АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Атака на СМІ Мінздраў: карупцыя Курапаты Пенсійная рэформа Матулі 328:галадоўка Эканамічны крызіс Забойства Паўла Шарамета

Яго баялася Расія

Яго баялася Расія
02.03.2018
Той, хто здольны адрэзаць руку сабе самому, без ваганняў адрэжа руку, якая імкнецца разарваць на часткі яго радзіму. 2 сакавіка 2004 года суха паведамілі пра смерць аднаго з «вайсковых камандзіраў Чачэніі».

Драма аднаго чалавека, непарыўна звязаная з лёсам цэлага народу і яго гераічнай барацьбы.

Станаўленне

Пра жыццё Гелаева да вайны вядома вельмі няшмат. У пошуках падрабязнасцяў прыходзіцца быць вельмі асцярожным: часам вельмі цяжка бывае адрозніць праўду ад свядомай дэзінфармацыі.
Нарадзіўся Руслан (імя «Хамзат» ён узяў толькі пасля хаджа ў Меку) у 1964 годзе у вёсцы Камсамольскае. У 1980-я пераехаў у Омскую вобласць на заробкі. Там жа ажаніўся з мясцовай — расійкай Ларысай Губкінай. У 1988 у іх нарадзіўся сын Рустам.
Дакладная дата вяртання Гелаева ў Чачню невядомая. Але, хутчэй за ўсе, гэта адбылося ў 1991 годзе, падчас так званай «чачэнскай рэвалюцыі» — пераходу ўлады ў Чачні ад КПСС да мясцовых эліт. Відаць, там ён і пазнаёміўся з Шамілём Басаевым, бо ўжо ў 1992 годзе разам з ім прымаў удзел у грузіна-абхазскай вайне на баку абхазаў. Там жа Хамзат атрымаў першы баявы досвед, стаў камандзірам узвода. Вярнуўшыся ў Чачню перад самым нападам Расіі, стварыў атрад спецпрызначэння «Борз» («Воўк»), які ўвойдзе ў гісторыю, як «гелаеўскі спецназ». У гэтым палку служыў і вядомы чачнэскі спявак Цімур Муцураеў, які, канешне, не мог не праславіць родны атрад у сваёй творчасці:

Горит, пылает наш этаж
Не выйти нам — бьет снайпер нас
Вдруг шквал огня — всё смолкло враз
Кто нас прикрыл? Гелаевский спецназ!

Атрымалася так, што «Ваўкам» знайшлася праца яшчэ да пачатку Першай Чачэнскай: падначаленыя Гелаева неаднаразова грамілі баевікоў антыдудаеўскай апазіцыі, што шчодра ўзбройвалася Расіяй.
На абароне незалежнасці
Калі ж у 1994-м у Чачню ўвайшлі расійскія войскі, гелаеўскі спецназ прымаў баі на самых адказных участках: у тым ліку на двух штурмах Грознага, апошні з якіх скончыўся Хасавюртаўскімі пагадненнямі. Адной жа з самых паспяховых аперацый Гелаева было сумеснае з Хатабам знішчэнне калоны расійскіх войскаў, што рушыла ў Шатой. Тады было забіта да 200 акупантаў: наступствы гэтага разгрому абмяркоўвала нават Дзяржаўная дума, звычайна абыяквая да чалавечых жыццяў. 
За гэтыя і многія іншыя поспехі Гелаеў стаў заслужаным аўтарытэтам у асяроддзі чачэнскіх ваяроў. Батальён «Борз» імкліва разросся да палка — уступіць у яго жадаючых было больш чым дастаткова. Адным з такіх быў Доку Умараў — будучы эмір Імарата Каўказ. Прыехаўшы ў Чачню па закліку Дудаева, ён адразу накіраваўся да Хамзата, які быў яго дальнім сваяком: 

«Я прыехаў да яго на «Мерседэсе», у туфлях з цыгарэтай у роце, і прапанаваў сваю дапамогу, прыняць удзел у джыхадзе разам з ім. Але Гелаеў паглядзеў на мяне і запытаўся, ці раблю я малітву? — І я адказаў, што не, але калі трэба, то навучуся».
Нягледзячы на сваяцтва, Гелаеў узяў на сябе Умарава толькі пасля таго, як той паказаў сябе ў справе – у іншых падраздзяленнях.

Пасля сканчэння вайны, як і многім вайскоўцам, Хамзату Гелаеву было цяжка знайсці сябе ў мірны перыяд. Ён доўгі час знаходзіўся ў канфлікце з Асланам Масхадавым і змяніў шмат вышэйшых пасадаў, ажно да віцэ-прэм’ера.
Аднак зацішша, як мы ведаем, аказалася нядоўгім і палітычныя баталіі вельмі хутка перараслі ў вайсковыя.
Партызаншчына
Падчас Другой Чачэнскай Гелаеў спачатку камандаваў абаронай Грознага, а пасля яго захопу расійцамі, фактычна дзейнічаў самастойна — на свой лад. Прыкладна з 2000 года пачынаецца планамернае паляванне спецслужб на Гелаева. У адным шэрагу з Басаевым і Хатабам ён лічыўся ў Расіі адным з самых небяспечных «главарей бандитов». 

Інтуіцыя, розум і велізарны вайсковы досвед дазвалялі Гелаеву раз за разам сыходзіць ад пераследу, ды пры гэтым яшчэ і арганізоўваць дзёрзкія партызанскія акцыі супраць нашмат пераважючых войскаў ворага. У сакавіку 2000-га Гелаеў, вырваўшыся з асаджанага Шатоя, 7 дзён утрымліваў сваё роднае сяло Камсамольскае і змог нанесці вялікія страты расійскім войскам. З цяжкасцю выйшаўшы з акружэння, нягледзячы на тое што яго роднае сяло было зраўнянае з зямлёю, ўжо праз 2 тыдні Гелаеў робіць засаду на пермскі АМАП і забівае 32 яго супрацоўнікаў. Яшчэ 11 захопленыя ў палон і пакараныя смерцю.

Пасля шэрагу разгромаў робіцца зразумела: традыцыйная вайна чачэнцамі прайграная і застаецца доўгае і крывавае партызанскае змаганне. Гелаеў на нейкі час сышоў у Панкісцкую цясніну на тэрыторыі Грузіі, дзе зноў збірае байцоў, спрабуе падняць узброенае паўстанне ў Абхазіі, але беспаспяхова. Тым не менш, лік чачэнскіх ваяроў, што не здаліся, дагэтуль ідзе на тысячы: у 2002-м Гелаева назначаны галоўнакамандуючым усіх узброеных сіл. Напрыканцы 2003-га ён з групай у 36 байцоў паспрабаваў вярнуцца ў Панкісцкую цясніну на зімоўку, але ў Цунцінскім раёне Дагестана былі заўважаныя мясцовымі і «здадзеныя» пагранічнікамі. Пасля кароткага бою, у якім атрад пагранічнікаў быў цалкам знішчаны, на групу Гелаева ў 36 чалавек было выклікана падмацаванне: больш за 350 вайскоўцаў і авіяцыя, што наносіла па гарах ракетна-бомбавыя ўдары. У выніку двухтыднёвага няроўнага бою амаль уся група была знішчаная. Не вярнуліся дамоў з гэтых баёў і 15 расійскіх спецназаўцаў.

Аднак сам Гелаеў ізноў здолеў сысці. Як не шукалі, але сярод загінулых яго не аказалася.
Адзін у гарах — ваяр
Два месяцы Гелаеў хаваўся ў сваіх сувязных, а пасля паспрабаваў перайсці ў Грузію ў адзіночку. На адной з горных троп супрацоўнікі дробнай пагранзаставы заўважылі постаць, падобную на пастуха, якія ў тых мясцінах нярэдка пасвяць сваю жывёлу. Аднак на ўсялякі выпадак ўслед незнаёмцу адправілі двух памежнікаў-кантрактнікаў: затрымаць і ўстанавіць асобу, дапытаць. Што было далей – вядома толькі па справаздачах крыміналістаў, якія скрупулёзна ўзнаўлялі падзеі хвіліну за хвілінай.

Некалькі гадзін ішоў пераслед. Абодва пагранічнікі не ведалі, з кім маюць справу. У нейкі момант Гелаеў адкрыў агонь першым і імгненна забіў абодвух. Аднак адзін з іх, атрымаўшы кулю ў грудзі, паспеў у апошнюю секунду стрэліць і трапіў Гелаеву ў руку, амаль адарваўшы яе. 

Але планы Гелаева не змяніліся: ён па-ранейшаму імкнуўся трапіць у Грузію. Прайшоўшы каля 50 метраў ён перайшоў уброд горную рэчку. Параненая рука вісела на адным сухажыллі і нясцерпна балела. Гелаеў спыніўся, дастаў нож, адрэзаў яе і кінуў на снег. Пасля узяў жгут і наклаў яго вышэй раны, зрабіў некалькі крокаў і ўпаў. Потым падняўся, і з цяжкасцю прайшоў яшчэ трошкі. У надзеі дайсці да мяжы, ён прысеўшы, разарваў пакецік распушчальнай кавы, высыпаў сабе ў рот і зажаваў, заеўшы шакаладкай «Алёнка», пасля ж папоўз у бок мяжы з Грузіяй ужо на карачках Звышчалавечая воля і прага да жыцця гэтым разам не змаглі ўратаваць камандзіра. Праз некалькі метраў, Гелаеў памёр ад крывастраты і балявога шоку.

На наступны дзень, прачосваючы горы ў пошуках сваіх калегаў, памежнікі знайшлі яго цела. Пры Гелаеве быў аўтамат Калашнікава АКС-74у, тры магазіны з патронамі, граната Ф1, шакалад, кава, упакоўка вермішэлі «Ралтон», кавалка вяленага сала, 200 долараў, карта Цунцінскага раёна, нататнік з тэлефонамі і «літаратура вахабісцкага зместу»...

Мёртвы і страшны
Такі жудасны, небяспечны і страшны «главарь бандитов», урэшце, забіты. Чаму не радавацца? Аднак пасля смерці Гелаева разыгралася цэлая трагікамедыя. Труп палявога камандзіра быў апазнаны палоннымі з яго разгромленага атраду. Цела перавезлі ў сяло Бежту, а пасля мусілі даставіць у Махачкалу, аднак па тэхнічных праблемах дастаўку прыйшлося адкласці на некалькі дзён. Мясцовыя міліцыянты доўга не маглі вырашыць, дзе пакінуць на ноч цела камандзіра — паступіла інфармацыя, што яго паспрабуюць адбіць «сепаратысты». Таму труп сцераглі, быццам цэлы атрад палонных. Перш за ўсе цела Гелаева паспрабавалі даставіць у мясцовы аддзел міліцыі — але тыя, хто там працаваў наадрэз адмовіліся яго ўзяць. Тады мёртвага Гелаева завезлі ў бетонны гараж-бункер. Труп паклалі на бетонную падлогу між аўтамабілямі, гараж зачынілі на ўсе замкі а металічныя дзверы апячаталі. Па перыметры паставілі дзясятак найбольш дасведчаных міліцыянтаў: тыя сцераглі цела палявога камандзіра, пакуль не прыляцеў верталёт з Махачкалы.

Што расійцы рабілі з трупам — незразумела, але ужо ў красавіку 2004-га, праз 1,5 месяцы паведамлялася, што сваякі Гелаева тройчы спрабавалі забраць цела з Растова, але безвынікова — не дапамагло нават заступніцтва Ахмата Кадырава. Кожны раз ім давалі дазвол, але ў апошнюю хвіліну яго адмянялі. Адзін з лекараў заявіў сваякам, што яму званіў асабіста намеснік генпракурора РФ і сказаў, што Гелаева варта аддаць толькі пасля выбараў (!), каб яго пахаванне не выліліся ў палітычную акцыю. 

Сур'ёзнасць і значнасць любога чалавека лёгка вызначаецца па таму, як да яго ставяцца пасля смерці. У выпадку з Гелаевым, стаўленне да яго ворагаў не пакідае сумневаў: Расія яго баялася, і працягвае баяцца дагэтуль.

Пазыўным Гелаева падчас чачэнскіх войнаў быў «Чорны анёл». Але, вядома, як любы палявы камандзір ва ўмовах партызанскай вайны, Гелаеў не быў анёлам, бо святасць і забойства людзей несумяшчальныя. У 1995-м у Шатоі ён казніў пяцерых расійскіх лётчыкаў, бо узброеныя сілы Расіі адмовілася спыніць ракетна-бомбавыя ўдары па горадзе. Не быў ён і змагаром за дэмакратыю — гледзячы па нешматлікіх інтэрв'ю, іслам стаяў у прыярытэтах яго барацьбы на першым месцы. Аднак нават расійскія крыніцы прызнаюць: Гелаеў ніколі не ўдзельнічаў у выкраданнях людзей а таксама, у адрозненні ад Басаева, выступаў рэзка супраць тэрактаў у дачыненні да грамадзянскага насельніцтва Расіі. Аднак Іншыя «факты» пра Гелаева, што перадрукоўваюць адзін у аднаго расійскія выданні, прымушаюць хіба што ўсміхнуцца: інфармацыя пра судзімасць за згвалтаванне, і пра 300 чалавек, забітых асабіста Гелаевым падчас двух войнаў, і байка пра тое, як Хамзат застрэліў свайго ж байца за тое, што ён адмовіўся адразаць галаву дагестанскаму памежніку. 

Такая стараннасць у ачарненні аднаго чалавека кажа сама за сябе. Крамлёўскія палісімейкеры лепш за іншых разумеюць: той, хто здольны адрэзаць руку сабе самому, без ваганняў адрэжа руку, якая імкнецца разарваць на часткі яго радзіму.

Мікалай Дзядок, Новы час, фота з сайта warchechnya.ru



1 из 19
Дата стварэння навіны 02.03.2018

Возврат к списку