АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Ваеннае становішча ва Украіне Выбары-2019 Праграма ураду Атака на СМІ Мінздраў: карупцыя Забойства Паўла Шарамета

Слабых не чапаюць 04.11.2013 9

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

20 лістапада 2012 г., Бабруйск

Увесну 2011 года споўнілася 15 гадоў ад стварэньня “Вясны”. Я ўжо двойчы пісаў пра гэта яшчэ будучы на волі, і кожны раз мне падаецца, што я не ўсё сказаў, што забыўся на штосьці істотнае, самае галоўнае. Напісанае на паперы закранае нейкія ўрыўкі, фрагменты, успаміны абставінаў і жаданьняў. З апісанага высклізвае дух “Вясны”. Я расчароўваюся, бо я не здольны перадаць атмасферу яе зачацьця. Зрабіць аказалася прасьцей, чым перадаць той уздым і віхор эмоцыяў і пачуцьцяў, які прывёў да нараджэньня “Вясны”. А зьява ж адбывалася важная і знакавая для мяне асабіста, ды сотняў вясноўцаў, для іншых людзей, хто ў большай ці меншай ступені дачыніліся да праваабарончай дзейнасьці ў “Вясьне”, зь “Вясною” і каля “Вясны”. Важнай была і застаецца праца па дапамозе, па зборы і распаўсюду інфармацыі, па навучаньні. А яшчэ больш важнае і значнае сімвалічнае, духоўнае значэньне гэтага дзіцяці, якое было зачата на Чарнобыльскім шляху ў Менску ў 1996 годзе падчас зьбіцьця дэманстрантаў і масавых арыштаў. І не пасьпела “Вясна” ўпэўнена стаць на ногі, як была пазбаўлена Мінюстам законных правоў на існаваньне ў 2003 годзе. Але ж не памерла, акрыяла і ярасна і весела чаплялася за жыцьцё і жыла напоўніцу ўсе наступныя нялёгкія гады.

Тое, што “Вясна” ў такіх жахліва неспрыяльных умовах праіснавала, пражыла 15 гадоў, ды як пражыла, стала найбольш актыўнай, крэатыўнай, найбольш уплывовай і пазнавальнай з праваабарончых суполак, — гэта можна назваць цудам. Найбольшы цуд, аснова “Вясны” — гэта людзі, якія былі ў ёй ад пачатку, якія стваралі “Вясну” ў яе яркасьці і адметнасьці, а тыповасьць — у тым, што, дзякуй Богу, не толькі адная “Вясна” можа ганарыцца 15-гадовым узростам і гісторыяй. Дзясяткі, а то і сотні іншых беларускіх няўрадавых арганізацыяў маюць таксама некароткі і багаты на падзеі жыцьцёвы шлях. “Вясна” — роўная іншым, і “Вясна” — у авангардзе, у першых радох, там, дзе і мусіць быць па сваёй ідэі, па сваёй задуме і пакліканьні. За гэты час мы не аслабелі, не змадзелі, не змаргіналізаваліся. Наадварот, мы сталі больш вопытнымі, жыцьцяздольнымі, крэатыўнымі.

Усе гэтыя думкі апаноўвалі мяне напярэдадні юбілею “Вясны”. Яшчэ ў 2010 годзе ў гамонках і абмеркаваньнях выкрышталізоўвалася некалькі пунктаў, якія хацелася б нам зрабіць да юбілею, да красавіка 2011 года. Кніжку інтэрв’ю актывістаў “Вясны”, кніжку эсэ і ўспамінаў пра жыцьцё “Вясны”, пра нашую праваабарончую дзейнасьць, фотавыставу, шэраг вечарынаў і сустрэчаў.

Ідэя падрыхтаваць і выдаць кніжкі была маёй. Бо, стоячы ля вытокаў стварэньня “Вясны”, я, як ніхто хіба, адчуваў хуткаплыннасьць часу. Гэтыя 15 гадоў прамільгнулі, як 15 дзён. Я адчуваў пільную патрэбу зафіксаваць перажытае і нажытае за гэтыя гады ў “Вясьне”.

Праца над запісам інтэрв’ю пачалася яшчэ ў 2010 годзе. Але потым падзеі 19 сьнежня 2010 года замарудзілі стварэньне кніжак. А вось фотавыставу за 15 гадоў жыцьця і дзейнасьці мы разьмясьцілі на сьценах свайго офіса ў вялікім фармаце, у прыгожых асадах. Яе адкрыцьцё мы сумясьцілі з прыёмам дыпламатаў і журналістаў, зладжаным намі ў зьвязку з 15-мі ўгодкамі “Вясны”. Прыйшлі пяцёра амбасадараў і яшчэ дыпламатычныя работнікі іншага рангу замест амбасадараў, якія прыйсьці не здолелі.

Я сьцісла, хаця атрымалася не зусім коратка, распавёў пра шлях разьвіцьця праваабарончай думкі, ідэяў і руху праваабаронцаў у Беларусі. І пачаў з другой паловы XVIII стагодзьдзя. Вялікае Княства Літоўскае, дзяржава беларусаў і літоўцаў, у той час у саюзе з Польшчаю ўтварала Рэч Паспалітую. У нашай шматнацыянальнай, з рознымі веравызнаньнямі краіне, несумненна еўрапейскай дзяржаве існавала надзвычай багатая і перадавая як на той час філасофія, была разьвітая грамадска-палітычная думка.

У тыя часы ў Беларусі поўным ходам ішло асэнсаваньне чалавечага я, праваабарончых каштоўнасьцяў у сучасным іх разуменьні. Зьяўляліся тэарэтычныя філасофскія трактаты, прысьвечаныя роўнасьці чалавека, разглядаліся іншыя фундаментальныя чалавечыя правы, прапаноўваліся тэорыі і планы больш справядлівага ўладкаваньня грамадства. Часта заканадаўцамі грамадзянскай, духоўнай і палітычнай думкі выступалі сьвятары, натхнёныя ідэямі чалавечай роўнасьці, якія прапаведавала еўрапейскае хрысьціянства. Таксама роўнасьць чалавека падтрымлівалі прадстаўнікі вышэйшага стану, якія атрымалі адукацыю ў Еўропе. Больш таго, у духу асьветніцтва і рэфарматарства, новых эканамічных тэорыяў праводзіліся зьмены ў эканоміцы, адукацыі ў Вялікім Княстве Літоўскім. Слабасьць каралеўскай улады моцна спрыяла разьвіцьцю талерантнасьці і вальнадумства.

Па разуменьні свабодаў, каштоўнасьці правоў чалавека, актыўнай прапагандзе новых ідэяў і іх распаўсюдзе ў шырокіх колах адукаванага грамадства, а праз адукаваных людзей — яшчэ глыбей і шырэй Вялікае Княства Літоўскае, як частка Рэчы Паспалітай, ішло літаральна сьлед у сьлед за Францыяй, дзе адбылася дэмакратычная рэвалюцыя і была прынятая і абвешчаная Дэкларацыя правоў чалавека.

У Рэчы Паспалітай і ВКЛ “заразу” вальнадумства прыдушылі суседнія абсалютысцкія, таталітарныя дзяржавы — Расія, Прусія і Аўстрыя. Менавіта з-за боязі распаўсюду вальнадумства з Рэчы Паспалітай гэтая дзяржава была разарваная на тры часткі, у выніку чаго Вялікае Княства Літоўскае было акупаванае Расійскай імперыяй. Гэта падзея карэнным чынам зьмяніла накірунак разьвіцьця Беларусі і ўцягнула яе ў бясконцую чараду стратаў і трагедыяў.

Усе паўстаньні, якія адбываліся ў Беларусі ў 1794, 1830, 1863 гадах, мелі вызвольны і дэмакратычны характар. Ужо ў 1796 годзе галоўнакамандуючы паўстанцкім войскам у Вялікім Княстве Літоўскім Якуб Ясінскі літаральна праз пару тыдняў пасьля захопу ўлады ў Вільні абвясьціў гістарычны акт — вызваленьне сялянаў Беларусі і Літвы ад прыгону. Дзякуючы гэтаму акту, які не пасьпеў запрацаваць напоўніцу, палова ягонага насьпех сабранага войска складалася зь сялянаў-касінераў, якія ішлі біцца з маскалямі, адстойваць у прамым, літаральным сэнсе сваю свабоду. Такім чынам, адмена прыгону ў Беларусі першы раз адбылася на 65 гадоў раней за паўторную адмену, якая прайшла ў межах Расійскай імперыі.

А знакамітыя словы Кастуся Каліноўскага, якія ён выгукнуў у 1864 годзе, стоячы пад пятлёй. Калі ў прысудзе яго назвалі “дваранінам Каліноўскім”, ён паправіў: “У нас няма дваранаў. У нас усе роўныя!” Грамадзянская і палітычная роўнасьць, валоданьне правамі чалавека ўсімі без выключэньня жыхарамі Вялікага Княства Літоўскага — гэта тое, чаго дабіваліся паўстанцы 1863 года для ўсяго беларускага народа.

І ў XX стагодзьдзі беларусы працягвалі змагацца за роўнасьць і правы чалавека. Ва Устаўных граматах Беларускай Народнай Рэспублікі, абвешчанай у 1918 годзе, дзяржава гарантавала ў межах пражываньня беларускага народа захаваньне асноўных грамадзянскіх і палітычных правоў. У 30-я гады ў Заходняй Беларусі беларускія палітычныя партыі ў сваіх палітычных праграмах афіцыйна выступалі супраць сьмяротнага пакараньня. У пасьляваенныя гады беларускія моладзевыя падпольныя арганізацыі мелі на мэце пабудову незалежнай дэмакратычнай Беларусі. У 1968 годзе беларускія дысідэнты выступілі супраць уводу савецкіх войскаў у Чэхаславакію.

У выніку змаганьня за правы чалавека ў пасьляваенны час сотні беларусаў пацярпелі ад таталітарных камуністычных уладаў, былі асуджаныя, сасланыя, перасьледаваліся іншым чынам. Так, беларускі дысідэнт, праваабаронца Міхась Кукабака адсядзеў у псіхушках і лагерах 18 гадоў і быў апошнім вязьнем сумленьня, які ў 1989 годзе быў вызвалены з лагераў.

У 1988 годзе ў Менску была створаная першая беларуская праваабарончая арганізацыя “Мартыралог Беларусі”. А ў 90-я гады зьявіўся цэлы шэраг праваабарончых арганізацыяў. Таму зьяўленьне і праца “Вясны” мае лагічны гістарычны кантэкст. А яе актуальнасьць абумоўленая вялікаю патрэбаю, якая ўзьнікла ў беларускім грамадстве ў такой арганізацыі пасьля 1994 года.

Мой выступ перад замежнымі амбасадарамі быў пункцірным, але канцэптуальным. Інфармацыя была для іх малавядомай, таму, хоць і гаварыў я даўгавата, хвілінаў з 20, госьці не занудзіліся і слухалі ўважліва. Мы самі ведаць не ведаем, наколькі ў свой час беларусы былі ўключаныя, інтэграваныя ў агульнаеўрапейскія працэсы. Тым больш пра гэта не ведаюць іншыя. Такім чынам распачалося сьвяткаваньне 15-х угодкаў “Вясны”.

Увесну 2011 года мы пасьпелі сабрацца і адсьвяткаваць наш юбілей разам з рэгіянальнымі актывістамі. А вось сустрэчу з калегамі-праваабаронцамі ў Менску зладзіць не пасьпелі, хоць і планавалі яе. Як не пасьпелі выдаць і дзьве кнігі, пра якія я пісаў вышэй. Урэшце кніга інтэрв’ю актывістаў вясны выйшла ў 2012 годзе, да наступных, 16-х угодкаў.

Але хіба што самай яркай падзеяй, якая сімвалічна падвяла рысу пад 15-гадовай гісторыяй “Вясны”, была гісторыя, зьвязаная з маім арыштам. Гэтая падзея намі зусім не планавалася, але яна стала своеасаблівым вынікам, вяршыняю нашай дзейнасьці. Слабых не чапаюць. Гісторыя “Вясны” яшчэ не скончаная, яна працягваецца далей.


Сустрэча з кандыдатамі: надзеі і расчараваньні 15.08.2013 2

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

11 траўня 2013, Бабруйск

Вось жа за некалькі дзён да выбараў прыехалі нашыя сябры, праваабаронцы з Нарвегіі і Швецыі. Прыехалі, каб паглядзець, скласьці сваё асабістае ўражаньне. Яны не рэгістраваліся як афіцыйныя назіральнікі, каб ня быць зьвязанымі абавязковым для міжнародных назіральнікаў графікам працы: паездкамі па ўчастках, запаўненьнем формаў і гэтак далей. Маючы вопыт назіраньня ў міжнародных місіях, яны вырашылі гэтым разам быць незалежнымі і ў сваіх ацэнках і меркаваньнях.

Праграма побыту ў іх была самастойная. А вось на сустрэчу з двума кандыдатамі, якая мусіла праходзіць каля менскай ратушы, я вырашыў пайсьці разам зь імі. Мы трохі спазьніліся і прыйшлі, калі сустрэча-мітынг ішлі ўжо поўным ходам. Было ўжо цёмна, падсьвечаная ратуша стаяла на сьнезе, бы нявеста ў белай сукенцы. Сьвятло ад ліхтароў рассыпалася іскрамі па сьнезе, стаяў лёгкі марозец, пад нагамі парыпваў сьнег. На пераноснай трыбуне прамаўляў адзін з кандыдатаў. Выразна, амаль па-акторску, гучаў пастаўлены ў шматтысячных залах голас. Пасьля яго засьпяваў у мікрафон Зьміцер Вайцюшкевіч. Мне было яго крыху шкада. Сьпяваць нават на невялікім марозе – гэта заўсёды сур’ёзны ўдар па голасу.

Я пакінуў сваіх замежных сяброў і пайшоў хадзіць-брадзіць у натоўпе. Я люблю рухацца падчас мітынгаў, не стаяць на адным месцы, каб паглядзець на людзей, адчуць настрой, зь якім яны прыйшлі на мітынг, урэшце, каб пабачыць знаёмых і павітацца-перакінуцца словамі. Людзей было не мала і не багата, як для зімы, чалавек пяцьсот. Я ўбачыў знаёмага, які жыў у Баранавічах. Ён стаяў з плакатам у падтрымку аднаго з кандыдатаў. Мы павіталіся. Выгляд у яго быў адухоўлены, вочы сьвяціліся. “Ну як? – спытаўся ён з энтузіязмам, – пераможам?” “Ты што гэта, усур’ёз? – спытаўся я ў яго, – паглядзі колькі людзей прыйшло”. Ён адразу неяк сумеўся і працьверазеў. “Што думаеш, ніякіх шанцаў?” – спытаўся ён. “А што ты думаеш, яны ёсьць ?” – перапытаўся я. “Так, - адказаў ён, а потым яшчэ больш сумеўся і нават згорбіўся, - мабыць, ты маеш рацыю”.

Я разьвітаўся і пайшоў да сваіх знаёмых. На душы было прыкра. Не хацеў я яго расчароўваць і выступаць разбуральнікам ілюзіяў. Зьдзівіўся я таксама кандыдату, які здолеў так настроіць каманду, што актывісты сапраўды паверылі ў магчымасьць перамогі. У вачах у свайго знаёмага я бачыў сапраўдную веру ў перамогу. І нашто я сказаў яму, што няма шанцаў, яшчэ раз падумаў я. Можа так і трэба рабіць, калі хочаш перамагчы. Хаця маё ўласнае адчуваньне, аналіз сітуацыі, размовы з рознымі людзьмі паказвалі, што час для зьменаў яшчэ не надыйшоў. Ня ведаю, дзе тая мяжа паміж бязстрашнай прагаю перамогі і авантурызмам. Так і пайшоў я з гэтай сустрэчы з кандыдатамі з пытаньнямі, на якія я не пачуў і не адчуў адказу.

Назіраньне: не хаваць і не падмалёўваць 12.08.2013

Працяг лістоў зняволенага праваабаронцы Алеся Бяляцкага, напісаных ім у бабруйскай калоніі:

19 траўня 2013, Бабруйск

Пісаць пра падзеі 2010-11 і лёгка, бо яны, здаецца, добра такі адбіліся ў маёй памяці, і цяжка, бо ўсё ж час няўмольна зьядае сьвежыню эмоцыяў, сотні і тысячы дробных дэталяў, якія ствараюць шматфарбную карціну жыцьця. Набягаюць новыя падзеі, новыя ўражаньні, якія адцясьняюць і заціраюць старыя.

Нагадаю, што грамадзкае назіраньне ў 2006 годзе скончылася для яго арганізатараў вельмі няўдала. Запрацаваў тады толькі як прыняты новы ў Крымінальным кодэксе артыкул 193.1.

У наступныя парламенцкія выбары ў 2008 годзе праваабаронцы ўтварылі грамадзянскую ініцыятыву “Праваабаронцы за свабодныя выбары” і пастараліся правесьці назіраньне з аднаго боку максімальна адкрыта і празрыста, з другога боку вельмі асьцярожна, не разгортваючы шырокую сетку кароткатэрміновых назіральнікаў, аб’ектыўна ацэньваючы і хаду выбарчай кампаніі, і яе вынікі. І абыйшліся, можна сказаць, мінімальнымі стратамі.

З самага пачатку абвяшчэньня выбарчай кампаніі, у верасьні 2010 году, мы правялі першую прэс-канферэнцыю, дзе абвясьцілі пра тое, што мы зьбіраемся назіраць і будзем праводзіць кампанію назіраньня ізноў жа адкрыта і празрыста, ня будзем умешвацца ў хаду выбараў. Нашая задача – аб’ектыўна паказваць усе станоўчыя бакі і ўсе хібы выбарчага працэсу. Што ёсьць, тое і паказаць, нічога не хаваючы і не падмалёўваючы. Пад сотню праваабаронцаў пачалі назіраць з першага дня выбарчай кампаніі, а ў пяць дзён папярэдняга галасаваньня і ў асноўны дзень выбараў да іх меркавалі далучыцца яшчэ пяцьсот назіральнікаў. Такім чынам, пры двух назіральніках на кожным участку мы планавалі праназіраць прыкладна на трохстах выбарчых участках у розных рэгіёнах краіны, як у гарадах, так і ў мястэчках і вёсках. У нас не было спецыяльна падрыхтаванай сацыялагічнай выбаркі ўчасткаў, але іх раўнамернае разьмеркаваньне па ўсёй тэрыторыі Беларусі пэўна што дало б даволі аб’ектыўную карціну праходжаньня выбараў па ўсёй краіне.

Доўгатэрміновыя назіральнікі рыхтавалі справаздачы па кожным з этапаў выбараў. Кароткатэрміновым назіральнікам трэба было штодзённа ў апошнія шэсьць дзён выбараў запаўняць форму назіральніка з пытаньнямі, якія нас цікавілі. Дарэчы, пра характар выбараў, іхнюю празрыстасьць і аб’ектыўнасьць можна вельмі дакладна зрабіць высновы яшчэ да галасаваньня. Гэта дазваляе методыка назіраньня, якую мы ўжывалі. Паводле таго, як сфармаваныя выбарчыя камісіі, як ішла рэгістрацыя кандыдатаў, у якой атмасферы праходзіла агітацыя, ці быў роўны доступ кандыдатаў да сродкаў масавай інфармацыі, можна ўжо вызначыць характар выбараў і адказаць: будуць яны аб’ектыўнымі ці не. А падлік галасоў, лічбы ў пратаколе, калі дакладна, да дробязяў не прапісаная працэдура падліку галасоў, гэта ўжо справа фармальная. Таму так важна было аб’ектыўна адсачыць і прааналізаваць папярэднія этапы выбарчай кампаніі. Гэтым мы і займаліся падчас выбараў.

Бабруйск (21.05.2013 па штэмпелю)

Кампанія “Праваабаронцы за свабодныя выбары” была цікаваю тым, што дзякуючы нашым актывістам-назіральнікам нам удавалася атрымаць эксклюзіўныя факты аб выбарчай кампаніі. Яны былі разнастайнымі, як станоўчымі – мы аздначылі большыя магчымасьці кандыдатаў пры правядзеньні агітацыйнай кампаніі. Таксама агульная атмасфера ў грамадзтве была больш спакойнай. Не было такіх хапуноў грамадзкіх актывістаў і прадстаўнікоў выбарчых штабоў, як у 2006 годзе. Але было багата і адмоўных фактаў і тэндэнцыяў. На некаторыя, агучаныя намі выпадкі, рэагавала Цэнтральная выбарчая камісія ці тэрытарыяльныя камісіі. Яны тэрмінова выпраўлялі недахопы. Як сказаў адзін з сяброў ЦВК, дзень для яго пачынаўся з прагляду сайту “Вясны”. Думаю, што ня толькі для яго. Але заставалася самае істотнае. Няроўныя ўмовы для правядзеньня агітацыі і вал парушэньняў падчас датэрміновага галасаваньня казаў пра несуцяшальныя вынікі ўсёй кампаніі.

Праўда, пры ўсім разнагалосьсі і какафоніі выбарчай кампаніі нечакана пры яе завяршэньні зьявілася адзіная агульная нота, якая раптам аб’яднала амаль усіх кандыдатаў, якія ўдзельнічалі ў кампаніі. Гэта быў заклік прыйсьці на Плошчу. І якія ня былі рознымі кандыдаты, якія яны ня меліі адрозныя праграмы і амбіцыі, але заклік атрымаўся адзіным. Ён прагучаў і па тэлевізары падчас выступленьня кандыдатаў, і на іхніх сустрэчах з выбаршчыкамі, і ў рэдкіх агітацыйных матэрыялах.

Напачатку гэтаму не надалі сур’ёзнай увагі. Ну гавораць і гавораць, ну заклікаюць і заклікаюць. Ці ж багата людзей пачуюць іх узімку, у сьнег і мароз, і з такой “дохлай” выбарчай кампаніяй гэтых шматлікіх, але нераскручаных і таму малавыразных кандыдатаў.

Падчас выбараў нам на сайт самыя розныя людзі дасылалі паведамленьні і розныя факты пра папярэдняе галасаваньне, і нават некалькі відэасюжэтаў, зробленых сотавымі тэлефонамі. Адзін з такіх сюжэтаў з менскага ліцэю даслала нам ліцэістка, які затым у тэлешоў "Выбар" паказаў журналіст Дарафееў. Сюжэт быў вельмі простым. Дзяўчына сфільмавала, як куратарка па сьпісе групы правярае, ці ўсе навучэнкі прагаласавалі датэрмінова, ці не.

Мяне найбольш уразіў ня гэты факт, такое ж рабілася скрозь. А тая атмасфера паўсядзённасьці і звычайнасьці, якая была ў аўдыторыі.

Калектыўная псіхалогія ў нашым грамадзтве – рэч мала вывучаная. І чаму гэта паўсюль праходзіла вось так абыдзенна і звычайна – я ня маю адказу.

Напярэдадні выбараў на нашым офісе адбыўся дзіўны выпадак. Неяк зранку да мяне падыйшла адная з вясновак і сказала, што хтосьці ўзламаў яе шуфлядку у стале, якая запіралася на ключ. У ёй ляжалі паперы, датычныя дзейнасьці “Вясны”. “Ці зьнікла што?” – спытаўся я. “Не, усё на месцы”, – адказала яна. Мы паглядзелі яе шуфлядку. Сапраўды, на фаніроўцы каля замочку былі відныя драпіны, а сам замочак быў зламаны, як бы яго падчапілі і ламанулі нейкай стамескаю ці нажом, а назад зачыніць ужо не змаглі. Мы абгледзелі іншыя шуфлядкі. На ўсіх каля замочкаў былі падобныя драпіны, але замкі былі пазачыняныя. Дарэчы, ва ўсіх іншых шуфлядках, апроч першай, валялася ўсялякая неістотная дробязь, якая звычайна зьбіраецца ў шуфлядках гадамі. Падзея гэтая, па ўсім відаць, адбылася ўначы. Быў канец лістападу.

Лісты праваабаронцы з-за кратаў 04.08.2013 5

Мінула 2 гады з моманту арышта Алеся Бяляцкага, 2 гады знаходжання за кратамі, па-за звычайнымі штодзённымі справамі. Але і гэты час у пэўнай ступені не аказаўся дарма страчаным, Алесь шмат чытае, разважае, піша. І значную частку сярод гэтага займае ліставанне, бо палітвязень адказвае на кожны ліст, паштоўку, якія атрымлівае. Акрамя таго Алесь піша лісты-эсэ з успамінамі пра падзеі мінулых гадоў. Яшчэ знаходзячыся пад следствам на Валадарцы ім былі напісаныя 5 такіх лістоў з расповедамі пра 80-90 гады 20 стагоддзя, калі ён пачынаў сваю грамадскую дзейнасць. Гэтыя лісты-успаміны друкаваліся ў Народнай Волі. Пазней, у бабруйскай калоніі Алесь працягнуў пісаць успаміны, але яны тычацца ўжо апошніх двух гадоў, што папярэднічалі ягонаму арышту. Спроба прааналізаваць сітуацыю, занатаваць асабістыя развагі і гістарычныя падзеі, падсумаваць вынікі праваабарончай дзейнасці вылілася ў цэлы стос лістоў, якія мы, калегі палітвязня, і прапануем зараз вашай увазе праз блог Алеся Бяляцкага.    

Першыя лісты-успаміны з гэтай серыі былі напісаныя ў верасні 2012 года, апошнія – у чэрвені 2013. Выстаўляцца яны будуць па храналогіі падзеяў, а не па датах напісання, з захаваннем на пісьме традыцыйнай мяккасці вымаўлення.

Цытата: “Пісаць пра падзеі 2010–2011 гадоў і лёгка, бо яны, здаецца, добра-такі адбіліся ў маёй памяці, і цяжка, бо ўсё ж час няўмольна зьядае сьвежыню эмоцыяў, сотні і тысячы дробных дэталяў, якія ствараюць шматфарбную карціну жыцьця. Набягаюць новыя падзеі, новыя ўражаньні, якія адцясьняюць і заціраюць старыя”.


15 траўня 2013 г., Бабруйск

Я доўга думаў, як падступіцца да гэтага ліста. Мінула ўжо даволі часу, як мяне арыштавалі. Я ўсё спрабую скласьці гэты дзень у адзінае цэлае, а ён рассыпаецца на асобныя кавалачкі. І я не ведаю, з чаго пачаць, каб сталі зразумелымі пачаткі і прычыны майго арышту. Атрымліваецца, што пачынаць патрэбна як мінімум з 25 верасьня 2010 года. Гэта быў дзень майго нараджэньня. І як чамусьці часта бывала ў ранейшыя гады, удома мяне не было.

На 24–25 верасьня прыпаў Другі зьезд беларускіх праваабаронцаў, які мы праводзілі ў Вільні. Чаму там, я думаю, зразумела. Бо сабраць болей за сто праваабаронцаў, якія прадстаўляюць 17 розных праваабарончых арганізацыяў, у Беларусі было проста нерэальна. У 2004 годзе нам яшчэ ўдалося правесьці Першы праваабарончы зьезд на базе адпачынку пад Менскам. Стаяла зіма, было сьнежна, чыста, бела і прыгожа, мароз стаяў ноччу да мінус дваццаці. Было жахліва холадна. Людзі грэліся як маглі, у асноўным палкімі прамовамі і гарачымі сэрцамі.

Вось жа, мінула шэсьць гадоў — і мы вырашылі сабрацца ізноў, выкарыстаўшы як нагоду гадавую сустрэчу сяброў-заснавальнікаў віленскага Дому правоў чалавека і запрасіўшы ў Вільню таксама калегаў зь іншых праваабарончых арганізацыяў. На зьезьдзе мы абмяркоўвалі Стратэгію беларускіх праваабаронцаў, рамачны дакумент з агульнымі палажэньнямі і нашымі намерамі ў працы, і нават прынялі яго ў першым чытаньні. Таксама былі прынятыя некалькі рэзалюцыяў, якія датычыліся бягучай сітуацыі з правамі чалавека. У Віцебску напачатку года быў асуджаны Каваленка, працягваў адбываць пакараньне Аўтуховіч, увесну былі вынесеныя чарговыя сьмяротныя прысуды. Не адбывалася ніякіх зьменаў у заканадаўстве да прывядзеньня яго ў адпаведнасьць зь міжнароднымі нормамі, амаль не рэгістраваліся новыя няўрадавыя арганізацыі, як і раней, заставаліся праблемы з рэгістрацыяй і распаўсюдам незалежнай прэсы. Элементарны аналіз паказваў, што гайкі зноў могуць закруціцца. Нам было неспакойна і няпэўна. У сваіх рэзалюцыях мы напісалі пра гэта, а таксама пра тое, што мы чакаем і спадзяемся як мінімум на неўжываньне гвалту падчас выбараў. Адным словам, мы заклікалі: давайце жыць мірна! І нашае грамадства ад гэтага толькі выйграе.

Можа, гэта падаецца і наіўным у нашых умовах, але нічога лепшага за перамовы ў грамадскіх стасунках чалавецтва не прыдумала. І калі перамовы не спрацоўваюць, тады трэба чакаць бяды. Такім чынам, мы абмеркавалі і прынялі важныя праваабарончыя дакументы і рэзалюцыі, якія і на сёньня застаюцца актуальнымі і надзённымі.

Што было не менш істотным для нас, дык гэта тое, што ўпершыню за шэсьць гадоў мы сабраліся разам такой прадстаўнічай праваабарончай грамадою. Праваабаронцы прыехалі і зь Менска, і з рэгіёнаў паслухаць адзін аднаго, паразмаўляць, падзяліцца ўзаемнай энэргіяй. Як бы там ні было, а за апошнія 10–15 гадоў праваабарончы рух у Беларусі ўкараніўся, разросься і ўмацаваўся. На зьезьдзе былі і спрэчкі, і дэбаты, але ўсе мы пачуваліся як адная вялікая сям’я.

Уся нашая грамада разьмясьцілася ў шматпавярховым гатэлі, які ў савецкія часы называўся “Вільнюс”, а зараз яго выкупіла адна з сусьветных гатэльных сетак і зьмяніла назву.

Побач з гатэлем была крама, знакамітая ў Літве Maxima. І 24-га яшчэ ўвечары мы зайшлі з маім сябрам і калегам Валянцінам у яе, каб купіць піва і сыру. Адразу пры ўваходзе ў залу стаялі стэнды з кветкавымі цыбулінамі і насеньнем цюльпанаў, нарцысаў, гладыёлусаў ды іншых кветак. Каля гэтых стэндаў я адчуў рэальную адсутнасьць межаў у Еўразьвязе. Выбар кветкавага насеньня ў Менску значна бяднейшы, і цыбуліны кветак даражэйшыя ў тры разы. Адным словам, я забыўся пра піва і пра сыр і хадзіў вакол гэтага стэнду з кветкамі як зачараваны. Затым пачаў кідаць разнастайныя пакункі сабе ў кош.

І так я выбіраў, выбіраў кветкі, не могучы спыніцца, аж пакуль не настала 22 гадзіны. У гэтую гадзіну ва ўсіх маркетах у Літве спыняецца продаж алкаголю, і піва ў тым ліку. Прычым, ведаючы звычку літоўцаў, як і беларусаў, усё купляць у апошнюю хвіліну, ці ўжо і пасьля яе, у маркетах на сьпіртное ўведзена электронная блакіроўка касы. Пасьля дзесятай вечара гэтыя касы перастаюць выбіваць кошты на сьпіртное, і ўгаворвай касірку ці не ўгаворвай, пасьля дзесяці піва ў касе ўжо не праб’еш. Вось так і застаўся я з кошыкам кветкавых цыбулінаў, але без піва.

Бабруйск (20.05.13 па штэмпелю)

Працягваю аповед пра свой дзень нараджэньня.

Дык вось, назаўтра, 25 верасьня, быў мой дзень нараджэньня. Падчас зьезду дзяўчаты падарылі мне букет кветак і павіншавалі. Пасьля абеду ўдзельнікі нашага праваабарончага форуму пачалі разьязджацца. А мы, арганізатары, засталіся яшчэ на дзьве гадзіны для падсумаваньня вынікаў. Гэта было важна і цікава, прааналізаваць зьезд праваабаронцаў адразу пасьля яго заканчэньня. Усе пагадзіліся, што паўтара дні працы — гэта мала. Два, а то і тры дні было б у самы раз. Занадта рэдка мы сустракаемся ў такім поўным складзе, багата тэмаў ёсьць для абмеркаваньня, а мы не пасьпяваем гэта зрабіць якасна. Станоўчым было тое, што погляды ўдзельнікаў зьезду з розных беларускіх праваабарончых арганізацыяў па асноўных пытаньнях былі практычна аднолькавымі. Мы выступалі адзіным фронтам. Мы зьяўляліся часткаю міжнароднага праваабарончага руху. Мы ўдзельнічаем у ім, мы ўзбагачаем і разьвіваем яго.

Скончылі падсумаваньне ўжо каля сёмай гадзіны вечара. Затым сабраліся, разьвіталіся і разьехаліся. Мы селі ўчатырох у маленькае «пежо» і паехалі ў бок літоўска-беларускай мяжы.

Сваё кветкавае насеньне я параздаваў патроху менчукам, каб забраць яго ў Менску, бо перавозіць насеньне празь мяжу забаронена. Гэта лічыцца парушэньнем санітарных экалагічных нормаў.

Неяк з год перад гэтым увесну вёз я з Польшчы разнастайнае насеньне гароху, радыскі, морквы і ўсяго таго, што патрэбна агародніку ўвесну. У той час я быў у абавязковых сьпісах на праверку. Вось жа памежнік, убачыўшы цэлы ворах папяровых пакуначкаў з разнастайнымі бубкамі і зярняткамі, паклікаў экалагічную службу. Дзьве жанчынкі завялі мяне ў свой кабінет, выслухалі мае аргументы: “Вой-вой-вой! А чым жа я градкі засяваць буду!” — і прапанавалі: што ўвойдзе ў кішэні — тваё, астатняе прыйдзецца пакінуць. Кішэні ў мяне былі глыбокія — і ў нагавіцах, і ў куртцы. Амаль усё і ўлезла, штосьці і жанчынам пакінуў на іхнія грады.

У дарозе на мяжу нам патэлефанавалі з машыны, якая выехала раней за нашую, і паведамілі, што на пераходзе “Каменны Лог” дужа багата машынаў. Мы зьвярнулі налева і паехалі на суседні пераезд “Катлоўка”. Дарога ішла па невысокіх прывіленскіх узгорках. Было відаць, як некаторыя распрацаваныя раней палі засаджаныя маладым сасоньнікам. Мы прыехалі на пераезд, але і там машынаў аказалася нямала. І што было рабіць? Мы сталі ў калейку зь легкавікоў. Я дастаў пляшку каньяку, сыр, і мы пачалі адзначаць мой дзень народзінаў. Мы пілі грэцкі каньяк з рыльца і заядалі яго пахкім сырам. Меў рацыю Максім Багдановіч у сваім вершы “Межы”, марачы, што калі надыдзе такі час і межы зьнікнуць, тады разам зь імі зьнікне і зло.

На мяжы мы прастаялі чатыры гадзіны. А затым была пустынная верасьнёўская дарога. У Менск мы прыехалі каля чатырох ранку. Дзьверы ў кватэру мне адчыніла заспаная жонка, пацалавала і павіншавала з днём нараджэньня, і мы пайшлі дасыпаць.

чытаць іншыя навіны