АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Ваеннае становішча ва Украіне Выбары-2019 Праграма ураду Атака на СМІ Мінздраў: карупцыя Забойства Паўла Шарамета

Пра "мурзілкі" і скокі з вакна 09.09.2013 1

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

07-08 траўня 2013,  Бабруйск

17 студзеня 2011 году быў звычайны працоўны дзень, з тых “звычайных” студзеньскіх дзён, запоўненых бягучымі справамі, зьвязанымі з сьнежанскай трагедыяй. У агульнай атмасферы страху і паняверкі офіс "Вясны" выглядаў як мурашнік, дзе мы, як тыя працавітыя мурашы, няўтомна арганізоўвалі дапамогу ахвярам па ўсіх магчымых накірунках.

Зранку я ўжо быў быў на працы, калі патэлефанаваў сын Адам і сказаў сонным голасам, што ў дзьверы хтосьці званіў. Ён вучыўся ў магістратуры Акадэміі мастацтваў і звычайна працаваў за кампутарам па начох, а днём адсыпаўся. Таму, калі пачуў званок у дзьверы, прачнуўся, падыйшоў, паглядзеў на экран відэадамафону, убачыў там каля дзьвярэй траіх незнаёмых мужыкоў і ня стаў адчыняць. Ён патэлефанаваў мне, затым маёй жонцы, а сваёй маці, якая таксама была на працы, і пайшоў спаць далей.

Тацяна ўжо апісвала падзеі гэтага дня ў кніжцы Валера Каліноўскага, бо на яго якраз прападае яе дзень нараджэньня. Але я тым ня меньш паўтаруся за ёй, бо ў кожнага з нас, тых, хто быў тым днём на офісе "Вясны" – свае ўспаміны.

Амаль месяц ужо як мы працавалі ў надзвычайным рэжыме, без выходных і праходных, а калі да іх яшчэ дадаць чатыры месяцы назіраньня за выбарамі, дык можна сабе ўявіць стан агульнай стомленасьці і зморы. Я нават ня памятаю, ці зьбіраліся мы адзначаць дзень нараджэньня Тацяны, падараваць ёй які-небудзь сімвалічны падарунак ды выпіць па шклянцы віна, як звычайна мы рабілі, – наўрад ці. Не да дня нараджэньня нам тады было.

Пасьля званка Адама я пайшоў у іншы пакой, дзе працавалі нашыя юрысты, і сказаў ім пра гэты дзіўны візіт незнаёмых мужыкоў да мяне на кватэру. Юрысты выслухалі, шматзначна паківалі галовамі, і гэта была ўся іхняя рэакцыя. Урэшце, я таксама ня ўзяў да галавы гэты клопат. Затым патэлефанавала ўсхваляваная жонка, я адно што сказаў ёй: “Будзь пільнай і асьцярожнай”.

У гэты час на офіс прыйшла адная нашая знаёмая маладзіца з чатырохгадовай дачкой, пабыла ў нас з поўгадзіны і зазьбіралася дадому. Дачка ў яе была не па гадах сур’ёзная, кемлівая, вельмі любіла салодкае, але ёй не падабалася нудзіцца на офісе. Не пасьпелі яны выйсьці, як адразу ж вярнуліся назад і да нас у пакой убег узрушаны юрыст, які выгукнуў, што маладзіца гэтая ўбачыла каля нашага ад’езду падазроных асобаў у цывільным. Таму яна вярнулася, каб папярэдзіць нас. Зараз толькі да мяне дайшло, што гэта ж, мабыць, тыя самыя людзі, якія спрабавалі знайсьці мяне ўдома.  

Жанчына гэтая з дачкой ціхенька выйшла ізноў, я зазірнуў ва ўсе пакоі офісу, а ў нас людзей – поўна! У кожным з трох пакояў па некалькі чалавек – працуюць на адноўленых пасьля канфіскацыі, прыцягнутых з дому і падораных нам кампутарах, штосьці пішуць, кожны заняты сваёй справаю. Я ўсіх папярэдзіў, што чакаем няпрошаных гасьцей. Як казала мая бабуля: з поля вецер, з сракі госьці.

Уваходныя дзьверы адразу зачынілі на ўсе замкі, кампутары павыключалі, сьвятло пагасілі. І літаральна праз пару хвілінаў ужо быў званок у дзьверы. Я ізноў прайшоў па пакоях, было зразумела, што будзе хутчэй за ўсё вобшук, і пайшоў да свайго стала, набраў розных прыватных папераў, якія не хацеў каб бачылі чужыя цікаўныя вочы, і пайшоў у прыбіральню – драць іх і змываць. У гэты час у пакоях ліхаманкава раскручваліся працэсары і даставаліся з стацыянарных кампутараў блокі памяці.

Перыядычна ў дзьверы званілі і грукалі, у прыбіральні змывалася вада, а ў пакоі стаяў ціхі шэлест і шоргат. Хтосьці з вясноўцаў ужо тэлефанаваў журналістам і нашым калегам з іншых праваабарончых арганізацыяў.

Я ўсё яшчэ парадкаваў паперы, як з пакою прыбег ўзбуджаны Сяржук і запытаўся пра ключ ад замка, якім у нас замыкаліся ваконныя краты на варыўні. Усе вокны ў офісе былі закратаваныя, бо нашая кватэра знаходзілася на першым паверсе, а на кухні-варыўні краты на вакне былі на завесах і зачыненыя на замок. Мы зрабілі гэтак у мэтах пажарнай бясьпекі. “Пашукай у шуфлядках сталоў, – параіў я яму, – дзесьці там я бачыў гэты ключ”. Адарвацца ад прыбіральні я яшчэ ня мог. Сталоў у нас было багата і дзесьці хвілінаў праз пяць ціха падбег на дыбачках, каб не рыпеў паркет, яшчэ больш узрушаны Сяржук. Ён знайшоў ключ!

Вось жа, калі Сяржук адшукаў закінуты ў шуфлядку аднаго са сталоў ключ, я сказаў яму” “Ідзі на варыўню і паспрабуй адчыніць замок на кратах. І паглядзі, калі ласка, ці ёсьць там хто пад вакнамі. Толькі асьцярожна”. Вакно з варыўні выходзіла на тыльны бок дому. Хто яго ведае, можа гэтыя невядомыя хлопцы ў цывільным, якія так настойліва тарабанілі ў дзьвярны званок, і не дадумаліся стаць пад усімі вокнамі кватэры, можа яны і ня ведаюць, якія зь іх нашыя, а якія – не, падумаў я. А сам працягваў драць паперы і змываць іх у прыбіральні.

Яшчэ праз некалькі хвілінаў у мяне зазваніў тэлефон. Вызначальнік званкоў паказаў, што тэлефануе Сяржук. “Што там?” – спытаўся я ў яго. “Я ўжо выбраўся, – паведаміў ён, – тут нікога няма”. Вось табе і безнадзейная сітуацыя. Небясьпека ўключыла ўсе выратавальныя інстынкты і выйсьце знайшлося.

Тут я ўжо кінуў драць свае паперы і пабег па пакоях. Ліхаманкава была сабраная наступная партыя вясноўцаў. Неўзабаве з ноўтбукамі ў пляцаках, з кампутарнымі блокамі памяці за пазухай, яны былі гатовыя. Першымі дэсантуюцца з вакна хлопцы. Ад падваконьніка да долу крыху меней за два метры, амаль на поўметры ляжыць сьнег. Затым мы падсаджваем на падваконьнік дзяўчатаў, зсаджваем іх з падваконьніка на вуліцу, а хлопцы прыймаюць іх унізе пад вакном. Так сыходзіць і другая партыя. У дзьверы, як і раней, безперапынна звоняць і грукаюць. Але дзьверы ў нас моцныя, жалезныя, на рыгельным замку, з тоўстымі сталёвымі пальцамі–стрыжнямі ва ўсе чатыры бакі. Такія так проста ня возьмеш, іх трэба выбіваць жалезнай кувалдаю ці разразаць аўтагенам. Таму час у нас яшчэ быў. Засталася ў кватэры Тацяна – імянініца, Ірына ды мы з Валянцінам. Дзяўчаты паглядзелі з вакна – завагаліся. Ірына сказала: “Высока, я скакаць ня ўмею і баюся”. Я супакойваю іх і прысьпешваю: “Там сьнег, ня бойцеся, калі і ўпадзеце, дык не паб’ецеся, а мы ж вас трымаць будзем”. Тацяна і са сьмехам, і са скрухаю лямантуе: “Гэта ж трэба! Дажыць да такіх гадоў і ў свой дзень нараджэньня з вакна скакаць!” “Давайце, давайце, – угаворваю я дзяўчат, – часу мала, мы тут самі неяк рады дамо”. Урэшце яны пагаджаюцца і мы зсаджваем іх у вакно.

У дзьверы ўсё працягваюць званіць і грукаць. У кватэры-офісе нязвыкла пуста. Упершыню за апошні месяц удзень тут апроч нас дваіх нікога няма! Поўгадзіны таму як пачалася асада нашага офісу. Дзяўчаты з хлопцамі патэлефанавалі, яны ўсе выйшлі з-за дому бяз клопату. Хлопцы ў цывільным, якіх паболела каля пад’езду, не зьвярнулі на іх увагу.

Урэшце мы з Валянцінам адчыняем уваходныя дзьверы. На лесьвічнай пляцоўцы стаіць цэлая гурма людзей. Тут і хлапцы ў скуранках, і два міліцыянты ў форме, і два амапаўцы ў бронекамізэльках, тут і знаёмыя калегі-праваабаронцы з журналістамі разам.  І ўсе яны са зьдзіўленьнем паглядаюць на нас.

Пра тое, як адчыніліся дзьверы і пра першыя хвіліны заходу ў офіс хлапцоў у цывільным ёсьць цікавы відэаролік, які здолеў зьняць журналіст БелаПАН. Не пасьпеў я адчыніць дзьверы і пакуль высьвятляў паўнамоцтвы хлопцаў у цывільным, як гэты напорысты журналіст з відэакамерай першым заскочыў у кватэру і добрасумленна зазьняў усе нашыя перамовы.

Размаўляў я з спадаром з даволі распаўсюджаным прозьвішчам. Ён прадставіўся, адпусьціў нарад АМАПу з жэсаўскім сьлесарам, якога выклікалі узламваць дзьверы, і паказаў мне пастанову на вобшук. У санкцыі пракурора было напісана, што вобшук будзе праводзіцца ў межах крымінальнай справы № 10011110362, узбуджанай па масавых безпарадках. Ну вось, падумаў я, так можна пасьля гэтага вобшуку і ў “амерыканцы” апынуцца. Да нас даходзілі некаторыя зьвесткі, што кантора глыбокага бурэньня, якая валодала гэтым “гатэлем”, апошнім часам актыўна праводзіла пашуковыя працы ў накірунку “Вясны”.

Захоп офісу "Вясны" 22.08.2013 7

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

25 жніўня 2012, Бабруйск

На офіс “Вясны” мы прыйшлі ўсёй сваёй інтэрнацыянальнай кампаніяй. Настрой ва ўсіх быў змрочны і падаўлены. Нягледзячы на прадчуваньні і перасьцярогі, усё ж у гэты год і гэтым разам хацелася верыць, што розум і логіка жыцьця ў краіне возьме гару. Хай не адразу, няхай праз галаву, але ж мы будзем рухацца ў бок цывілізаванага сьвету.

Наіўныя спадзяваньні. Колькі разоў ужо за апошнія шаснаццаць гадоў жыцьцё сурова вучыла і жорстка правучвала. І кожны раз расчараваньне і паняверка ахоплівалі душу. Мы не складаем рукі, мы не апускаем галовы, бо верым у няўхільную перамогу дэмакратыі. Мы верым, што ў перспектыве мы мусім выйграць у гэтай зацягнутай у часе барацьбе. Мы вымотваем сілы апанентаў. Мы спрабуем рэалізавацца ў неспрыяльных умовах. Мы не зьяжджаем, не затойваемся, мы не прыстасоўваемся і не капітулюем. Мы ствараем, наладжваем, аберагаем і разьвіваем. Мы жэнімся і абжываемся. Мы нараджаем і выхоўваем дзяцей. Мы ходзім на канцэрты, сварымся, разводзімся і нават паміраем, не дажыўшы да іншага часу. Мы жывём у эпосе, якая, верагодна, будзе менавацца прозьвішчам аднаго чалавека, яе галоўнага архітэктара, кансерватара і рэтраграда, толькі з іншым канчаткам: -ізм. А зараз 16 гадоў нейкіх тактычных паразаў і адступленьняў, чарговых нястомных чапляньняў за наноў вырытыя акопы, умацаваныя рубяжы і фарты, і чарговае метадычнае іхняе зьнішчэньне і разбурэньне непрыяцелем.

На офісе ўсе былі прыбітыя і ўражаныя падзеямі, якія адбыліся каля Дому Ўрада. Уладзя Лабковіч таксама дабраўся без прыгодаў. А вось Алегу Гулаку пакінуць плошчу самастойна не ўдалося. Дакладней сказаць, з плошчы то ён адступіў, дайшоў да сваёй машыны, прыпаркаванай за пару кварталаў ад плошчы, і тут вось яго і ўзялі пад белыя ручкі “таптуны” – хлопцы ў цывільнай вопратцы, якія адсачылі яго і вырашылі затрымаць.

Нягледзячы на настрой, работа кіпела. Інфармацыя пра вынікі назіраньня ішла ад нашых назіральнікаў з усяе краіны. І калі патрэбныя для аналізу лічбы рахавала падрыхтаваная загадзя кампутарная праграма, то факты парушэньняў, важныя і цікавыя эпізоды і выпадкі, зафіксаваныя назіральнікамі, апрацоўваліся ўручную і адразу выстаўляліся ў інтэрнэт. Туды ж, паралельна выбарчай інфармацыі, мы пачалі выстаўляць інфармацыю, датычную зьбіцьця дэманстрантаў ды іх затрыманьня. Тэлефон на офісе зьвінеў не змаўкаючы, сьпісы затрыманых папаўняліся і папаўняліся. Былі зьбітыя і затрыманыя кандыдаты ў прэзідэнты Андрэй Саньнікаў, Віталь Рымашэўскі, Рыгор Костусеў, найбольшая колькасьць людзей затрымлівалася ўжо пасьля разгону мітынгу на прылеглых вуліцах, на прыпынках, на вакзале.

Аказалася, што мы яшчэ шчасьліва пакінулі плошчу і выйшлі з эпіцэнтру затрыманьняў па вуліцы Карла Маркса.

У 1997 годзе мне пашанцавала меней. Тады пасьля дэманстрацыі, якая прайшла па праспекце і была спыненая амапам перад плошчай Незалежнасьці, я таксама “адступіў” па Карла Маркса і быў затрыманы ў раёне беларускага гуманітарнага ліцэю, зараз будынку суда Цэнтральнага раёну. І хоць я паспрабаваў прыкінуцца выпадковым мінаком, але мне не паверылі. А на дэманстрацыю тады я выйшаў з васьмігадовым сынам Адасём, бо жонка зьехала на навучаньне, і, шчыра кажучы, зьбіраўся трохі пабыць і сысьці. Але не атрымалася. Адася я пакінуў “на гадзінку” пад апеку Паліны, маёй сяброўкі, а сам пачаў актыўнічаць. У выніку, ноч я правёў у апорным пункце на вуліцы Леніна, у знакамітым доме, абвешаным памятнымі дошкамі, у якім месьціцца музей Пятруся Броўкі. А Адась – у цёткі Паліны.

А гэтым разам вось абыйшлося. Мы сядзелі на варыўні, пілі гарбату, мае замежныя сябры без перапынку перамаўляліся па тэлефонах. Журналісты са Швецыі і Нарвегіі тэлефанавалі ім, каб даведацца навіны з першых рук. Нядоўгаю была “адліга”. На вачох у дзесяткаў замежных назіральнікаў і журналістаў мірная дэманстрацыя была разагнаная, многія людзі зьбітыя і затрыманыя, арыштаваныя кандыдаты ў прэзідэнты. Маскі згоды і міралюбства скінутыя, спалі лядашчыя белыя адзеньні, а пад імі аказаліся бліскучыя латы і грозна клацнулі ваўчыныя зубы. А што яшчэ будзе.

Так мы прасядзелі з дзьве гадзіны. Урэшце стомленыя госьці пачалі зьбірацца ў гатэль. Перад ад’ездам Берыт спыталася ў мяне: “Алесь, чым я магу дапамагчы?” “Зараз нічым, — адказаў я. — Ідзі спаць, хутка і мы пойдзем, бо заўтра ж прэс-канфэрэнцыя”. “Я перанесла вылет на два дні”, — сказала Берыт. “Добра, — ухваліў я. — Твая прысутнасьць тут важная”. Я бачыў, як яна была ўзрушаная і ўсхваляваная. Яна вельмі хацела нечым дапамагчы, але чым тут можна дапамагчы, ня ведала ні яна, ні я. Берыт выклікала таксі, і нашыя госьці зьехалі.

Берыт была прыяжджала і на выбары ў 2006 годзе. Усе дні і ночы, пакуль стаяў намётавы лагер на плошчы Каліноўскага, яна была ў Менску. Яна затэлефанавала мне на сотавы пад ранак і сказала мёртвым голасам: “Алесь, намёты акружыла міліцыя. Яны ўсіх пагрузілі ў машыны. Лагеру больш няма”. Я тады падскочыў на ложку, як працяты токам. І ўжо так і не паклаўся спаць. Тады за плошчаю спынялі і Берыт. Але таптуноў уразіў яе нарвежскі пашпарт, і яе адпусьцілі.

Неўзабаве пасьля ад’езду сяброў мне патэлефанавала Валянціна Палевікова, былая старшыня жаночай партыі “Надзея”. Яна роспачліва крычала, што невядомыя ў масках ломяцца ў кватэру да старшыні Аб’яднанай грамадзянскай партыі Анатоля Лябедзькі. “Я жыву побач, жонка Анатоля патэлефанавала мне. Я зараз стаю тут, каля пад’езду, што рабіць, Алесь?!” — лямантавала яна ў слухаўку. Што я мог дзельнага параіць ёй? Я быў бясьсільны. “Супакойцеся, Валянціна”, — сказаў я. А з нявыключанага тэлефону чуў: “Што вы робіце!? Сволачы! Фашысы!”. “Што там, Валянціна?” — спытаўся я. “Яго вывалаклі з заламанымі рукамі і закінулі ў машыну”, — галосячы адказала яна. “Трымайцеся”, — сказаў я. Маё пажаданьне прагучала банальна і глупа. “Добра, Алесь, дзякуй,” — усхліпваючы адказала Палевікова і адключыла тэлефон.

Бліжэй да трох ночы дзяўчыны-вясноўкі таксама выбраліся на таксі дадому. Зьбіраліся сыходзіць і мы, сёньняшні ўжо дзень абяцаўся быць ня менш напружаным і цяжкім. Я сядзеў на варыўні, у кожным з двух пакояў нашага офісу працавалі вясноўцы, як раптам у калідоры-вітальні пачуўся нейкі грукат і тупат. “Міліцыя!” — пачулася адтуль. Я выляцеў з варыўні, толькі гэтага не хапала. Аказалася, што выходзячы з офісу стомленыя і затлумленыя працаю дзяўчыны нікога не папярэдзілі, і ўваходныя дзьверы ў наш офіс-кватэру былі незамкнутыя. Міліцыянты, якія, мабыць, чакалі пад вокнамі, безперашкодна ўвайшлі ў памяшканьне. Хлопцы павыскоквалі з пакояў. “Што вам тут трэба?” — пачулася, і міліцыянтаў пачалі выпіхваць з вітальні ва ўваходныя дзьверы. Тыя былі аж разгубіліся ад такога нахабства, але затым упёрліся і націск вытрымалі: “Хто гаспадар кватэры?” — узьвінчаным голасам, сапучы пытаўся адзін з іх. “Я”, — адказаў я. “Вось пастанова на агляд кватэры!” — ён дастаў з папкі паперку. “Якая пастанова? Пофіг нам вашая пастанова!” — узарваўся яшчэ не астылы ад штурханіны адзін з маіх калегаў. Ён выхапіў паперку ў міліцыянта, падраў яе і кінуў на падлогу. Ізноў хлопцы закрычалі: “Вы хто такія?” “Міліцыя! А вы хто такія?” “Хто вам дазволіў сюды увайсьці?” “У нас дазвол начальніка раённай міліцыі на агляд памяшканьня!” “Дзе? Які дазвол? Пакажыце яго!”. “Дык вы ж яго падралі!”. Енкі і лямант стаялі працяглы час. Але міліцыянтаў у вітальні станавілася усё болей і болей, іх набілася і ў форме, і ў цывільным, і нарад з аўтаматамі, у касках і бронекамізэльках, чалавек з дзесяць. Стала зразумела, што ні выпхнуць, ні адгаварыцца ад іх не атрымаецца. Пачаліся перамовы.

Урэшце ў кватэры на час агляду застаўся я і Валянціна Сьвяцкая, а 12 чалавек павезьлі “для ўдакладненьня асабістых дадзеных” у РУУС. Дзеля агляду прыйшлі панятыя: суседка з другога пад’езду, якую здолелі ўзьняць у такое раньне, з нашага пад’езду ніхто з суседзяў не пагадзіўся. І юрыст з гарвыканкаму, з прапітым тварам, як аказалася, былы дэпутат Вярхоўнага Савету 12-га скліканьня, былы калега па ВС Сямдзянавай Галіны, якая актыўна назірала ў нашай грамадзянскай кампаніі.

І вось агляд распачаўся, ён нічым не адрозьніваўся ад вобшуку. Нягледзячы на мае пратэсты, міліцыянты палезьлі і па шафах, і па скрынях, і па шуфлядках. Яны метадычна, адзін за другім пераглядалі, ператрушвалі ўсе пакоі. Найбольш іх цікавілі носьбіты інфармацыі: паперы, ноўтбукі, кампутары, дыскеты, флэшкі. У першым пакоі залезьлі яны і пад канапу, куды, калі барукаліся і цягаліся з імі ў вітальні, адзін з нашых калегаў пасьпеў засунуць два ноўтбукі, і дасталі іх адтуль. Затым міліцыянты перайшлі ў іншы пакой і пакуль ад’ядноўвалі і запісвалі нумары працэсараў, я вярнуўся ў першы пакой, шкода было знойдзеных пад канапаю ноўтбукаў, тым больш што яны былі яшчэ не запісаныя, схапіў адзін з ноўтбукаў і ізноў сунуў яго пад канапу. Затым я вярнуўся ў пакой, дзе праходзіў агляд, паклаў у кішэню сотавы тэлефон, забыты ў сьпешцы адным з калегаў, сказаў, што гэта мой, таксама засунуў у кішэню 3G-мадэм і флэшку. Усё іншае міліцыянты апісалі, запакавалі ў кардонныя скрынкі, у якіх у нас ляжалі ўлёткі з напісам “Не сьмяротнаму пакараньню!”, вынесьлі і павезьлі ў РУУС. Усяго атрымалася, што забралі 17 кампутараў. Вынесьлі і відэарахіў, відэакасеты, якія я прынёс на офіс, каб іх перапісаць на дыскі. Забралі міліцыянты таксама і ворах малазначных папераў, якія валяліся ў нас па шуфлядках.

Агляд праходзіў каля дзьвюх гадзінаў. Валянціна таксама пасьпела прыхаваць свой нэтбук у торбе, з якой звычайна хадзіла, міліцыянты не даглядалі асабістыя рэчы. Было зразумела, што прыход міліцыянтаў быў зьвязаны і з назіраньнем, якое мы праводзілі, і з разгонам дэманстрацыі, які адбыўся 19 сьнежня. Пэўна што загад правесьці гэты агляд, канфіскаваць кампутары і дакументы аддавалі з таго самага цэнтру, які меў дачыненьне да разгрому дэманстрацыі.

І гэта быў яшчэ адзін кепскі знак. У нашым офісе на гэтай кватэры мы знаходзіліся ўжо дзесяць гадоў і ні разу справы не даходзілі да ўварваньня міліцыі і да канфіскацыі кампутараў. Былі трывожныя часы ў 2007 і 2008 годзе, калі па дзяржаўнай тэлевізіі паказвалі зьнятыя відэакамерай вокны нашай кватэры і “журналісты” паведамлялі: у гэтай кватэры знаходзіцца офіс незарэгістраванай арганізацыі, куды глядзяць праваахоўныя органы. Гэта быў фактычна данос. Але і тады справы не даходзілі да ўварваньня ў кватэру.

Як толькі скончыўся агляд кватэры, нашых калегаў адпусьцілі. Нягледзячы на ўзрушанасьць, мы вырашылі разьехацца па хатах і трохі адпачыць перад прэс-канфэрэнцыяй. Арганізатары агляду і канфіскацыяў ня ведалі, што апрацоўка дадзеных нашых назіральнікаў праводзіцца зусім у іншым месцы і што яшчэ да пачатку вобшуку-агляду апрацоўка дадзеных была ў асноўным ужо скончаная.

Тры чалавекі з затрыманых дванаццаці вярнуліся на офіс, бо вырашылі не матацца туды-сюды і паспаць на офісных канапах. Як толькі яны прыехалі з РУУСу, я адразу паехаў дадому.

Лісты праваабаронцы з-за кратаў 04.08.2013 5

Мінула 2 гады з моманту арышта Алеся Бяляцкага, 2 гады знаходжання за кратамі, па-за звычайнымі штодзённымі справамі. Але і гэты час у пэўнай ступені не аказаўся дарма страчаным, Алесь шмат чытае, разважае, піша. І значную частку сярод гэтага займае ліставанне, бо палітвязень адказвае на кожны ліст, паштоўку, якія атрымлівае. Акрамя таго Алесь піша лісты-эсэ з успамінамі пра падзеі мінулых гадоў. Яшчэ знаходзячыся пад следствам на Валадарцы ім былі напісаныя 5 такіх лістоў з расповедамі пра 80-90 гады 20 стагоддзя, калі ён пачынаў сваю грамадскую дзейнасць. Гэтыя лісты-успаміны друкаваліся ў Народнай Волі. Пазней, у бабруйскай калоніі Алесь працягнуў пісаць успаміны, але яны тычацца ўжо апошніх двух гадоў, што папярэднічалі ягонаму арышту. Спроба прааналізаваць сітуацыю, занатаваць асабістыя развагі і гістарычныя падзеі, падсумаваць вынікі праваабарончай дзейнасці вылілася ў цэлы стос лістоў, якія мы, калегі палітвязня, і прапануем зараз вашай увазе праз блог Алеся Бяляцкага.    

Першыя лісты-успаміны з гэтай серыі былі напісаныя ў верасні 2012 года, апошнія – у чэрвені 2013. Выстаўляцца яны будуць па храналогіі падзеяў, а не па датах напісання, з захаваннем на пісьме традыцыйнай мяккасці вымаўлення.

Цытата: “Пісаць пра падзеі 2010–2011 гадоў і лёгка, бо яны, здаецца, добра-такі адбіліся ў маёй памяці, і цяжка, бо ўсё ж час няўмольна зьядае сьвежыню эмоцыяў, сотні і тысячы дробных дэталяў, якія ствараюць шматфарбную карціну жыцьця. Набягаюць новыя падзеі, новыя ўражаньні, якія адцясьняюць і заціраюць старыя”.


15 траўня 2013 г., Бабруйск

Я доўга думаў, як падступіцца да гэтага ліста. Мінула ўжо даволі часу, як мяне арыштавалі. Я ўсё спрабую скласьці гэты дзень у адзінае цэлае, а ён рассыпаецца на асобныя кавалачкі. І я не ведаю, з чаго пачаць, каб сталі зразумелымі пачаткі і прычыны майго арышту. Атрымліваецца, што пачынаць патрэбна як мінімум з 25 верасьня 2010 года. Гэта быў дзень майго нараджэньня. І як чамусьці часта бывала ў ранейшыя гады, удома мяне не было.

На 24–25 верасьня прыпаў Другі зьезд беларускіх праваабаронцаў, які мы праводзілі ў Вільні. Чаму там, я думаю, зразумела. Бо сабраць болей за сто праваабаронцаў, якія прадстаўляюць 17 розных праваабарончых арганізацыяў, у Беларусі было проста нерэальна. У 2004 годзе нам яшчэ ўдалося правесьці Першы праваабарончы зьезд на базе адпачынку пад Менскам. Стаяла зіма, было сьнежна, чыста, бела і прыгожа, мароз стаяў ноччу да мінус дваццаці. Было жахліва холадна. Людзі грэліся як маглі, у асноўным палкімі прамовамі і гарачымі сэрцамі.

Вось жа, мінула шэсьць гадоў — і мы вырашылі сабрацца ізноў, выкарыстаўшы як нагоду гадавую сустрэчу сяброў-заснавальнікаў віленскага Дому правоў чалавека і запрасіўшы ў Вільню таксама калегаў зь іншых праваабарончых арганізацыяў. На зьезьдзе мы абмяркоўвалі Стратэгію беларускіх праваабаронцаў, рамачны дакумент з агульнымі палажэньнямі і нашымі намерамі ў працы, і нават прынялі яго ў першым чытаньні. Таксама былі прынятыя некалькі рэзалюцыяў, якія датычыліся бягучай сітуацыі з правамі чалавека. У Віцебску напачатку года быў асуджаны Каваленка, працягваў адбываць пакараньне Аўтуховіч, увесну былі вынесеныя чарговыя сьмяротныя прысуды. Не адбывалася ніякіх зьменаў у заканадаўстве да прывядзеньня яго ў адпаведнасьць зь міжнароднымі нормамі, амаль не рэгістраваліся новыя няўрадавыя арганізацыі, як і раней, заставаліся праблемы з рэгістрацыяй і распаўсюдам незалежнай прэсы. Элементарны аналіз паказваў, што гайкі зноў могуць закруціцца. Нам было неспакойна і няпэўна. У сваіх рэзалюцыях мы напісалі пра гэта, а таксама пра тое, што мы чакаем і спадзяемся як мінімум на неўжываньне гвалту падчас выбараў. Адным словам, мы заклікалі: давайце жыць мірна! І нашае грамадства ад гэтага толькі выйграе.

Можа, гэта падаецца і наіўным у нашых умовах, але нічога лепшага за перамовы ў грамадскіх стасунках чалавецтва не прыдумала. І калі перамовы не спрацоўваюць, тады трэба чакаць бяды. Такім чынам, мы абмеркавалі і прынялі важныя праваабарончыя дакументы і рэзалюцыі, якія і на сёньня застаюцца актуальнымі і надзённымі.

Што было не менш істотным для нас, дык гэта тое, што ўпершыню за шэсьць гадоў мы сабраліся разам такой прадстаўнічай праваабарончай грамадою. Праваабаронцы прыехалі і зь Менска, і з рэгіёнаў паслухаць адзін аднаго, паразмаўляць, падзяліцца ўзаемнай энэргіяй. Як бы там ні было, а за апошнія 10–15 гадоў праваабарончы рух у Беларусі ўкараніўся, разросься і ўмацаваўся. На зьезьдзе былі і спрэчкі, і дэбаты, але ўсе мы пачуваліся як адная вялікая сям’я.

Уся нашая грамада разьмясьцілася ў шматпавярховым гатэлі, які ў савецкія часы называўся “Вільнюс”, а зараз яго выкупіла адна з сусьветных гатэльных сетак і зьмяніла назву.

Побач з гатэлем была крама, знакамітая ў Літве Maxima. І 24-га яшчэ ўвечары мы зайшлі з маім сябрам і калегам Валянцінам у яе, каб купіць піва і сыру. Адразу пры ўваходзе ў залу стаялі стэнды з кветкавымі цыбулінамі і насеньнем цюльпанаў, нарцысаў, гладыёлусаў ды іншых кветак. Каля гэтых стэндаў я адчуў рэальную адсутнасьць межаў у Еўразьвязе. Выбар кветкавага насеньня ў Менску значна бяднейшы, і цыбуліны кветак даражэйшыя ў тры разы. Адным словам, я забыўся пра піва і пра сыр і хадзіў вакол гэтага стэнду з кветкамі як зачараваны. Затым пачаў кідаць разнастайныя пакункі сабе ў кош.

І так я выбіраў, выбіраў кветкі, не могучы спыніцца, аж пакуль не настала 22 гадзіны. У гэтую гадзіну ва ўсіх маркетах у Літве спыняецца продаж алкаголю, і піва ў тым ліку. Прычым, ведаючы звычку літоўцаў, як і беларусаў, усё купляць у апошнюю хвіліну, ці ўжо і пасьля яе, у маркетах на сьпіртное ўведзена электронная блакіроўка касы. Пасьля дзесятай вечара гэтыя касы перастаюць выбіваць кошты на сьпіртное, і ўгаворвай касірку ці не ўгаворвай, пасьля дзесяці піва ў касе ўжо не праб’еш. Вось так і застаўся я з кошыкам кветкавых цыбулінаў, але без піва.

Бабруйск (20.05.13 па штэмпелю)

Працягваю аповед пра свой дзень нараджэньня.

Дык вось, назаўтра, 25 верасьня, быў мой дзень нараджэньня. Падчас зьезду дзяўчаты падарылі мне букет кветак і павіншавалі. Пасьля абеду ўдзельнікі нашага праваабарончага форуму пачалі разьязджацца. А мы, арганізатары, засталіся яшчэ на дзьве гадзіны для падсумаваньня вынікаў. Гэта было важна і цікава, прааналізаваць зьезд праваабаронцаў адразу пасьля яго заканчэньня. Усе пагадзіліся, што паўтара дні працы — гэта мала. Два, а то і тры дні было б у самы раз. Занадта рэдка мы сустракаемся ў такім поўным складзе, багата тэмаў ёсьць для абмеркаваньня, а мы не пасьпяваем гэта зрабіць якасна. Станоўчым было тое, што погляды ўдзельнікаў зьезду з розных беларускіх праваабарончых арганізацыяў па асноўных пытаньнях былі практычна аднолькавымі. Мы выступалі адзіным фронтам. Мы зьяўляліся часткаю міжнароднага праваабарончага руху. Мы ўдзельнічаем у ім, мы ўзбагачаем і разьвіваем яго.

Скончылі падсумаваньне ўжо каля сёмай гадзіны вечара. Затым сабраліся, разьвіталіся і разьехаліся. Мы селі ўчатырох у маленькае «пежо» і паехалі ў бок літоўска-беларускай мяжы.

Сваё кветкавае насеньне я параздаваў патроху менчукам, каб забраць яго ў Менску, бо перавозіць насеньне празь мяжу забаронена. Гэта лічыцца парушэньнем санітарных экалагічных нормаў.

Неяк з год перад гэтым увесну вёз я з Польшчы разнастайнае насеньне гароху, радыскі, морквы і ўсяго таго, што патрэбна агародніку ўвесну. У той час я быў у абавязковых сьпісах на праверку. Вось жа памежнік, убачыўшы цэлы ворах папяровых пакуначкаў з разнастайнымі бубкамі і зярняткамі, паклікаў экалагічную службу. Дзьве жанчынкі завялі мяне ў свой кабінет, выслухалі мае аргументы: “Вой-вой-вой! А чым жа я градкі засяваць буду!” — і прапанавалі: што ўвойдзе ў кішэні — тваё, астатняе прыйдзецца пакінуць. Кішэні ў мяне былі глыбокія — і ў нагавіцах, і ў куртцы. Амаль усё і ўлезла, штосьці і жанчынам пакінуў на іхнія грады.

У дарозе на мяжу нам патэлефанавалі з машыны, якая выехала раней за нашую, і паведамілі, што на пераходзе “Каменны Лог” дужа багата машынаў. Мы зьвярнулі налева і паехалі на суседні пераезд “Катлоўка”. Дарога ішла па невысокіх прывіленскіх узгорках. Было відаць, як некаторыя распрацаваныя раней палі засаджаныя маладым сасоньнікам. Мы прыехалі на пераезд, але і там машынаў аказалася нямала. І што было рабіць? Мы сталі ў калейку зь легкавікоў. Я дастаў пляшку каньяку, сыр, і мы пачалі адзначаць мой дзень народзінаў. Мы пілі грэцкі каньяк з рыльца і заядалі яго пахкім сырам. Меў рацыю Максім Багдановіч у сваім вершы “Межы”, марачы, што калі надыдзе такі час і межы зьнікнуць, тады разам зь імі зьнікне і зло.

На мяжы мы прастаялі чатыры гадзіны. А затым была пустынная верасьнёўская дарога. У Менск мы прыехалі каля чатырох ранку. Дзьверы ў кватэру мне адчыніла заспаная жонка, пацалавала і павіншавала з днём нараджэньня, і мы пайшлі дасыпаць.

чытаць іншыя навіны