АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Забруджаная нафта Харчовыя войны Курапаты Беларусь-Расія Выбары-2019 Забойства Паўла Шарамета

Гамафобія як з'ява і як этыкетка 18.05.2019

"Гамафобія" ў этымалагічным плане значыць "страх перад асобамі гомасэксуальнай арыентацыі", але звычайна падразумяваецца пад гэтым (таксама): "нянавісць да асоб гомасэксуальнай арыентацыі". Гэтая двухзначнасць не спрыяе выпрацоўцы аптымальных стратэгій не-дыскрымінацыі (гэта тычыцца таксама заходніх краін), але пакінем гэту праблему пакуль што ўбаку. Незалежна ад таго, ці трактуем тэрмін як "страх" ці як "нянавісць", давайце паглядзім, ці можам сцвердзіць хаця б адно з гэтага ў аўтараў наступных выказванняў:

«О, Божа! А можа, лепей і не глядзець» - вербальная рэакцыя на сцэну двух цалуючыхся мужчын.

«Так, добра, ідзем» - пасля таго, як сцэна знікае.

«Ды ладна! Спадзяюся, што цяпер аператары адшукаюць сапраўды класныя парачкі тут, у Тэль-Авіў Экспа» - рэакцыя на чарговую сцэну двух цалуючыхся мужчын.

Няма сумневу, што гэтыя выказванні сведчаць аб крытычным стаўленні іх аўтараў да паказвання на TV дзеянняў гомасэксуальнага характару. Магчыма, іх крытыцызм няслушны. Але, спадарства, уключыце логіку і падумайце самастойна: ці прыведзеныя вышэй выказванні можна ўспрымаць як індыктары страху? індыкатары нянавісці? Вы ніколі ў жыцці не чулі/бачылі выказванняў, які сапраўды нагружаны нянавісцю або страхам?

Крытыцызм і нянавісць - гэта розныя рэчы. Крытыцызм і страх - таксама розныя рэчы. Некаторым здаецца, што калі пачнуць направа і налева раскідвацца этыкеткай "гамафобы!", "гамафобы!", то тым самым спрычыняцца да не-дыскрымінацыі. Няпраўда. Яны спрычыняцца да таго, што слова "гамафоб" перастане што-кольвечы значыць. Далейшым наступствам будзе кампраметацыя ўсёй кампаніі па недыскрымінацыі.

Мяккая беларусізацыя? Дык чаму чыноўнікі не апладзіруюць Анісім? 14.05.2019

Чарговая "фальсіфікацыя" тэзы пра мяккую беларусізацыю - чыноўнікі без энтузіязму ўспрынялі рэфарматарскія прапановы спадарыні Анісім.

Уявім сабе, што ў горадзе Г улады цягам 15 гадоў вырубвалі дрэвы. Гэта азначае, што адбывалася вырубванне. Ідэя вырубвання прыпадносілася як прагрэсіўная і добрая. У пэўны момант прыхільнікі азелянення (якія заўсёды былі ва ўладных структурах, хоць і ў меншасці) пачынаюць здабываць уплыў, але мусяць нейк дамаўляцца з "вырубальнікамі". Маем сітуацыю, калі:

1) вырубванне працягваецца, але ўжо павальнейшымі тэмпамі, з тэндэнцыяй да заняпаду;
2) паралельна адбываецца азеляненне, хоць і не комплекснае, з тэндэнцыяй да росту;
3) вырубванне больш не прыпадносіцца як нешта прагрэсіўнае і станоўчае, тыя, хто практыкуюць вырубванне мусяць рабіць мудрагелістыя рытарычныя манёўры, каб паказаць, што іхняе вырубванне - гэта насамрэч не вырубванне, а нешта іншае.

Ці ў гэтай сітуацыі можна сказаць, што адбываецца "азеляненне"? Можна з прыметнікамі: "Павольнае азеляненне"? "Мяккае азеляненне"? Так, можна, таму што трэнд абазначыўся. Наўнасць контр-трэнду - рэч зразумелая для кожнага, хто хаця б трохі ведае, што такое эфект каляіны. Паводзінныя ўстаноўкі не мяняюцца з хвіліны на хвіліну. Сістэма стымулаў не мяняецца з хвіліны на хвіліну. Яна мяняецца - у залежнасць ад абставіны - месяцамі, гадамі, а часам дзесяцігоддзямі.

Яшчэ адна ілюстрацыя. Уявіце сабе, што вы плывяце ў лодцы па цячэнню ў пункт А. У пэўны момант вы прыходзіце да высновы, што плывяце ў няправільным напрамку і рашаеце развярнуць лодку на 180 гр. і плысці ў пункт Б. Нават калі ў вас вельмі развіты мускулы і веславальніцкі талент, то ўсё-роўна будзе мець месца нейкі час t, калі вы намагаецеся плысці ў пункт Б, але па факту надалей плывяце ў пункт А.

Калі ў крамах рахоўніцы (счёты) пачалі мяняцца на касавыя апараты з калькулятарам, не было так, што ўсе прадаўцы за адну хвіліну з энтузіязмам пераключыліся. Калі адбывалася кампутарызацыя банкаў, не ўсе працаўнікі банкаў за адну хвіліну заапладзіравалі. Але наяўнасць эфекту каляіны не сведчыць пра адсутнасць рэфарматарскага трэнду.

Сэкс і наркотыкі - ці трэба за іх караць? 07.04.2019

Калі 15-гадовы юнак заняўся сэксам з 20-гадовай спадарыняй, жорстка пакаралі спадарыню. Бо, маўляў, малалетні юнак няздольны адэкватна ацаніць сітуацыю, а паўналетняя гэтым пакарысталася.

Калі ж 14-гадовага юнака або юначку дарослыя людзі шляхам відавочных маніпуляцый ангажуюць у продаж мікраскапічнай колькасці наркотыку, то такі юнак раптам аказваецца цалкам здольным адэкватна ацаніць сітуацыю. І Феміда шчодра раздае такім непаўналетнім пакаранні - 8, 10 гадоў турмы.

Ці за названыя казусы зусім не трэба караць? Трэба, але без прыцягвання якіх-кольвечы крымінальных артыкулаў. У выпадку сэксуальнай афёры цалкам адэкватным пакараннем было б напісаць у мясцовай газеце з каментаром кампетэнтнага псіхолага. Сорам і стымул да аўтарэфлексіі - цалкам дастаткова ў якасці пакарання.

Што да бальшыні "юных наркадылераў", то аптымальнае пакаранне павінна быць такім: 1) арганізаваць для іх грунтоўны курс па шкоднасці наркотыкаў; 2) арганізаваць грунтоўны курс па бізнес-магчымасцях у легальным полі. Бо бальшыня гэтых "дылераў" - гэта патэнцыйныя бізнэсоўцы. Моцнае жаданне зарабіць - само па сабе добрая, нават вельмі добрая рыса. Гэта людзі, якія не баяцца рызыкаваць, не баяцца рабіць памылкі, а гэта таксама ключавыя задаткі для бізнэсоўца. Так, яны мусяць зразумець, што ёсць тыкія тыпы памылак, якія рабіць не варта. Пападанне на наркотыках - гэта добрая нагода, каб гэтым маладзёнам уцямна растлумачыць, што ёсць межы, якія ў будучым ім нельга пераступаць. Тога страху і няўпэўненасці, якога яны наядуцца цягам двух-трох месяцаў разбіральніцтва - гэта ўжо дастатковая кара для 14-17-цігадовых. Рэшта кары - так як кажу - мае быць нешта кшталту падвойнага курсу.


Религия, сексизм, гомофобия... что стыдно, а что не стыдно? 30.03.2019

KYKY.ORG опубликовало "Топ-50 вещей, которые стыдно делать, носить и транслировать в 2019 году". Здесь предлагаю избранное и после прогона через критическое мышление:

1. "Выгул собак без пакетиков". Да, мы "в ответе за тех, кого приручили"... и за тех, кого не приручили - сограждан из гомо сапиенс, которые имеют право войти в парк и не очутиться там, где очутилась бедная шкловская корова.

2. "Отрицание чтения книг: Ученые, которые исследуют мозг, как один говорят, что люди..." На счет книг - правильно. А вот эксплуатация авторитета науки для подтверждения любого банального высказывания - это дурная привычка. Что касается выражения "как один говорят" - вообще оскорбление для научного сообщества (подумайте сами, почему).

3. "Ор на детей" - правильно и своевременно.

4. "Шутки над блондинками" - правильно. От себя добавим: Нечем притупить свой интеллект, так ударься головой об стенку, а не тиражируй такого рода шутки.

5. "Гомофобия" - правильно и неправильно. Если решили говорить об "убеждении о «неправильности бытия геем»", тогда обратите внимание, что "-фобия" - это страх, а не убеждение. Ага, "все употребляют такой термин"? Ок, будьте как все.

6. "...И беларуского"* - расслабьтесь: секунду ранее вы писали "английского", а не "инглишского", поэтому нет смысла и здесь коверкать русский язык. "Беларуский" - это было модно в начале нулевых, но мода прошла - возвращайтесь к форме "белорусский". Или переходите на мову.

7. "За легализацию абортов женщины боролись..." ...а также мужчины, которым выгодно сказать "ну так делай аборт", умыть руки и все последствия оставить женщине. Про статус человеческого эмбриона молчим, так как в 2019 все еще в тренде средневековое убеждение, что человеческой эмбрион - это растеньице. Но не за горами времена, когда стыдно будет не знать, что ЧЭ - это представитель homo sapiens.

8. "Сексизм (...) Любая установка на то, что кто-то что-то должен, исходя из своего природного гендера..." Все верно, но сексизм - установка не на то, "что кто-то что-то должен", а на на то, кто кем есть.

9. "Фанатичная религиозность. В эпоху ИИ сложно найти более несвоевременную идею, чем божественное происхождение человека и природы." Плагиат. Начиная с 18 века точно такая же фраза появлялась в сотнях манифестах атеистов. Вставка переменной "ИИ" ничего не меняет. Стыдно тиражировать в 21 веке затасканные фразы двухсотлетней давности. Это тот же самый уровень, что и анекдоты о блондинках.

--
* "и беларуского" - во избежание недоразумений: "стыдно в 2019 не знать беларуского" - таков посыл KYKY. К самому посылу возражений нет.

Не верце шарлатанам 22.03.2019

Я ніколі не быў фанатам Джорджа Сораса і ніколі ім не буду. Але гэта разумны дзядзя, а да таго ж гэта на сённяшні дзень адзін з нямногіх (sic!), для каго "адкрытае грамадства" - гэта нешта большае, чым прыгожы слоган.

Падчас прамовы на сёлетняй Давосаўскай канферэнцыі Сорас гаварыў пра Штучную Інтэлігенцыю як патэнцыйную пагрозу для адкрытага грамадства. Канкрэтна, ён казаў пра тое, што можа азначаць ШІ ў руках такога ўраду, як кітайскі. Я ўжо чакаў, калі яго абвесцяць "рэтраградам" і будуць павучаць заўвагамі, што маўляў, развіццё ШІ - гэта заканамерны этап цывілізацыі, што гэта будучыня, мультыплікацыя магчымасцяў і пад. Але... ці дзякуючы аўтарытэту Сораса, ці трапнасці яго заўваг, нідзе ў вядучых СМІ не было такіх намёкаў. Што ж, гэта нават цешыць.

Сорас казаў пра пагрозу, якую ШІ можа несці як тэхналагічная з'ява. Але - пачынаю цяпер гаварыць ад сябе - гэта, бадай, толькі 25% або нават 15% праблемы. 75-85% пагрозы - гэта ірацыянальная вера ў штучную інтэлігенцыю. Вера ў надыход Эры ШІ.

Паколькі "штучная інтэлігенцыя" - гэта мянушка- антрапамарфізм нададзены найбольш прасунутым інфармацыйным тэхналогіям, якія "імітуюць" чалавечыя кагнітыўныя здольнасці, то буду далей гаварыць больш нейтральна - менавіта пра ІТ.

Пару год таму адзін з айчынных бліскучых айцішнікаў па імені Мікола Маркоўнік, у палеміцы з Сярнеем Чалым харызматычна даводзіў, што мы стаім перад эпохай "нетакратыі" - эпохай, якая сілай гістарычнага наканавання неўзабаве прыйдзе на месца капіталізму, калі ўся ўлада будзе належаць "лічбаваму класу". Спадар Маркоўнік начытаўся візіянераў а-ля Аляксандр Барт, якія маюць столькі супольнага з рацыянальным мысленнем, што расейскія філосафы а-ля Дугін. Тое, што адзін распавядае пра "Усемагутны Інтэрнэт", а другі - пра "Вялікую Расею" - хай вас не ўводзіць у зман. Агульны назоўнік: наканавальніцкае мысленне, маўляў, у гэтым свеце ўсё прадвызначана. А калі ўсё прадвызначана, то вы, ты, я, мы - бязвольныя пешкі... Кожная форма таталітарызму пачыналася ад такой тэзы.

І вось, нядаўна з'явілася новая "зорка" на гарызонце - і пранеслася паўз беларускі небасхіл - Ювал Ноах Харары. Чарговы прамоўтар наканавальніцкага мыслення. Свабодная воля - гэта, маўляў, фікцыя, спароджаная хрысціянскімі багасловамі, а праўда палягае ў тым, што чалавек у сваіх дзеяннях прадвызначаны генетыкай, а чалавецтва ў сваёй гісторыі - "гістарычнымі законамі". Мы непазбежна рухаемся ў напрамку "датаізму" (ператварэнне чалавека ў элемент "дадзеных"). Калі хтось хоць павярхоўна знаёмы з гісторыяй філасофіі, то ведае, што фактычна нічога арыгінальнага ў тэзісах Харары няма, за выключэннем хіба што слова "датаізм" (нават не парупіўся прыдумаць больш арыгінальную назву для "наканаванай эпохі").

Наколькі ўплыў "наканавальніцкага мыслення" шырокі і моцны, я пераканаўся, калі адзін з эканамістаў, чалавек у цэлым рацыянальнага складу, у размове са мной пачаў разважаць у вельмі падобным стылі, што і Маркоўнік. Маўляў, "усё ідзе ў накірунку" вось такім і такім. Гэта прымусіла мяне ўсвядоміць, наколькі ўплывовымі і спакуслівымі могуць быць наканавальніцкія дактрыны.

Дык пры чым тут ІТ? Яны - па вялікім рахунку - ні пры чым. Гэтаксама як зоркі на небе ні пры чым. Пытанне ў тым, што чалавек з імі робіць. Існуе архаічная тэндэнцыя ў чалавеку "дэлегаваць" свае мысленчыя здольнасці нейкім над-асабовым сілам. Адсюль папулярнасць астралогіі. Вера ў надыход "эпохі штучнай інтэлігенцыі" або "нетакратыі" або "датаізму" - гэта разнавіднасць вось такога дэлегоўвання. Маўляў, зоркі, кафейная гушча або штучная інтэлігенцыя (ІТ) прадвызначаюць чалавечы лёс.

Але ІТ валодае ўсё ж большым патэнцыялам у плане ўвядзення людзей ў стан наканавальніцкай ілюзіі, чым зоркі або кафейная гушча. Чалавек, які 10, 15, 20 гадзін у суткі камунікуе з кампутарамі, іх абслугоўвае, ім давярае, уваходзіць у стан навязлівай ілюзіі, што таксама сацыяльны свет - гэта прадукт кампутарнай праграмы і што, магчыма, уся чалавечая гісторыя ад пачатку і да канца "запраграмавана". Гэта шкодная і вельмі непажаданая ілюзія.

Спадарства, не было такой эпохі, калі па свеце не гойсалі харызматычныя футуролагі-наканавальнікі. Хіліясты ў сярэднявеччы, Гегель або Маркс у 19-ым стагоддзі, Зодэрквіст, Бард ці Харары ў 21-ым - усе яны прадстаўнікі аднаго і таго ж мысленчага тыпу: наканавальніцтва. Усе даўнейшыя футуролагі мелі масу прыхільнікаў і палымяных вызнаўцаў. Сучасныя - таксама. Ну, чалавеку заўсёды хочацца ведаць будучыню. Я не хачу сказаць, што будучыня абсалютна непазнавальная. Што ж, у нейкай ступені будучыню мы можам пазнаць, але толькі з адноснай імавернасцю (як правіла, невысокай) і толькі на найбліжэйшыя 5-10, у рэдкіх выпадках - 15-20-25 год. Але па вялікім рахунку, будучыня людзей не падпарадкоўвацца ні гістарычным, ні эвалюцыйным, ні яшчэ якім законам. Яна - адкрытая і ў значнай ступені невядомая.

Важна падкрэсліць: я крытыкую Харары і яму падобных не таму, што яны "няправільна" прадказваць будучыню, а таму, што яны няведанне выдаюць за веду. Гэта шарлатаны. Калі вам сапраўды дарагія такія каштоўнасці, як свабода, розум і гуманізм, то ігнаруйце гэтых шарлатанаў.

Лукашэнка сыдзе ў 2025-ым? Дужа імаверна 01.03.2019

Шмат чаго Лукашэнка сказаў падчас сённяшняй "Вялікай размовы" і далёка не ўсё выпадае браць усур'ёз. Але ёсць як мінімум два моманты, якія выражаюць больш-менш устойлівую пазіцыю прэзідэнта і яго акружэння. Першы момант: "98% беларусаў выказалася б супраць аб'яднання з Расеяй". Гэта колькасная гіпербала азначае: "Пра аб'яднанне і гаворкі быць не можа". Другі момант - яшчэ больш сур'ёзны, магчыма, самы сур'ёзны і важны для будучыні - пра канстытуцыю:


"Что там должно быть? Ограничить полномочия президента — как они это видят. Нам придется усиливать другие ветви власти — исполнительную, законодательную. Может, после серьезного анализа нужно будет что-то предпринять по избирательной системе: вводить пропорциональную систему или остановиться на мажоритарной".


Гэта ўжо чарговы і гэтым разам даволі выразны сігнал, што

а) існуе адносна ўстойлівы намер мяняць Канстытуцыю;

б) змена будзе ў напрамку дэмакратызацыі Канстытуцыі;

в) змена адбудзецца цягам наступнага тэрміну Лукашэнкі.

На 100% Лукашэнка яшчэ не вырашыў, але відавочна схіляецца да таго, каб у 2025 сысці. Мая тэза грунтуецца на разумаванні да найлепшага выяснення. Прадстаўлю яго ў двух пунктах.


1. Калі б не было сур'ёзных намераў перагледзець канстытуцыю (у напрамку дэмакратызацыі), то невытлумачальнымі засталіся б факты ўздымання гэтай тэмы ў публічнай прасторы. Апроч таго, тое, што падчас "Вялікай размовы" выказванне пра Канстытуцыю было не хаатычным, а даволі кагерэнтным і асэнсаваным, сведчыць пра тое, што гэта тэма закранута не "з балды", а ёй папярэднічалі асэнсаваныя абмеркаванні ў коле набліжаных Лукашэнкі. Такім чынам, найлепшае выясненне - што на перыяд 2020-2024 мяркуецца канстытуцыйная рэформа.

2. Калі б Лукашэнка цвёрда быў настроены застацца пасля 2025 года, то невытлумачальным была б меркаваная на 20-24 гады канстытуцыйная рэформа (у напрамку дэмакратызацыі). Яго стыль і яго стыхія - гэта аднаасобнае кіраванне. Ён да гэтага прывык за 25 гадоў і чаму цяпер - на старасць гадоў - яму раптам перавучвацца на зусім іншы стыль кіравання, каторы будзе да болю яму нагадваў бы 1994-1996 гг., калі то парламент, то Канстытуцыйны Суд яго "даставалі".


Абодва выясненні гарманізуюць з высока верагоднай тэзай, што Лукашэнка хоча ўвайсці ў гісторыю як пазітыўны персанаж. Дэмакратызацыя краіны - гэта, у дадатак гэта успрымаецца ім (і будзе ўспрымацца не толькі ім) як нешта, што павышае вырагоднасць добрага іміджу пасля сыходу. Своеасаблівы штрых у дадатак да эканамічнай лібералізацыі, захавання незалежнасці і "міру і стабільнасці".

Такім чынам, Беларусь, імаверна, чакае "франкаўскі варыянт", толькі без смерці і без караля.


Беларусь у міжнародных рэйтынгах 08.02.2019

Независимые Беларусские Исследования паінфармавалі, што "Freedom House признала Беларусь самой несвободной страной в Европе". Уладзімір Карагін у звязку з гэтым выразіў пажаданне, што хацелася б нейкіх пазітыўных навін. Выходзячы насустрач пажаданню, вось пару такіх навін:

Цягам 2016 – 2018 гадоў у Беларусі адбыўся самы вялікі спасярод усіх краін Еўразіі прагрэс у плане палітычнай трансфармацыі - з дадзеных ВТІ.

У плане прымання дэмакратыі-як-ідэі Беларусь апераджае Польшчу, Харватыю і Чарнагорыю і знаходзіцца прыблізна на тым жа ўзроўні, што Францыя (EIU).

Беларусь пераўзыходзіць Швейцарыю і Вялікабрытанію па паказніку «унутрыдзяржаўнай аўтаноміі» (V-Dem).

...а яшчэ болей пра суцешнае і несуцешнае - у адмысловым "Аглядзе міжнародных рэйтынгаў" на сайце BISS. Ужо хутка )


Хто такія ворагі "адкрытага грамадства"? 06.02.2019

У 2017 годзе Вольфганг Ішынгер, старшыня Мюнхенскай канферэнцыі па бяспецы, з горыччу адзначаў, што зараз назіраем кансалідацыю «непрыяцеляў адкрытага грамадства», прычым унутры заходняга свету. У канферэнцыйным рапарце 2018 года гэта тэма зноў паўстала, да таго ж з'явіўся там своеасаблівы дыягназ: «Трамп і яму падобныя лідэры ў іншых частках Захаду прасоўваюць неліберальнае разуменне заходняй цывілізацыі, заснаванае на гісторыі, культуры і рэлігіі, а не на ліберальных каштоўнасцях і дэмакратычных дасягненнях». Эксперты Мюнхенскай канферэнцыі-2018, як бачна з кантэксту, атаесамляюць «адкрытае грамадства» і «ліберальныя каштоўнасці», скуль можна высноўваць, што гісторыя, культура і рэлігія пазначаны як несумяшчальныя з адкрытым грамадствам. Гэта – прыклад аднаго з многіх непаразуменняў вакол гэтага канцэпту.

Кім – водле Карла Попера – з'яўляюцца «ворагі» адкрытага грамадства? Кансерватары? Няпраўда, бо ў шэрагах Вялікага Пакалення Грэцыі, якое праклала шлях да адкрытага грамадства, сустракаем Сафокла і Фукідыда, выбітных кансерватараў. Рэлігія? Няпраўда, бо вучэнне Ісуса Хрыста і як мінімум некаторыя плыні хрысціянства Попер успрымае як этапы станаўлення адкрытага грамадства. Камунізм? У значнай ступені так, але і тут Попер пакідае поле для магчымасцяў: прыкладам, наяўны ў марксісцкіх плынях акцэнт на актыўнасць чалавека ў ажыццяўленні грамадска-палітычных зменаў – гэта таксама элемент адкрытага грамадства. Нацыяналізм? Тут справа неадназначная, бо Попер апераваў пераважна тэрмінам «трыбалізм», якое мела даволі акрэсленае значэнне: поўнае падпарадкаванне індывіда племянному інтарэсу шляхам прыдзялення яму сталага месца ў грамадскай іерархіі. Паколькі мадэрны нацыяналізм далёка не заўсёды з'яўляецца трыбалізмам, няма падстаў абвяшчаць і яго несумяшчальным з адкрытым грамадствам.

З другога боку, тыповым «ворагам» адкрытага грамадства была наватарская канцэпцыя Платона, нягледзячы на тое, што змяшчала ў сабе пастулат гендэрнай роўнасці, адмову ад «традыцыйнага разумення» сям'і і разрыў з шэрагам культурных традыцыі тагачаснай Грэцыі. Ворагам была таксама філасофія Георга Гегеля, і гэта пры тым, што ад моманту паўстання і да сённяшняга дня яна ўтварае крыніцу натхнення для многіх прагрэсісцкіх і ліберальных рухаў.

Такім чынам, мяжа паміж «адкрытым» і «закрытым» грамадствам не праходзіць уздоўж звычаёвых ліній: ліберал – кансерватар, левы – правы, атэіст – веруючы, прагрэсіст – традыцыяналіст ігд. А сёння трэба сказаць больш: па меры таго, як леваліберальны трэнд пачаў станавіцца мэйнстрымам, рознага роду вузкалобыя канфармісты пачалі ціснуцца пад гэты парасон, забіраючы з сабой і свае даўнія манеры: этыкеткавую аргументацыю, веру ў гістарычнае наканаванне, патрабаванне прывілеяў для сваёй ідэалогіі інш.



Пра еўрапеізацыю Беларусі 27.01.2019

Чытаючы некаторыя канцэпты НП ФГС... пару думак.

1. Еўрапеізацыя палягае не ў імпарце еўрапейскіх рашэнняў, а ў імпарце еўрапейскіх інструментаў. Нам патрэбна не еўрапейская рыба, а еўрапейская вудачка.

2. "Рыба" - гэта наяўная канфігурацыя ідэалогій і палітычных сіл на Захадзе. Вудачка - гэта культура крытычнай дыскусіі, з яе базавымі каштоўнасцямі: павага да законаў логікі і ўстаноўка на аб'ектыўную праўду.

3. Бяздумнае імпартаванне "рыбы" вядзе да рэзультату адваротнага да задуманага: грамадства (у тым ліку грамадзянская супольнасць) становіцца яшчэ больш падзеленым і менш талерантным.

4. "Рыба" можа быць ворагам "вудачкі". Калі "пра-еўрапеец" здольны дыскутаваць толькі на ўзроўні: "Ты нязгодны з гэтым? І гэта падчас таго, як усе прагрэсіўныя сілы Захаду прынялі такую пазіцыю?" - то гэта звычайная саўковасць, а ніякая не еўрапейскасць.

5. Вялікай памылкай шэрагу пра-еўрапейскіх сілаў у Беларусі ёсць тое, што яны атаясамілі постмаастрыхцкі ідэалагічны кансэнсус з "еўрапейскімі каштоўнасцямі". Ну і тыя ж заходнія акторы па падтрымцы еўрапейскіх каштоўнасцяў у Беларусі не заўсёды выказваліся стратэгічным мысленнем. Час ідзе, і праз 10-20 год гэты кансэнсус можа быць іншым (і, з высокай верагоднасцю, будзе іншым). І што тады? Зноў спех-наспех мяняць свае ідэалагічныя штандары?

Факт, фэйк... - справа густу ці каштоўнасцяў? 04.01.2019

Адзін вядучы журналіст аднаго вядучага тыднёвіка адной вядучай краіны - як аказалася - доўгі час фабрыкаваў факты. То бок прыдумляў нешта, што выдаваў за факты. То бок, рабіў прыблізна тое самае, што рабіла адна студэнтка Вадим Можейко, калі, не апытаўшы ніводнага працаўніка гатэля, прынесла "дадзеныя" апытання.

Так, нешта такое можа здарыцца нават са Spiegel (бо менавіта гэта выданне з'яўляецца фігурантам скандалу).

Ёсць, аднак, адна каласальная - каласальнейшая - розніца паміж сітуацыяй са Шпігель і аналагічнымі сітуацыямі ў Беларусі. Калі выходзіць наверх практыка фабрыкавання фэйкаў, то ніхто не заяўляе: "Ай, усе так робяць". "Ай, ну і што", "Вам што, болей за ўсіх трэба?" "Фэйк? Вы сапраўды верыце ў "аб'ектыўнасць"? Факт - гэта ўсяго толькі прыкрыўка для фэйку". Ніхто чагось такога не заяўляе на Захадзе (калі ўзяць у дужкі gender studies і постмадэрнісцкіх летуценнікаў) - і ў гэтым каласальнае адрозненне ад Беларусі.

Моцны арганізм - не той, каторы ніколі не хварэе, а той, хто, захварэўшы, хутка пераадольвае хваробы. Калі ў арганізацыі працуе 700 чалавек (менавіта: чалавек, а не анёлаў), то было б цудам, каб цягам доўгага часу ніхто з іх не паддаўся той ці іншай спакусе. Ніякая таксама ўнутраная праверка на прадмет рэальнасці фактаў не гарантуе выключэння любой фікцыі. Але самае галоўнае тое, якім чынам асяроддзе - унутрнанае і знешняе - рэагуе. У аснове ж рэакцыі ляжыць моцная каштоўнасна-кагнітыўная ўстаноўка:

1) Ёсць розніца паміж фэйкам і фактам.
2) Падаванне фэйкавай інфармацыі абсалютна непрымальнае.

Без гэтай устаноўкі, без кансэнсусу на гэты конт, праадольванне праблемы з фэйкамі (і аналагічнымі хваробамі) - гэта ўсё-роўна, што адварочванне цячэння ракі з дапамогай кіёчка. А калі ёсць такі кансэнсус, такі каштоўнасны імунітэт, тады вырашэнне праблемы - гэта справа тэхнікі.

Беларусь яшчэ не выпрацавала такога імунітэту. Факты і фэйкі, прапаганда і аб'ектыўныя інфармацыя, акадэмічная сумленнасць і плагіят, прымяненне заканадаўства і маніпуляцыя заканадаўствам, савецкая ідэнтычнасць і беларуская ідэнтычнасць - усё гэта надалей справа густу. Інтэлектуальная культура не спрыяе дыскрымінацыі фэйкаў, прапаганды або плагіяту.

Мастацтва няведання... ад якога залежыць выжыванне 29.12.2018


(1) Будзь на пасадзе прэзідэнта іншы (чым Лукашэнка) чалавек, пагроза для суверэнітэту была б большай.

Каб аргументавана гэта сцвердзіць, трэба было б вывучыць схільнасці і здольнасці каля 2 млн людзей, каторыя цягам апошніх дваццаці чатырох год спаўнялі фармальныя патрабаванні для балатавання на пасаду прэзідэнта. Нават калі б мы адкінулі значную частку тых, у выпадку каторых верагоднасць кандыдавання або перамогі блізкія "0", то і так засталася б настолькі вялікая колькасць зменных, што сцвердзіць хоць з якой-кольвечы надзейнасцю, якую палітыку ў справе суверэнітэту праводзілі б іншыя, практычна немагчыма. Мы папросту НЕ ВЕДАЕМ, як было б, калі б быў іншы.

(2а) Калі б была пагроза суверэнітэту, то толькі адзінкі выйшлі б па сваёй ініцыятыве (без загаду зверху) абараняць яго.
(2б) Калі б была пагроза суверэнітэту, то сотні тысяч выйшлі б па сваёй ініцыятыве (без загаду зверху) абараняць яго.

Па вялікім рахунку, гэтага мы таксама не ведаем. Адны спасылаюцца на цяперашнюю абыякавасць (напр. да Курапатаў) як падставу для прагнозу, што мала хто выйдзе ў выпадку пагрозы. Іншыя - на выпадкі з гісторыі, калі масавы ўздым адбываўся нечакана, пасля перыяду ўяўнай абыякавасці і пасіўнасці. Але што насамрэч гэтыя дзве спасылкі пацвярджаюць? Пацвярджаюць усяго толькі тое, што як першы варыянт (масавая абыякавасць), так і другі (масавы ўздым) магчымыя. А каторая з гэтых магчымасцяў ажыццявілася б - не ведаем.

Элімінацыя фальшывай веды мае каласальнае значэнне не толькі для інтэлектуальнага, але таксама для біялагічнага жыцця. Калі мы ведаем, чаго не ведаем, то маем шанец падрыхтаваць варыянт А, Б, В... у залежнасці ад патрэбы. Калі трываем у ілюзіях, альбо дазваляем шарлатанам уводзіць нас у зман, то тады можа чакаць нас лёс індыка... каторы таксама "ведаў", што ў нядзелю яго пакормяць (а не кінуць у суп).

У чым сутнасць праблемы плагіяту ў Беларусі? 28.12.2018

Беларускі інстытут стратэгічных даследаванняў (BISS) падрыхтаваў рабочую версію даследавання па плагіяце.

У чым сутнасць праблемы плагіяту ў Беларусі?

Уявіце сабе супольнасць, якая кожны дзень выдаткоўвае па 100 тыс. долараў на будаванне фікцыйных дамоў, дамоў з картону. Адзіная функцыя такіх дамоў - гэта аднаразовы візуальны эфект: на 10 хвілін паказаць умоўнаму гледачу нешта, што выглядае, як дом. І ўсё. Пасля гэтага "дом" падлягае зносу, каб заўтра на яго месцы зноў пабудаваць дом, такі ж фікцыйны, з такім жа эфектам. Такія дамы не прыдатныя да пасялення, працэс іх будавання не спрычыняецца да развіцця будаўнічых навыкаў у будаўнікоў. Усе прывыклі да такога стану рэчаў і мала хто ўспрымае гэту практыку як заганную. Падлічыце, колькі рэсурсаў такім чынам марнуецца цягам месяца, году, дзесяцігоддзя...

Пры найбольш аптымістычных ацэнках, як мінімум 50% белар. студэнтаў прыбягае да плагіяту. Пераважная большасць такіх плагіятаў прымаюцца выкладчыкамі і атрымліваюць станоўчую (часам высокую) адзнаку. То бок, адны робяць выгляд, што нешта робяць, іншыя робяць выгляд, што правяраюць. І адны, і другія, удзельнічаюць у стварэнні фікцыяў. Давайце падлічым, колькі часавых і энергетычных рэсурсаў траціцца на прадукаванне вось гэтых фікцый. У краіне колькасць студэнтаў вагаецца паміж 250 і 300 тыс. Калі хаця б палова з іх прыбягае да плагіяту, гэта значыць, цягам семестра траціцца ад 700 тыс. да 1 млн гадзінаў на прадукаванне фікцыяў. Да гэтага трэба дадаць 300 - 500 тыс. гадзін, сумарна трачаных выкладчыкамі на "праверку" фікцыяў. Ад мільёна да паўтара мільёна гадзінаў змарнавана толькі за паўгода. Дадайма яшчэ выдаткі ў форме псіхафізічных сілаў (каб стварыць і "праверыць" плагіят намаганні ўсё ж такі патрэбны, меншыя ці большыя), дадайма выдаткі ў форме паперы і тонера, якія выдаткоўваюцца на раздрукоўванне гэтых фікцыйных прац. Памножце на дзесяць, пятнаццаць, дваццаць гадоў трывання такога стану рэчаў - і вы пабачыце, што мы маем дачыненне ці не з самым маштабным марнатраўствам.

Але самае горшае наступства такога сістэмнага марнатраўства - што яно спрыяе прывыканню да прадукавання фікцый. Прывыкнуўшы да фікцый у адной сферы, чалавек будзе іх прымяняць у другой і трэцяй: у бізнэсе, у мэнэджмэнце, у палітыцы, дзе заўгодна. Не трэба мець ілюзій, што студэнт, каторы сістэматычна прыбягае да плагіяту ў ВНУ, перастане гэта рабіць, пакінуўшы ўстанову. Ён прадоўжыць плагіяціць (= марнаваць рэсурсы на стварэнне фікцый), толькі ў іншым месцы і з іншымі, ужо больш сур'ёзнымі, наступствамі для грамадства.

Плагіят у Беларусі - гэта перадусім форма марнатраўства, прычым сістэмнага, некантраляванага і масавага. Першы крок да пераадолення праблемы - усведамленне яе наяўнасці. Праблема ёсць, і яна сур'ёзная. Другі крок - усвядоміць, што яе пераадоленне залежыць ад нас. Не ад законаў гісторыі, не ад прагрэсу лічбавых тэхналогій, а ад дзеянняў або бяздзеяння людзей.

Асаблівасці феміністычнай аналітыкі 02.12.2018

Адна аўтарка на нямецкім "Forum Dialog" крытыкуе беларускіх прыхільнікаў захавання спісу прац, для выканання якіх працадаўцы не павінны наймаць жанчын (напр. для працы ў шахтах). Заяўляе пры гэтым, што "прыхільнікі такога спісу цвердзяць, што рэпрадукцыя - гэта абавязак і натуральная патрэба жанчыны і адзіная магчымасць самарэалізацыі".

У гэтым месцы аўтарка, відаць, палічыла патрэбным (або рэдактары папрасілі) даць нейкую цытату, якая б пацвярджала яе назіранне. І яна знайшла наступную цытату:

<<"Памятайма, што 99,9% жанчын — гэта не ўдзельніцы феміністычных праектаў, а гэта жонкі, маці, дочкі, сёстры, якія жывуць у розных атачэннях, маюць лепшых або горшых мужоў, лепшых або горшых сваякоў, родных і блізкіх" - гаворыць філосаф і тэолаг Пётр Рудкоўскі.>>

Голым вокам бачна, што цытаванае выказванне ніякага дачынення не мае да тэзы пра "рэпрадукцыйнае пакліканне". Але гэтак ёсць толькі тады, калі глядзім на справы праз прызму навуковай логікі. У фемінізме ж абавязвае свая логіка. Яшчэ раз прыгледзьцеся цытаванаму выказванню. Надалей нічога не заўважаеце? А ключом з'яўляецца тое, што па-за цытатай: "гаворыць тэолаг". Не сказаць, каб мне дужа замінала такое акрэсленне (няма нічога кепскага ў быцці тэолагам), але зважаючы на тое, што як магістарская, так і доктарская ступень атрымана была мной на свецкіх універсітэтах і не па тэалогіі, а 95% публікацый не мае нічога супольнага з тэалогіяй, устаўка "тэолаг" трошкі здзіўляе. Але не ў дадзеным выпадку. У гэтым канкрэтным выпадку прыпіска "тэолаг" - гэта своеасаблівы паратунак для аўтаркі. Вядома, што на грунце мэйнстрымавага фемінізму абавязвае наступны ланцужок асацыяцый:

1) Царква - адвечны вораг жанчын, які імкнецца зняволіць жанчыну вучэннем аб яе мацярынскім ("рэпрадукцыйным") пакліканні.
2) Тэолаг - гэта слуга Царквы.
Выснова: Нават калі "тэолаг" нічога не кажа пра "абавязак рэпрадукцыі", то ён усё роўна кажа пра "абавязак рэпрэдукцыі".

Можна зацытаваць што заўгодна на пацверджанне сваёй выкрывальніцкай тэзы, а потым пазначыць "сказаў тэолаг" - і справа вырашана.

p.s. Тэкст аўтаркі быў апублікаваны на заходніх рэсурсах. Прычым спачатку на англамоўным, а потым перакладзены на нямецкую. Гэта значыць, што рэдактары (і магчымыя рэцэнзенты) падпісаліся пад такой логікай. Ну, але пасля афёры Ліндсі, Багасіяна і Плакроўз нічога ўжо не здзіўляе.



Злачынства ў Лунінцы і законапраект аб "хатнім гвалце" 30.10.2018

Любая гучная трагедыя, як правіла, суправаджаецца спробамі выкарыстаць яе на пацвярджэнне ўласнай пазіцыі і клеймавання пазіцыі апанентаў. Калі ў 1997 г. загінула прынцэса Дзіяна, аўтарытарныя лідэры (уключна з нашым) не прамінулі аказіі, каб заявіць: "Вось да чаго прыводзіць хвалёная вамі свабода прэсы. Палюбуйцеся". Калі ў Кёльне адбыліся  нападзенні на жанчын, правыя папулісты адразу ж заявілі: "Вось да чаго прыводзіць хвалёная вамі велікадушнасць да мігрантаў і бежанцаў. Палюбуйцеся". Калі памірае дзіця ў звязку з вакцынацыяй, адразу ж уздымаецца хор галасоў: "Вось да чаго прыводзіць практыка вакцынацыі. Палюбуйцеся".

Калі СМІ паведамілі пра жудаснае злачынства ў Лунінцы, я ведаў, што абавязкова знойдуцца тыя, хто захочуць выкарыстаць гэту трагедыю для клеймавання крытыкаў законапраекта аб хатнім гвалце. Але для мяне было поўнай нечаканасцю, што да такога прыёму апусцяцца людзі, ад якіх выпадала б чакаць нейкага ўзроўню крытычнага мыслення.

Так сталася, што злачынства адбылося на фоне ўсцяж трываючай дыскусіі вакол законапраекта аб хатнім гвалце. Але яно магло адбыцца зусім на іншым фоне. Напрыклад, на фоне дыскусіі вакол законапраекта аб забароне алкаголю. Уявім сабе, што паўгода таму група НДА "За цвярозасць" распрацоўвае законапраект, які прадугледжвае поўную забарону прадавання, купляння і спажывання алкаголю. Няма сумневу, што значная частка грамадства сказала б: "Гэта кепская ідэя". Нешта такое сказалі б у тым ліку і паслядоўныя цвярознікі. Законапраект адкінуты. Але... незадоўга пасля гэтага ў Лунінцы - у стане алкагольнага ап'янення - мужчына забівае 8-месячную дзяўчынку. І што цяпер? А цяпер - усё ясна: кожны, хто быў супраць поўнай забароны алкаголю, вінаваты ў гэтым зверскім учынку.

Згодныя з такой пастаноўкай справы? Не? Калі не, то звярніце ўвагу на наступнае: нашмат лягчэй знайсці прычынна-выніковую сувязь паміж адсутнасцю забароны на алкаголь і трагедыяй у Лунінцы, чым паміж крытыкай законапраекта аб хатнім гвалце і гэтай трагедыяй.

Падобнае тычыцца і гіпатэтычнага законапраекта аб забароне вакцынацыі. Уявім сабе, што з'яўляецца група ідэолагаў, якія аб'яўляюць вакцынацыю інструментам нажывы і абалваньвання людзей. Праводзяць медыйную кампанію, распрацоўваюць законапраект аб забароне вакцынацыі дзяцей. Законапраект выклікае крытыку і адкідваецца. І незадоўга пасля гэтага... трагедыя ў Ганцавіцкім раёне: на вачах бацькоў памірае ад вакцыны двухмесячнае дзіцятка. Усё ясна: усе прыхільнікі вакцынацыі, паглядзіце, што вы нарабілі! Усе спробы нюнсаваць, удакладняць, што вінавата не сама практыка вакцынацыі, а некаторыя злоўжыванні, з парогу адкідваюцца, паколькі дзейнічае толькі і выключна эмацыйная звязка:  

дзіця-памерла-ад-вакцыны -> абаронцы-вакцынаў = абаронцы-гібелі-дзяцей.

Эмацыйны бунт перад абліччам трагедыі - гэта рэч зразумелая. Але калі эмацыйны бунт падмяняе крытычнае мысленне, то гэта ні да чаго добрага не прыводзіць.

Што трэба ведаць пра "ліберальны парадак" 06.10.2018

Няма, бадай, такой канферэнцыі або такой дэбаты за Захадзе, дзе б не выскачыла канстатацыя пра "крызіс ліберальнага парадку". Нязгодзен з гэтай канстатацыяй. Тое, што зараз адбываецца - гэта крызіс не "ліберальнага" парадку, а крызіс "постмадэрнісцкага (бес)парадку" - набору інтэлектуальных і палітычных установак, якія тзв. акадэмічная лявіца навязала заходнім грамадствам у 90-ыя гады.

Што тычыцца ўласна ліберальнага парадку, то ён быў разбураны цягам 80-ых і 90-ых гадоў - спачатку ў сценах універсітэцкіх аўдыторый, пазней - у парламентах і міністэрскіх ведамасцях. Ліберальны парадак пачаў разбурацца тады, калі заходнія інтэлектуалы прамянялі Хаека на Леніна, а Поппера на Лукача. Палітыкі, з уласцівай ім кароткай памяццю, хутка забыліся пра Конрада Адэнаўэра і Робера Шумана і пачалі будаваць постмаастрыхцкую Еўропу пад дыктоўку "іранічных бунтаўнікоў" - інтэлектуалаў, якія начыталіся Ніцшэ і Лукача, умудрыліся іх аб'яднаць і пачалі прасоўваць свае геніяльныя ідэі ў палітыку.

Апошні канцэпцыйны трактат на тэму ліберальнага парадку - гэта энцыкліка Centesimus annus Яна Паўла ІІ (1991 г.). Гэта быў выдатны шанец для заходняга свету ўзнавіць і ўмацаваць ліберальны парадак, абаперці яго на моцных фундаментах і займець сур'ёзнага кааліцыянта ў выглядзе каталіцкай і шэрагу пратэстанцкіх цэркваў. Што ж, трэба прызнаць, што энцыкліка была прынята ў цэлым пазітыўна ў ліберальных колах, але ведаеце, што стала тады яблыкам нязгоды? Акцэнт энцыклікі на аб'ектыўную праўду. Якая праўда? Якая аб'ектыўнасць? - абураліся многія лібералы ў 90-ыя гады.

Праходзіць чвэрць стагоддзя. Адкрываем рапарты Мюнхенскіх канферэнцый - 2017-ага, 2018-ага гадоў. Што там бачым? Пост-праўда, адкідваннне ідэі аб'ектыўнай праўды з'яўляецца адной з асноўных прычын крызісу ліберальнага парадку - з занепакаеннем канстатуюць еўраатлантычныя эліты. І што сталася з колішняй догмай: "праўда - гэта інструмент гегемоніі"?

Якая выснова з усяго гэтага. Высновы ў мяне тры:

1) Геапалітычная. Ліберальны парадак распаўся ў заходняй Еўропе даўно, у 90-ыя гады. Постмадэрнісцкі трэнд, які з цягам часу пачалі называць (памылкова) "лібералізмам" не мог стаць доўгатэрміновай стратэгіяй па прычыне сваёй інтэлектуальнай галечы. Узнавіць кааліцыю з хрысціянствам Захад пакуль што негатовы і невядома, ці ў бліжэйшай будучыні будзе гатовы. У сітуацыі такога вакууму цягам бліжэйшага дзесяцігоддзя заходнія грамадствы будуць шукаць каштоўнасныя арыентыры ў дактрынах, якія найменш асацыююцца з трэндам апошніх 20 гадоў. Самая блізкая і самая даступная дактрына - еўразіяцтва. Так, адыёзная, глыбока антыліберальная ідэалогія Дугіна мае высокія шанцы запаланіць розумы і сэрцы многіх заходніх еўрапейцаў. Суадносна, мяккая сіла Расеі на Захадзе будзе ўрастаць.

2) Стратэгічная. Стратэгія палягае ў вызначэнні неабходных або дастатковых умоваў дасягнення пастаўленай мэты. Дастатковыя ўмовы ўзнаўлення ліберальнага парадку ўстанавіць крайне цяжка, але назваць неабходныя ўмовы можна даволі лёгка. Неабходнымі ўмовамі з'яўляюцца: а) культура крытычнага мыслення (увага: не блытаць з крытычнымі тэорыямі!); б) пашырэнне ведаў аб ліберальнай сістэме каштоўнасцяў (не блытаць з наборам постмадэрнісцкіх лозунгаў-аднадзёнак). Можна дадаць сюды яшчэ спрыяючую ўмову: в) павязанне ліберальнага парадку з агульнаеўрапейскай і нацыянальнай гісторыяй.

3) Датычна Беларусі. Прыхільнікі дэмакратызацыі (да якіх я таксама належу) павінны разумець, што часы сапраўды мяняюцца. Надыходзіць час, калі будучыня самой заходняй дэмакратыі знаходзіцца пад пытаннем. Не, я абсалютна не прыхільнік пазіцыі: давайце разлічваць толькі на саміх сябе. Гордая ізаляцыя - гэта крайне неразумны варыянт. Заходнія кааліцыянты нам зараз патрэбны больш чым калі-небудзь. Але мы павінны стаць больш пераборлівымі ў выбары партнёраў. Трэба вызваліцца ад магіі слова "заходні" і перастаць асацыяваць заходні мэйнстрым апошніх 20 гадоў са свабодай і прагрэсам. Заходні свет - гэта сапраўды вялікая скарбніца светлых ідэй і вызвольных практык, але яна не заўсёды знаходзіцца на першых старонках вядучых СМІ і ў гламурных аўдыторыях прэстыжных ВНУ. Трэба шукаць партнёраў з моцнай каштоўнаснай і інтэлектуальнай базай. Яны патрэбны нам, а мы патрэбны ім.

Выбірайма. Дзейнічайма.

чытаць іншыя навіны

Петр Рудковский