АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Дзень волі-2019 Беларусь-Расія Выбары-2019 Праграма ураду Мінздраў: карупцыя Забойства Паўла Шарамета

«Чыноўнікі палохаюцца любой датычнасьці да «Белсату»

«Чыноўнікі палохаюцца любой датычнасьці да «Белсату»
24.11.2018
Фільм «Сума» («Summa») рэжысэра Андрэя Куцілы прызнаны найлепшай сярэднемэтражнай стужкай на адным з найпрэстыжнейшых у Эўропе фэстываляў дакумэнтальнага кіно IDFA ў Амстэрдаме.

Там жа адбылася яго ўсясьветная прэм’ера. Дагэтуль нікому зь беларусаў такая вяршыня яшчэ не скаралася.

Апроч статуэткі і дыплёму, за перамогу стваральнікі атрымаюць і грашовую ўзнагароду — 10 тысяч эўра. Фільм зьняты з польскім фінансаваньнем пры ўдзеле тэлеканалу «Белсат». Андрэй Куціла спадзяецца, што неўзабаве зможа паказаць яго і ў Беларусі.

«Сума» — гэта гісторыя сяброўства паміж старым польскім мастаком Анджэем Струмілам і маладой беларускай мастачкай Марыяй. «Наша агульная антычнасьць» — так называе эпоху ВКЛ пан Анджэй, які жыве ў вёсцы на паўночным усходзе Польшчы. Нягледзячы на свае 90 з гакам, ён займаецца жывапісам і гадуе арабскіх коней.

Нібыта ў паралельным сьвеце існуе Марыя, якая вырасла ў спальным раёне на ўскраіне Менску. Маладую жанчыну вабяць дзівосныя таямніцы жыцьця, якія хаваюцца ў сьвеце пана Анджэя. І яна ўцякае туды без аглядкі, пакідаючы ў Беларусі мужа.

Ляўрэаты кінафэстывалю IDFA ў Амстэрдаме

Па вяртаньні зь Нідэрляндаў 35-гадовы кінадакумэнталіст падзяліўся ўражаньнямі ад перамогі, да якой шмат хто зь ягоных калегаў ідзе ўсё жыцьцё, нярэдка безвынікова.

«Прыз IDFA аналягічны перамозе мастацкага фільму ў Канах»

— Андрэй, ці карэктна казаць, што IDFA — вяршыня прызнаньня ў дакумэнтальным кіно?

— Афіцыйна такой градацыі як бы няма. Зрэшты, гэта як высьвятляць ступень круцізны ў гульнявым кіно: што лепш — Каны ці Бэрлін, Таронта ці Сан-Сэбаст’ян? Для дакумэнтальнага кіно гэта фэстываль топ-клясу, у сьвеце такіх некалькі. Але апошнія гадоў дзесяць IDFA лічыцца мэкай дакумэнтальнага кіно. Атрымаць прыз у Амстэрдаме — аналягічна таму, як чалавеку з гульнявога кіно быць уганараваным у Канах. Паводле ўзроўню прэстыжу прыблізна аднолькава.

Таму сапраўды крута, прынамсі ў нашай прафэсіі гэта адна з найвышэйшых узнагародаў. Ня ведаю, ці атрымаю ў сваім жыцьці што-небудзь большае, чым ужо маю. З аднаго боку, трэба цешыцца, можна было ісьці да мэты гадоў 20. Зь іншага, ёсьць асьцярога, што няма да чаго імкнуцца — што далей? Збольшага жартую, бо ёсьць іншыя пляцоўкі — напрыклад, дакумэнтальная сэкцыя ў тым жа Бэрліне. Але аб’ектыўна большая ўвага да Амстэрдаму: і мне, і прадусару ўжо пачынаюць пісаць дыстрыбутары, якія гатовыя браць фільм на продаж. Гэта само па сабе сьведчыць пра ўзровень імпрэзы.

— То бок гаворка пра адладжаную кінаіндустрыю...

— Так, абсалютна. Ня проста паказы, а вялізная пляцоўка для бізнэсу, дзе прадаюць, набываюць самыя лепшыя кінапраекты — у дадзеным выпадку гаворка выключна пра дакумэнтальнае кіно, гэта такі топ-узровень. З усяго сьвету зьяжджаюцца прадстаўнікі самых магутных тэлеканалаў, каб набыць навінкі, і дыстрыбутары, каб іх прадаць.

Ну і, зразумела, ажыятажная цікавасьць да самога конкурсу, бо гэта надзвычай прэстыжна. Натуральна, асаблівая ўвага да поўнамэтражнага фармату, а яшчэ ёсьць сярэднемэтражнае кіно, дзе якраз мы перамаглі, конкурс кароткамэтражак, дэбютаў, для дзяцей, з выкарыстаньнем сучасных тэхналёгій. Увесь глядацкі спэктар.

Герой стужкі Анджэй Струміла і рэжысэр Андрэй Куціла

«Першы ўганараваны беларускі фільм за 30 гадоў фэстывалю»

— Калі меркаваць па выніковым сьпісе пераможцаў, суцяшальныя прызы арганізатары налева-направа не раздаюць. То бок, каб вярнуцца з узнагародай, трэба моцна пастарацца...

— Сапраўды, прызоў мала. У кожнай сэкцыі (агулам іх сем) узнагароджваецца ўласна пераможца і яшчэ прысуджаецца Special Jury Award ад журы. І ўсё, больш няма. Таму атрымаць нават не спэцыяльны прыз, а асноўны — гэта надзвычай ганарова. Шчыра кажучы, было нечакана. Справа ў тым, што ўсе мараць пра тое, каб трапіць хоць бы ў пазаконкурсную праграму і мець там прэм’еру — ці ўсясьветную, ці міжнародную. Шмат хто з аўтараў вычэквае, адмаўляе іншым фэстывалям, каб «выстраліць» менавіта ў Амстэрдаме.

Паўтаруся: увага і прэстыж ужо ад таго, што трапляеш ня толькі ў конкурс, а нават у паралельную праграму. А ў нашым выпадку мала таго, што апынуліся ў адной з асноўных праграмаў, дык яшчэ атрымліваем галоўны прыз у сваёй намінацыі. Абсалютны максымум, якога толькі можна было чакаць. Безумоўна, у глыбіні душы на нешта спадзяваліся, але наўрад ці на такую ўдалую разьвязку.

— Сярод беларускіх рэжысэраў гэта першы такі посьпех?

— Беларускія дакумэнталісты атрымлівалі прэстыжныя ўзнагароды на розных кінафэстывалях: гэта і Юры Хашчавацкі, і Віктар Дашук, і Наста Мірашнічэнка, і Віктар Асьлюк, і Галіна Адамовіч. Усе яны мелі посьпех. Я тут не ўнікальны. Але ў Амстэрдаме сапраўды такое здарылася ўпершыню. IDFA праводзіцца ўжо 30 гадоў, і за ўсю яго гісторыю гэта першы ўганараваны беларускі фільм.

Дзеля справядлівасьці, сваім гэты фільм лічаць і палякі, што слушна. Асноўнае фінансаваньне было ад Польскага кінаінстытуту і Польскай тэлевізіі, а таксама часткова «Белсату» і Падляскага ваяводзтва. Таму стужка аб’ектыўна лічыцца і беларускай, і польскай: рэжысэр, аўтарка ідэі, адна з галоўных герояў — зь Беларусі. Грошы, прадусар, тэхнічная падтрымка — з Польшчы. Прыклад удалага супольнага праекту — і ў сэнсе творчых сілаў, і далейшага прадакшну.

«Атрымаўся фільм па-за палітычным і сацыяльным кантэкстам»

— Андрэй, чаму ты кажаш, што ў Амстэрдаме не спадзяваўся на станоўчы для сябе вынік?

— Гэтае кіно — па-за палітычным і сацыяльным кантэкстам, яно ўнівэрсальнае і пазбаўленае маркераў злабадзённасьці. І гэта цешыць, бо ніхто ня можа кінуць — ну вось, далі прыз за палітыку. Як у нас прынята пісаць, чарговае кіно, якое ачарняе беларускі дзяржаўны лад. «Сума» — гэта фільм пра адносіны, пра жыцьцё, пра мастацтва. Няма ніякай зачэпкі для тых, хто любіць паказыраць: ай, усё зразумела, гэта ж пра палітыку, пра сацыяльную тэматыку. І клёва, што гэта ня так.

Канечне, я быў бы шчасьлівы, каб перамог любы мой фільм, незалежна ад тэматыкі. Але ў дадзеным выпадку дадае асалоды, што стужка не зьвязаная зь беларускім палітычным і сацыяльным кантэкстам. Мала таго, у канчатковы варыянт увайшлі толькі два кадры зь Беларусі: адзін плян раёну Менску і другі буйны, дзе гераіня чытае ліст ад мастака. Хоць здымалі шмат, бо ня толькі тэматычная повязь Струмілы зь Беларусьсю: яго дзед меў дом у Менску, а разам з бацькам ён яшчэ падлеткам працаваў на лініі Лідзкай чыгункі. Таму і лічыць сябе грамадзянінам ВКЛ. Але фільм глыбейшы ў экзыстэнцыяльным кірунку, ня проста гістарычна-біяграфічны.

— Колькі слоў пра каманду кінапраекту. Наколькі ведаю, аўтар ідэі — мастацтвазнаўца Тацяна Бембель?

— Так, яна пазнаёміла мяне з Анджэем Струмілам, прапанавала здымаць. Я доўга не хацеў, ня бачыў тэмы. А ўжо калі пачаў высьвятляць, што там да чаго, усё пачало само па сабе вымалёўвацца. Разам думалі, здымалі матэрыял. І ўжо на падставе атрыманага пачалі пісаць сцэнар, каб падаваць у нейкія фонды, шукаць прадусараў. Карацей, супольная праца не аднаго дня, а цягам досыць доўгага пэрыяду. Такім чынам, мы з Тацянай Бембель суаўтары сцэнару, я рэжысэр.

Калі казаць пра асноўных людзей у камандзе, то з польскага боку — прадусар Міраслаў Дэмбіньскі. Мастацкім кіраўніком выступіў выбітны рэжысэр Яцэк Блавут, пад яго апякунствам адбываўся асноўны постпрадакшн. Плюс малады калега-мантажор Павал Клепач, які пасьля мяне рабіў фінальную вэрсію мантажу. Зь беларускага боку — гукарэжысэр Арцём Бусел, карэкцыю колеру рабіў Ягор Яфімаў. Нас было няшмат, але супольная праца дасьведчаных людзей зрабіла фільм пасьпяховым.

«Чыноўнікі палохаюцца любой датычнасьці да «Белсату»

Нядаўна завяршыўся менскі кінафэстываль «Лістапад». Твая заяўка зь фільмам «Стрыптыз і вайна» была забракаваная на ўзроўні камісіі Міністэрства культуры, зь якой сёлета выключылі прадстаўнікоў дырэкцыі. Якія шанцы, што прайшла б уганараваная на IDFA «Сума»?

— Мабыць, больш шанцаў — у выпадку са «Стрыптызам...», відаць, напалохаліся тэматыкі. Хоць і там гэта толькі фон, няма вострых выказваньняў. Фільм пра сямейныя адносіны, якія разгортваюцца ў пэўным сацыяльным кантэксьце. Толькі па нейкіх маркерах мы можам вызначаць вобраз Беларусі і постсавецкага сьвету, чаго чыноўнікі, верагодна, спужаліся. Так, было б здорава яго паказаць беларускай публіцы, каб мець дыялёг з гледачом. Бо цяпер трэба думаць, якім чынам, якімі сіламі і сродкамі зрабіць гэта па-за «Лістападам». Шмат людзей хочуць паглядзець, а кінафэст такую магчымасьць даваў...

Ня ведаю, як адказаць на пытаньне, ці магла прайсьці празь сіта «Сума». Гэта да Мінкульту. Дапускаю, засмуціла б у прадакшне, што адзін з вытворцаў, які ўдзельнічаў у фінансаваньні «Сумы», — «Белсат». Прадукцыя ня цалкам белсатаўская, але магло напружыць, што з падтрымкай. А тэматычна ніякай пагрозы не было. Думаю, фільм спадабаўся б сэлекцыйнай камісіі, бо даю амаль 100-працэнтную гарантыю: дырэкцыі «Лістапада» ня важна, хто зрабіў кіно, «Белсат» ці нехта іншы. Яны глядзяць на «тавар». Умешваецца толькі Мінкульт. Сам «Лістапад» у гэтым канфлікце толькі ахвяра.

— Калі гаворым пра ахвяр, лягічна згадаць і катаў. Цягам усяго менскага кінафэсту ў гэтым статусе фігуравала вядомая Ірына Дрыга, ужо былая першая намесьніца міністра культуры, кіраўніца той самай ведамаснай камісіі.

— Паўтаруся, што адборачная камісія і дырэкцыя ня важацца рабіць заявы, бо фінансаваньне фэстывалю, як любой вялікай імпрэзы, ідзе ў асноўным з боку дзяржавы, з грошай падаткаплатнікаў. Таму фэстываль ня можа ў катэгарычнай форме змагацца зь Мінкультам — гэта як ваяваць з тым, дзякуючы каму існуеш.

Да самога «Лістапада» прэтэнзій ніякіх. Да Мінкульту — колькі хочаш. Спадарыня Дрыга за сваю кадэнцыю ўчыніла столькі гадасьцяў, што яе шчыра ненавідзяць многія прадстаўнікі сфэры культуры, мастацтва. Прынамсі, ня ведаю ніводнага творцы, які б не пляваўся, не здрыгануўся пры згадваньні яе прозьвішча. Думаю, нават пасьля яе звальненьня ня варта чакаць грунтоўных зьменаў. Адзінае спадзяваньне, што ў некаторых момантах ня будуць перашкаджаць культурным ініцыятывам — тэатральным пастаноўкам, незалежным студыям, зноў жа, працы кінафэстывалю. Хоць вялікіх ілюзій асабіста ў мяне няма.


Андрэй Куціла нарадзіўся ў Баранавічах у 1983 годзе. Цягам 2002–2007 гадоў вучыўся ў Беларускім дзяржаўным унівэрсытэце па спэцыяльнасьці «Міжнародная журналістыка». Кіраваў відэастудыяй пры Студэнцкім гарадку, дзе пачаў здымаць першыя дакумэнтальныя фільмы. Потым займаўся ў Беларускай акадэміі мастацтваў у майстэрні Аляксандра Карпава-малодшага.

Удзельнічаў у міжнародных творчых майстэрнях Berlinale Talents, IDFAcademy. Зьняў больш за дзясятак дакумэнтальных стужак, якія мелі прэм’еры на прэстыжных кінафэстывалях:

International Documentary Film Festival Amsterdam — IDFA (Нідэрлянды),
International Leipzig Festival for Documentary and Animated Film — DOK Leipzig (Нямеччына),
European Film Festival for Documentaries — dokumentART Neubrandenburg (Нямеччына),
Krakow Film Festival (Польшча),
International Documentary Film Festival — Document (Вялікая Брытанія) ды іншых.
паводле радыё Свабода



Дата стварэння навіны 24.11.2018
Падзяліцеся навіной з сябрамі

Возврат к списку