АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Мінздраў: карупцыя Курапаты Пенсійная рэформа ЧС-2018 Матулі 328:галадоўка Эканамічны крызіс Забойства Паўла Шарамета

Клінч прэзідэнта і парламента ў Беларусі -1996 і Венесуэле цяпер: падабенства і адрозненні

Клінч прэзідэнта і парламента ў Беларусі -1996 і Венесуэле цяпер: падабенства і адрозненні
11.08.2017
Парк Уга Чавеса на ўскраіне Мінска - не адзінае, што радніць Беларусь і Венесуэлу. Лацінаамерыканская краіна ў гэтыя месяцы праходзіць праз сутыкненне прэзідэнта і парламента - канстытуцыйны крызіс, які Беларусь перажыла 21 год таму.

Параўноўваем два кейса.

Падабенства

Малады прэзідэнт супраць парламента

Першая паралель у тым, што ўдзельнікі канстытуцыйнай баталіі ў Беларусі сярэдзіны 90-х і Венесуэлы сёння - малады прэзідэнт з аднаго боку і апаніруючай яму парламент з другога.

Мадура стаў па сутнасці пераемнікам свайго папулярнага «палітычнага бацькі» Уга Чавеса ў канцы 2013 года. І ўсё роўна ён толькі з невялікай перавагай выйграў выбары ў ліберала Энрыке Капрылеса.



Аляксандр Лукашэнка сваю ўладу ні ў каго не атрымліваў у спадчыну, у 1994 годзе ён перамог на выбарах як кандыдатаў-дэмакратаў, так і стаўленіка наменклатуры Вячаслава Кебіча.



Праблемы з Вярхоўным саветам ў Аляксандра Лукашэнкі пачаліся амаль адразу, у Мадура - пасля таго як дзве траціны месцаў у Нацыянальнай асамблеі Венесуэлы заняла апазіцыя ў 2015 годзе. У абодвух выпадках да піка абвастрэння прэзідэнт і парламент дайшлі за два гады.

Няўдалая спроба імпічменту

Як у Венесуэле да гэтага часу, так і ў Беларусі да 1996 года прэзідэнт не мог узяць і распусціць парламент. А вось дэпутаты тэарэтычна мелі права на імпічмент кіраўніка дзяржавы. Што і тыя, і тыя паспрабавалі зрабіць. У абодвух выпадках спробы не ўвянчаліся поспехам.

Каб зрушыць прэзідэнта ў 1996 годзе, дэпутаты ВС павінны былі сабраць 70 подпісаў за імпічмент, аддаць іх у Канстытуцыйны суд. Той рыхтаваў сваё заключэнне аб парушэнні прэзідэнтам Канстытуцыі, а затым парламент павінен адхіліць кіраўніка дзяржавы ад пасады двума трацінамі галасоў. Усе застапарылася на другой стадыі. Пакуль КС не прымаў рашэнне, частка дэпутатаў адклікалі подпісы і суд спыніў разгляд справы.

У Венесуэле парламент спрабаваў двойчы. У першы раз у красавіку 2016 перашкодзіла шматступенная працэдура прызначэння рэферэндуму аб адстаўцы Мадура: трэба было сабраць 1% подпісаў насельніцтва, атрымаць адабрэнне тамтэйшага ЦВК, затым сабраць яшчэ 20% подпісаў. ЦВК, лаяльны прэзідэнту, адцягваў працэс.

Тады парламент вырашыў пачаць імпічмент сам, прызначыўшы на 1 лістапада слуханні. Але Мадура на іх не з'явіўся, з'ехаўшы да папы рымскага. Перамовы паміж супрацьлеглымі бакамі часова разрадзілі сітуацыю, але ў студзені 2017 года парламент паспрабаваў зноў і абвясціў прэзідэнта якія пакінулі свой пост. Гэта пастанова хутка прызнаў неканстытуцыйным Вярхоўны суд, таксама захоўвае лаяльнасць прэзідэнту.

Раскол эліт

Некаторыя службовыя асобы ў абодвух канстытуцыйных крызісах падтрымалі парламент. У Беларусі гэта былі кіраўнік ЦВК Віктар Ганчар (адпраўлены ў адстаўку напярэдадні рэферэндуму), частка суддзяў Канстытуцыйнага суда (усе сышлі або былі адпраўленыя ў адстаўку пасля рэферэндуму). Адразу пасля абвяшчэння перамогі прэзідэнта на рэферэндуме са сваіх пасадаў сышлі прэм'ер-міністр Чыгір, міністр працы Сасноў і намеснік кіраўніка МЗС Саннікаў.

Сілавая вертыкаль падтрымала прэзідэнта, як і значная частка дэпутатаў парламента і мясцовае чынавенства.

У Венесуэле на баку парламента выступіў губернатар аднаго з самых населеных штатаў і лідэр апазіцыі Энрыке Капрылес і генеральны пракурор Луіса Артэга Дыяз (адпраўлена ў адстаўку нядаўна створанай канстытуцыйнай асамблеяй).

Вярхоўны суд застаўся на баку Мадура і нават абвясціў, што забірае на сябе паўнамоцтвы парламента ў сакавіку 2017 года. Сілавікі пакуль лаяльныя кіраўніку дзяржавы. Аднак ужо былі інцыдэнты, калі асобныя афіцэры ці групы ваенных заяўлялі пра апазіцыю ўлады або нават пра намер яе скінуць.

Стварэнне альтэрнатыўных органаў улады

Не знайшоўшы грошай у існых парламентаў, прэзідэнты Беларусі і Венесуэлы пачалі канструяваць свае. Лукашэнка, ідучы на ​​рэферэндум 1996 года, упершыню склікаў Усебеларускі народны сход (УНС), дзе дамінавалі яго прыхільнікі. Орган не быў надзелены нейкімі канстытуцыйнымі паўнамоцтвамі, але павінен быў прадэманстраваць народную падтрымку прэзідэнта. Дэлегатаў абіралі працоўныя калектывы.

Ужо пасля рэферэндуму паралельна функцыянавалі два органа ўлады: тыя, што засталіся ў апазіцыі дэпутаты Вярхоўнага савета і згодныя зь прэзідэнта дэпутаты новай Палаты прадстаўнікоў. Першыя прызнаваліся хіба што фармальна на Захадзе, але рэальнай улады ў краіне ў іх ужо не было.

Нікалас Мадура склікаў падобнае на ВНС па спосабе фарміравання Нацыянальнае ўстаноўчы сход (канстытуцыйную асамблею), але яно адразу ж аб'явіла сябе галоўным органам улады ў краіне і звольніла мяцежнага пракурора Луісу Артэгу. Гэтаму органу яшчэ трэба будзе пазмагацца за сваю легітымнасьць, якую апазіцыя і ўвесь астатні свет адмаўляюцца прызнаваць.

Адрозненні

Масавыя шматгадовыя пратэсты і ахвяры

Асаблівасць канстытуцыйнага крызісу ў Венесуэле - удзел абодвух бакоў у вулічнай барацьбе. Часам апазіцыя кантралюе цэлыя кварталы Каракаса, забастоўкі і сутыкненні з паліцыяй ідуць па ўсёй краіне. Першыя акцыі і ахвяры былі яшчэ ў 2014 годзе, тады гэта былі ў асноўным студэнты. 43 чалавекі загінулі ў тую хвалю пратэстаў. Яшчэ каля 150 чалавек з абодвух бакоў сталі ахвярамі сутыкненняў у 2017 годзе.

У Беларусі пратэсты таксама суправаджалі падзеі сярэдзіны 90-х, але маштабы былі відавочна несувымерныя з Венесуэлай. «Гарачай вясной» 1996 гады апазіцыя тройчы выводзіла на вуліцы дзясяткі тысяч чалавек. Максімум напалу быў на «Чарнобыльскі шлях», калі частка актывістаў перавярнула міліцэйскія аўтамабілі. Па некалькі тысяч чалавек (19 кастрычніка - 15-20 тысяч) выходзілі пратэставаць восенню ў тыдні да і пасля рэферэндуму, але вялікіх наступстваў гэта не мела. На шчасце, абыйшлося і без ахвяр.

Розныя прычыны супрацьстаяння

Першачарговай прычынай пратэстаў у Венесуэле стаў рэзкі спад у эканоміцы, гіперінфляцыя і дэфіцыт прадуктаў. Усё гэта было выклікана спадам коштаў на нафту (асноўны экспартны тавар Венесуэлы) і праваламі сацыялізму Чавеса - Мадура. Толькі затым, у 2016 годзе, пратэст стаў паўнавартасна палітычным, калі апазіцыя атрымала большасць у парламенце.

Барацьба прэзідэнта і парламента ў Беларусі першапачаткова была звязана з перадзелам паўнамоцтваў. Канстытуцыйны суд адмяняў ўказы прэзідэнта, парламент адмаўляўся падтрымліваць яго ініцыятывы, Аляксандру Лукашэнку не хапала улады, ён ініцыяваў перадачу сабе новых паўнамоцтваў.

Збольшага таму і пратэсты, якія суправаджалі два крызісу ўлады, адрозніваліся: незадаволеныя венесуэльцы змагаюцца не толькі з Мадура, але і за лепшы ўзровень жыцця. Асабліва палітычныя лозунгі абароны дэмакратыі ў 1996 годзе ў Беларусі не змаглі вывесці на вуліцы дастатковую для злому сітуацыі колькасць людзей.

"Замежжа нам дапаможа»

Вызначальную ролю ў вырашэнні беларускага канстытуцыйнага крызісу сыграў «расейскі дэсант» - так назвалі гурт высокапастаўленых чыноўнікаў з Масквы пад кіраўніцтвам прэм'ера Віктара Чарнамырдзіна. Іх начныя перамовы 22 лістапада прывялі да падпісання кампраміснага пагаднення паміж парламентам, прэзідэнтам і Канстытуцыйным судом. Ужо з раніцы яно было сарвана групай прапрэзідэнцкіх дэпутатаў у Вярхоўным савеце, што дало Лукашэнка нагода абвясціць рэферэндум абавязковым.

На працягу ўсяго канфлікту ў Венесуэле суседнія краіны і не толькі прапаноўвалі свае пасрэдніцкія паслугі. У траўні 2016 года ў Каракас прыляцелі для гэтага былыя кіраўніка Калумбіі, Іспаніі, Панамы і Дамініканскай Рэспублікі, але безвынікова. У кастрычніку 2016 года пасланнік папы рымскага П'етра Паролин дапамог дасягнуць толькі часовага перамір'я: парламент прыпыніў працэдуру імпічменту наўзамен на вызваленне пяці апазіцыянераў.

Рэферэндум як панацэя

Канстытуцыйны крызіс 1996 года ў Беларусі завяршыўся рэферэндумам, пасля якога краіна змяніла дзяржаўны лад - з парламенцка-прэзідэнцкай на тое, што палітолагі называюць «суперпрэзідэнцкая» рэспублікай. Лукашэнка імкнуўся да гэтага рэферэндуму, бо адчуваў, што ў яго больш электаральнага і адміністрацыйнага рэсурсу, чым у парламента.

У Венесуэле ўсё з дакладнасцю да наадварот. Апазіцыя і парламент робяць стаўку на максімальную ўцягванне насельніцтва - пратэсты і рэферэндум аб адстаўцы Мадура, які яны спрабуюць арганізаваць. Але пакуль з ім не атрымліваецца, правялі іншы, неафіцыйны, рэферэндум аб нязгодзе з рашэннем прэзідэнта склікаць канстытуцыйную асамблею.

На яго прыйшлі больш за 7 млн ​​(з 20 млн) выбаршчыкаў, і 98% падтрымалі апазіцыю, па яе дадзеных. Пасля зацяжнога эканамічнага крызісу, па апытанні сацыёлагаў з Datanaliz, больш за 80% венесуэльцаў не жадаюць бачыць Мадура на пасадзе прэзідэнта.

Здымак з адкрытых крыніц


Дата стварэння навіны 11.08.2017

Возврат к списку

cashback