АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Ваеннае становішча ва Украіне Выбары-2019 Праграма ураду Атака на СМІ Мінздраў: карупцыя Забойства Паўла Шарамета

Што ж такое крыптавалюта?

Што ж такое крыптавалюта?
04.07.2017

Апошнім часам вакол крыптавалютаў у Беларусі шмат нездаровага ажыятажу. Людзі нібыта пашалелі — толькі і размоваў пра тое, як «зрабіць ферму ды намайніць біткоў». Чым усё гэта можа скончыцца? І што ж такое крыптавалюта?

Гадоў 30 таму разумныя на першы погляд людзі раптам пачалі лячыць трафічныя язвы Кашпіроўкім ці заражалі Аланам Чумаком перад тэлевізарам слоікі з вадой. А яшчэ ад усіх самых страшных пошасцяў ратаваліся меднымі бранзалетамі і вадой, якую настаялі на чорных крэмнях. Потым гэтыя ж людзі неслі грошы ў МММ і галасавалі за Лукашэнку.

 

Мінулі гады — і вось ужо вар’яцеюць іх дзеці (а часам і ўнукі). Псіхоз нашых дзён — мара хутка разбагацець, правёўшы на сваім кампутары нейкія матэматычныя вылічэнні і атрымаўшы ў якасці грошай вынікі гэтых самых вылічэнняў. Якія потым абавязкова падаражэюць і пральюць залаты дождж на свайго ўладальніка.

Пры гэтым у кожнага, захопленага гэтай ідэяй, абавязкова знойдзецца брат жонкі знаёмага калегі па працы, які «накупляў відэакарт і паставіў у сябе ў доме ферму, зараз майніць грошы і працу даўно закінуў, па пяць разоў на год ездзіць з жонкай і дзецьмі ў Егіпет і ўжо купіў кватэру ў Балгарыі».

 

У фірмах па продажы кампутарных камплектуючых не купіць відэакарт (само пытанне пра іх ужо выклікае істэрыку на тым канцы тэлефона), а электрыкі не могуць зразумець дзіўную колькасць замоў на правядзенне ў звычайныя кватэры магутных сілавых кабеляў. Маладыя людзі толькі і гавораць, што пра майнінг ды «курс бітка да альткойнаў».

 

Крыху тэорыі

Што ж такое крыптавалюта? Насамрэч, гэта вынік вылічэнняў па вельмі складаных формулах, пасля якіх атрымліваецца складаны код. Дзякуючы гэтаму кожная адзінка такой валюты абсалютна ўнікальная і не можа быць падробленая або прадубляваная. Памацаць крыптавалюту нельга — яна існуе толькі ў выглядзе набору нулёў і адзінак у глабальнай сетцы. Хоць пры гэтым мае сваю каштоўнасць. Часткова з-за таго, што для атрымання кожнай такой «грашовай адзінкі» (і адначасова спраўджвання аперацый у сістэме) патрабуюцца велізарныя вылічальныя магутнасці, а часткова — з-за глабальнага ажыятажу вакол гэтых самых крыптавалют.

 

Яшчэ адна перавага крыптавалюты ў тым, што немагчыма штучна яе абясцэніць, выкінуўшы на рынак вялікі яе аб'ём. Бо адмысловы алгарытм абмяжоўвае магчымасць эмісіі раз і назаўжды зададзенай колькасцю. То бок генераванне новых адзінак крыптавалюты не бясконцае, а абмежавана максімальнай лічбай, пасля чаго аб'ём гэтай валюты ў абарачэнні расці перастане.

 

Стварэнне новых аб'ёмаў крыптавалюты — гэта рашэнне матэматычнай задачы, якая адпавядае шэрагу ўмоў. Код, што ляжыць у аснове валюты, паступова змяняецца — да яго далучаюцца ўсё новыя і новыя камбінацыі.

«Клубок», які ўтвараецца, — аналаг усёй грашовай масы крыптавалюты, што знаходзіцца ў абарачэнні на дадзены момант, разам з гісторыяй усіх аперацый па перадачы валюты ад аднаго ўладальніка да іншага і хэш-сумамі — завецца ланцугом блокаў (англ. blockchain). Каб стварыць новы аб’ём крыптавалюты, дадаўшы яго да ўжо існуючай, пры дапамозе кампутара адшукваюць запаветную лічбавую паслядоўнасць, склаўшы якую з папярэдняй хэш-сумай, атрымліваюць ужо новую, якая задавальняе зададзеным умовам.

Паколькі рашэнне гэтай задачы патрабуе сур'ёзных кампутарных рэсурсаў, прадугледжана ўзнагарода. Карыстальнік вырашае задачу і, калі дамагаецца поспеху, атрымлівае тую або іншую колькасць крыптавалюты, а ўся яе маса, змешчаная ў звароце, узрастае якраз на гэтую велічыню.

Апісаны працэс завецца майнінгам, а той, хто ім займаецца, — майнерам. Слова «майнінг» (mining) у перакладзе з англійскай азначае «здабыча карысных выкапняў», а слова «майнер» (miner) раней перакладалася як шахцёр.

 

Сёння існуе цэлы шэраг крыптавалют, самая вядомая з якіх — біткойн (bitcoin). Дык вось, колькасць біткойнаў у прынцыпе не можа перавысіць 21 мільён (так запраграмаваны алгарытм). Больш таго, з генераваннем кожнага новага блока біткойнаў выдаткі кампутарных рэсурсаў растуць, таму патрабуецца ўсё больш сур'ёзнае апаратнае забеспячэнне.

 

Як беларусы ў шахцёры падаліся

Калі яшчэ пару гадоў таму працэс майнінга быў даступны на хатніх кампутарах з 2-ма і 4-ядзернымі працэсарамі, то зараз гэтага не дастаткова. Сёння для вылічэнняў выкарыстоўваюць магутныя гульнявыя і прафесійныя відэакарты NVIDIA або AMD. Справа ў тым, што сучасныя відэакарты маюць працэсар, адмыслова арыентаваны на выкананне найскладаных матэматычных вылічэнняў, якія цэнтральны працэсар кампутара выконвае ў шмат разоў павольней.

 

Такія відэакарты аб'ядноўваюць у вялікія блокі, а з блокаў будуюць так званыя «фермы». Стварэнне адной фермы абыходзіцца ў пару дзясяткаў тысяч долараў, а электрычнасці яна спажывае, як вялікі жылы дом. Але гэта не спыняе людзей, якія паверылі, што дастаткова сабраць досыць магутную ферму — і яна сама ў прамым сэнсе «налічыць» табе грошай.

 

Вельмі шмат такіх паверыўшых сёння і ў Беларусі. Хаця да нас, як гэта часта бывае, хваля дакацілася амаль што ў апошнюю чаргу. Сёння асноўныя магутнасці майнінгавых фермаў засяроджаныя ў Кітаі і ўяўляюць сабой сапраўдныя фабрыкі, «прадукцыяй» якіх з'яўляюцца згенераваныя біткойны. А беларусы, атрымліваецца, хочуць з імі канкураваць?

Нагадаю пра матэматыку. Узнагарода, якую майнер атрымлівае за рашэнне задачы, увесь час памяншаецца, бо майнераў усё больш, а яшчэ не згенераваных біткойнаў — усё меней. Яшчэ ў 2013 годзе за знойдзены новы блок майнер атрымліваў узнагароду ў 50 біткойнаў, у 2015-м яна знізілася да 25, а ў 2017-м складае ўжо 12,5. Займацца майнінгам індывідуальна ўжо практычна бессэнсоўна: верагоднасць поспеху мізэрная.

Вядома, у рэальнасці ўсё больш складана. Майніць можна не толькі біткойны, але і іншыя крыптавалюты (зборны назоў «альткойны»), якіх за апошнія пару гадоў напладзілася вялікае мноства. Вось толькі пакуль толькі адна з іх — Ethereum («Эфір») — стала сапраўды папулярнай і каштоўнай. Большасць іншых крыптавалют — проста эксперыменты, болей або меней паспяховыя. Яны могуць вельмі моцна падаражэць (як біткойн тры гады таму і ўвесну 2017 года), а могуць апынуцца нічога не каштуючым наборам нулёў і адзінак.

Што мы атрымліваем у выніку? Укладаць грошы трэба ўжо сёння — у апаратуру, электрычнасць, іншыя выдаткі. А калі тыя новыя альткойны падаражэюць — немаведама. Як невядома, і ці падаражэюць яны ўвогуле.

 

Гісторыя Сцяпана

Сцяпан жыве ў маім доме, і гэта з-за яго літаральна кожны месяц на паўдня знікае святло — вылятае старая трансфарматарная будка ў двары. Сцяпан трымае ў кватэры майнінгавую ферму, якая спажывае процьму электрычнасці. Даводзіцца маніпуляваць з электраправодкай, з лічыльнікам, каб паказчыкі не выглядалі неверагоднымі.

 

Сцяпан, мякка кажучы, не гаваркі чалавек, але аднойчы распавёў мне сваю гісторыю: «Усё пачалося напрыканцы 2012-га, тады біткойн каштаваў яшчэ зусім мала, хоць адмыслоўцы ўжо бачылі яго вялікі патэнцыял. Я тады працаваў сістэмным адміністратарам у адным міністэрстве, у мяне была сетка з 500 кампутараў, шмат вольнага часу і прафесійная неабходнасць цікавіцца ўсім новым. Даведаўшыся пра біткойн, я вырашыў — цікавасці дзеля — майніць яго на міністэрскіх кампутарах. На ноч я іх не выключаў. Удзень на іх людзі працавалі, а ўначы тыя ж машыны здабывалі для мяне біткойны. Балазе, электрычнасць там ніхто не лічыў. Увесну 2013-га курс біткойна рэзка ўзляцеў, грошы сталі сур'ёзнымі. Але і ў міністэрстве займацца гэтым стала немагчыма».

 

Тады Сцяпан сабраў першую ферму ў сябе дома яшчэ са звычайных ПК. У студзені 2014-га курс біткойна ўзляцеў да 1100 долараў, Сцяпан стаў багатым. Але неўзабаве курс зваліўся больш чым у два разы. Сцяпан паспеў купіць добрую машыну, але іншыя яго біткойны абясцэніліся. Наш герой плюнуў і вырашыў завязаць. Але курс зноў пачаў расці — больш павольна, затое стабільна. Сцяпан кінуў працу і стаў скупляць відэакарты, перарабляць сваю ферму, эксперыментаваць з іншымі крыптавалютамі. Час ідзе, выдаткі растуць, прыбыткі падаюць, але спыніцца Сцяпан ужо не можа.

 

«Разумееш, гэта залежнасць, самая сапраўдная. Прачынаешся ўначы і бяжыш глядзець курс бітка да долара, эфіра да долара. Ужо жывеш гэтым, — распавядае ён. — Але самае крыўднае: ты быццам як і багаты, а грошы атрымаць не можаш. Беларускае заканадаўства біткойн не прызнае, для яго ён — нішто. Але калі выведзеш у рэальныя грошы — атрымаецца прыбытак з паветра. І да цябе адразу прыйдуць. А знойдуць ферму — гэта як мінімум незаконная прадпрымальніцкая дзейнасць…»

 

   Вялікая праблема ўсіх, хто спрабуе зарабіць на крыптавалютах у Беларусі — немагчымасць легальна атрымаць заробленае. Афіцыйнага статусу “новыя грошы” ў Беларусі не маюць, законам ніяк не рэгулююцца, таму і банкі з імі не працуюць. Каб перавесці той жа біткойн у звычайныя грошы, давядзецца ехаць за мяжу ды ўвязвацца ў розныя сумнеўныя схемы.

 

Але, калі дзяржава нарэшце акрэсліць правілы гульні на рынку крыптавалют — яны адразу страцяць сённяшнюю рамантычную прывабнасць. Да таго ж, мы ведаем, як звычайна ў нас гэта робіцца — праз прызначэнне адмысловага адказнага чыноўніка.

 

Хаця Сцяпан чакаць гэтага не будзе. Па словах яго жонкі, ён ужо зноў шукае працу сістэмнага адміністратара.

Дзяніс Лаўнікевіч, Новы час


Дата стварэння навіны 04.07.2017
Падзяліцеся навіной з сябрамі

Возврат к списку