Мать-героиня" – это, вообще говоря, плеоназм: само слово "мать" включает в себя бесконечную любовь и героизм ради своего ребёнка. Революционер есть человек, готовый пойти на любые лишения и страдания ради жизни и счастья других людей, и, следовательно, именно Женщина-Мать, дающая жизнь своему дитя, несмотря на родовые муки, более всех достойна носить звание Революционера."
"Хорошо, допустим, "зачала царица в ночь не то сына, не то дочь, не мышонка, не лягушку, а неведому зверушку". То есть, жизнь началась, но до некоторого момента эмбрион человеком не является. Если он не человек, но при этом живой организм, то он должен быть представителем какого-то биологического вида. Следовательно, до некоторого момента эмбрион является представителем вида N, а после него – человеком. Но это абсурд – не может быть один и тот же живой организм быть вначале волком, зайцем, мышью или аскаридой, а потом человеком. Следовательно, человеческий эмбрион действительно является человеком. (Эмиль Йичинский http://www.noabort.net/materialism1 ;   http://www.noabort.net/prichiny )
"Феминистское движение против абортов начало формироваться к середине 1970-ых после фонда «Феминистки для Жизни» (FFL) в Соединенных Штатах Америки и фонда «Женщины для Жизни» в Великобритании.[1] FFL и Список Сьюзен Б. Энтони (Список SBA) являются самыми видными феминистскими организациями против абортов в Соединенных Штатах. Ранние феминистки стремились принести женщинам в положение большего равенства с мужчинами. В то время как феминистки против абортов XIX столетия полагали, что женщины имели право управлять их собственными телами. Они неистово утверждали, что будущий, развивающийся ребенок — отдельное существо от его или ее матери. Они считали, что, как только жизнь ребенка началась, то аборт — это ужасная несправедливость по отношению к нему.
Многие ранние феминистки против абортов лично помогали женщинам, сталкивающимся с кризисом беременности. С появлением 20-ого столетия фабричная работа стала самой большой формой занятости особенно на Северо-востоке и Среднем Западе. Феминистки против абортовоказывали домашнюю помощь, кто был уволен из-за беременности, а также беременным женщинам, которые лишились мужей в результате несчастных случаев на фабриках. Ранние феминистки против абортов помогли открыть некоторых предшественников к сегодняшним кризисным центрам беременности. Один из самых ранних был «Hall House», открытый в 1888 ранней феминисткой/суфражисткой против абортов Джейн Аддэмс в Лондоне.  /.../
Серрин Фостер сказала, что FFL «выступает против аборта во всех случаях, потому что насилие — нарушение основных феминистских принципов".  http://ru.wikipedia.org/wiki/Prolife_%D1%84%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC
чытаць іншыя навіны