АКТУАЛЬНЫЯ ТЭМЫ: Ваеннае становішча ва Украіне Выбары-2019 Праграма ураду Атака на СМІ Мінздраў: карупцыя Забойства Паўла Шарамета

Вільгельм Кубэ: сапраўднае аблічча(Ч.3-я). 23.06.2018

У трэцяй,  заключнай частцы свайго аповяду пра Генеральнага Камісара Беларусі часоў другой сусветнай вайны(1941-1943гг.) Вільгельма Кубэ майго чытача чакаюць цікавыя факты і, магчыма, нечаканыя для некаторых мае ўласныя высновы.  


Пастарайцеся ўважліва прачытаць досыць доўгі тэкст да канца. А я ў сваю чаргу паспрабую лагічна, зыходзячы з вядомых мне фактаў і сведчанняў Антона Шукелойца данесці тое, што мне вядома адносна  стаўлення Кубэ да габрэйскага пытання.


А таксама распавяду пра некаторыя цікавыя акалічнасці спецаперацыі па ліквідацыі Вільгельма Кубэ.


Але перш чым распавесці пра эвалюцыю поглядаў Кубэ ў адносінах  да габрэяў і, ўвогуле, да габрэйскага пытання, лічу неабходным нагадаць пра некаторыя факты з яго біяграфіі.


Вільгельм Кубэ: факты з біяграфіі.



Пасля сканчэння ў Сілезіі(Германія) гуманітарнай гімназіі, а потым і Берлінскага ўніверсітэта Вільгельм Кубэ напярэданні Першай сусветнай вайны ў 1912годзе пачаў сваю журналісцкую кар'еру ў двух кансерватыўных выданнях(газетах) Германіі. У адным з іх ён быў рэдактарам, а ў другім -- вядучым журналістам.


Пасля паразы Германіі ў Першай сусветнай вайне(1918г.) Кубэ актыўна далучыўся да палітычнай дзейнасці. Так, у прыватнасці, ён займаў пасаду Генеральнага сакратара Сілезкага аддзелу Касерватыўнай партыі Германіі.  З'яўляючыся прыхільнікам ідэй Отта фон Бісмарка, Кубэ заснаваў суполкі "Саюз Бісмарка" і "Бісмарк-югенд".

Вільгельм Кубэ адначасова з'яўляўся і рэлігійным хрысціянскім актывістам, бо яшчэ са студэнцкай лавы ў Берлінскім універсітэце паглыблена вывучаў біблію і звязаныя з хрысціянствам пытанні. У рэлігійным пытанні Кубэ прытрымліваўся ідэяў рэфармацыі хрысціянства паводле запаветаў Марціна Лютэра.


Вільгельм Кубэ заснаваў адну з першых  ў Германіі лютэранскую хрысціянскую  суполку  культурна-асветніцкага і палітычнага зместу пад назовам "Нямецкія хрысціяне".  Гэтую арганізацыю можна па праву лічыць тым вытокам і тым ручаём, з якога  паўстала сучасная нямецкая хрысціянская дэмакратыя.

Дый, у пэўным сэнсе, і Беларуская хрысціянская дэмакратыя таксама. І, на мой погляд, Паўлу Севярынцу варта было б аб гэтым факце хаця б узгадаць у сваёй кнізе.

У чарговы раз падкрэслю: без усёй дзейнасці Вільгельма Кубэ на пасадзе Генеральнага Камісара Беларусі ў 1941-1943гг. сёння весці гаворку пра існаванне Беларусі як дзяржавы было б увогуле немагчыма.


Пасля прыходу да ўлады Адольфа Гітлера дзеля далейшага кар'ернага росту Вільгельм Кубэ далучыўся да Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі(НСДАП). І нават уступіў у СС(білет №114771).


Але даволі хутка, у 1936 годзе Вільгельм Кубэ быў выключаны з СС, а таксама  пазбаўлены ўсіх партыйных пасадаў. І ўсё  быццам бы з-за напісанай ім ананімкі з выкрываннем габрэйскіх сувязяў і каранёў Вальтэра Буха.

А насамрэч -- з-за глыбокага расчаравання і ідэйнага канфлікту, звязанага з габрэйскім пытаннем. Канфлікт з адным з кіраўнікоў НСДАП, галоўным суддзёй партыі і галоўным змагаром з усімі "юдамі"(габрэямі)  Вальтэрам Бухам мог вельмі дорага абысціся Вільгельму Кубэ.


Але яму пашанцавала.  У 1936-м ад канчатковай расправы Вільгельма Кубэ ўратаваў Адольф Гітлер.


Да самага свайго прызначэння на пасаду Генеральнага Камісара Беларусі ў 1941-м Вільгельм Кубэ заставаўся фактычна беспрацоўным журналістам-фрылансэрам і шэраговым дэпутатам Бундэстагу ад НСДАП, куды быў абраны ў 1938-м па "спісу фюрэра".  


Як ужо згадвалася, Гітлер яшчэ з часоў Першай сусветнай вайны быў абавязаны фактычна сваім жыццём і свабодай  маладому журналісту і хрысціянскаму актывісту Вільгельму Кубэ.


Як і многія прадстаўнікі нямецкай інтэлігенцыі 30-х гадоў ХХ стагоддзя, Вільгельм Кубэ балюча ўспрымаў і адчуваў несправядлівасць Версальскіх пагадненняў, якія прыніжалі Нямецкую дзяржаву і нямецкую нацыю. Таму, наслухаўшыся палымяных прамоваў Адольфа Гітлера, амаль усё насельніцтва Германіі праніклася ідэямі рэваншу і аднаўлення велічы Германіі ў яе  геапалітычным супрацьстаянні з Брытаніяй і Францыяй.


А як чалавек-інтэлектуал з умеранна рэлігійным светапоглядам на жыццё, Вільгельм Кубэ, вядома, спрабаваў у першыя гады гітлераўскага кіравання шукаць самастойна адказы на складаныя і  незразумелыя пытанні. Галоўным з якіх было такое: "Хто вінаваты ў тым, што Германія апынулася ў прыніжаным стане?"


І шмат у чым дзякуючы палымяным прамовам фюрэра Адольфа Гітлера, Кубэ знайшоў вельмі просты адказ на яго: ва ўсім вінаватыя габрэі!


Яны, габрэі, маўляў, згодна той жа бібліі, раней прадалі самога бога Ісуса Хрыста за "трыццаць срэбнікаў".  Ну а потым, праз стагоддзі, і ўсю Германію і арыйскія нацыі прынізілі.


Па гэтай прычыне некаторы час( 1934-1936гг.) Вільгельм Кубэ быў перакананым антысемітам і ледзь  не ідэолагам  антысемітызму ў НСДАП.


Але як разумны і адукаваны чалавек, інтэлектуал, Кубэ хутка зразумеў памылковасць сваіх поглядаў.  Бо ў наяўнасці пабачыў жорсткі беспрычынны пераслед, які чынілі гітлераўскія улады  ў адносінах да ўсіх без выключэння габрэяў. А сярод іх  выявілася шмат  сяброў Вільгельма Кубэ -- герояў Першай сусветнай вайны, кавалераў усіх крыжоў і дзяржаўных ўзнагародаў Германіі.

Недзе пасля 1936 году Вільгельм Кубэ рэзка мяняе свае погляды на габрэйскае пытанне ў адваротны бок. І ўжо ўсяляк дапамагае ратаваць габрэяў, наколькі гэта было магчыма у тых ўмовах.


І адначасова спрабуе выкрываць тых дзеячоў НСДАП, хто стаяў на чале арганізацыі габрэйскіх пагромаў. Такая вось кароткая перадгісторыя  ідэйнага канфлікту Вільгельма Кубэ  з вельмі уплывовымі палітыкамі ў кіраўніцтве НСДАП і Трэцяга рэйха Вальтэрам Бухам, Марцінам Борманам і Генрыхам Гімлерам.

Адносіны да габрэяў.


Адразу зазначу, што менскае габрэйскае гета дзякуючы прагабрэйскай палітыцы Кубэ непамерна разраслося і сталася (разам з львоўскім ва Украіне) найбуйнейшым  у Еўропе. Яно было знішчана ў хуткім часе пасля забойства Кубэ.

Усе два гады сваёй працы на пасадзе Генеральнага камісара Беларусі ў Вільгельма Кубэ ўзнікалі сур'ёзныя супярэчнасці па габрэйскаму пытанню з органамі СС і СД, якія фактычна яму не падпарадкоўваліся.


Органы бяспекі Трэцяга Рэйга(СС і СД) праводзілі спецаперацыі па знішчэнню габрэяў у рамках праводзімай палітыкі па канчатковаму вырашэнню габрэйскага пытання. Вільгельм Кубэ як мог гэтаму супрацьстаяў.


Грамадзянская адміністрацыя Беларусі на чале  з Кубэ,  апраўдваючы  перад кіраўніцтвам Трэцяга рэйха такое стаўленне да габрэяў,  усяляк спасылалася на недахоп працоўных рэсурсаў. А асабіста Кубэ ў сваіх лістах і данясеннях у Берлін на імя  рэйхсміністра Розенберга указваў яшчэ і на тое, што такія антыгабрэйскія дзеянні нямецкай улады наносяць ня толькі істотны ўрон эканоміцы Генеральнага Камісарыяту Вайсрутэніі(Беларусі), але й  таксама  падрываюць народны давер да нямецкай улады з боку карэннага арыйскага насельніцтва -- беларусаў.


За такое дзіўнае стаўленне да габрэяў за Вільгельмам Кубэ ў асяроддзі СС і часткі вайсковага камандавання Вермахта замацавалася мянушка "юдафіл" -- любімчык габрэяў.  


Шэф менскага Гестапа Курт фон Готберг разам з Генрыхам Гімлерам ды іншымі кіраўнікамі Трэцяга  рэйха з нецярпеннем чакалі таго моманту, калі ім усё ж удасца, нарэшце, пераканаць фюрэра Адольфа Гітлера ў тым, што Кубэ, маўляў,  "нікчэмны адміністратар-юдафіл".  Пасля чаго адправіць Кубэ  разам з яго памочнікам Янэцке на працу ў канцлагер у якасці ахоўнікаў.



Карныя спецаперацыі Курта фон Готберга.



Менскае СС разам з паліцыяй СД, нягледзячы на забарону габрэйскіх пагромаў з боку цывільных уладаў  Вільгельма Кубэ, тым не менш  самастойна праводзіла перыядычныя чысткі ў менскім габрэйскім гета. Бо мела асаблівы статус і, фактычна,  падпарадкоўвалася ведамству Генрыха Гімлера.


Дазвол на больш-менш маштабныя габрэйскія чысткі з  "санітарных ды іншых меркаванняў" (у менскім гета з-за яго перанаселенасці часта панаваў тыф ды іншыя інфекцыі)  кіраўніцтва менскага СС  на чале з фон Готбергам атрымлівала непасрэдна з Берліну.  


Але маштабныя габрэйскія пагромы СС праводзіла ў Менску толькі пасля атрымання ўказання з Берліну. І толькі на 1-е мая і на 7 лістапада --гадавіны бальшавісцкіх святаў.


У адрозненне ад фон Готберга, які прытрымліваўся  канцэпцыі "фізічнай утылізацыі заразных габрэяў", Вільгельм Кубэ даў дазвол  бургамістру Менска Вацлаву Іваноўскаму на стварэнне ў гета двух інфекцыйных бальніцаў, у якіх працавалі лепшыя габрэйскія дактатры.  


Да таго ж ў мэтах прадухілення эпідэмій у Менску   Кубэ дамогся таго, каб з Германіі ў гэтыя бальніцы пастаўляліся неабходныя медыцынскія прэпараты. Гучыць амаль неверагодна, але ж сапраўды так было.
 

З-за прагабрэйскай палітыкі адміністрацыі Вільгельма Кубэ колькасць габрэяў у менскім гета ў 1943-м пераўзыйшла ўсе магчымыя паказнікі, характэрныя для еўрапейскіх гарадоў. Вільгельм Кубэ з 1943г. ужо не даваў дазволу на прыём і пасяленне ў Менск новых партый габрэяў з Еўропы.  Іх ужо не было дзе размяшчаць: яны шчыльна туліліся не толькі ў сутарэннях(падвалах) дамоў, але й на гарышчах, прыбудовах і іншых гаспадарчых памяшканнях. Зімой з-за амаль пастаяннай адсутнасці ацяплення і электрычнасці ў дамах  менскага гета многія з габрэяў ледзь выжывалі ці проста замярзалі ўначы.  


Варта адзначыць, што ў 1943-м  чыгуначныя саставы з еўрапейскімі габрэямі, прадназначаныя для менскага гета, часта перанакіроўваліся прама ў Аўшвіц-Біркенаў(Асвенцым)...


Пра адну з прычын ігнаравання Халакосту.


Колісь, шмат гадоў таму адзін з маіх знаёмых габрэяў, даведаўшыся праўду пра  Вільгельма Кубэ, выказаў думку аб неабходнасці ўсталявання ў цэнтры Іерусаліму і Тэль-Авіву помнікаў Оскару Шындлеру і Вільгельму Кубэ  як ратавальнікам габрэйскай нацыі ва ўмовах нацызму.


Але, на жаль, у гэтым накірунку ўрадам Ізраіля так нічога і не зроблена й дагэтуль. І сённяшняе насельніцтва Ізраіля, як паказала праведзенае ў 1916 годзе  сацыялагічнае апытанне, ў пераважнай сваёй большасці нават  не ведае, хто такі Оскар Шындлер і дзе ён пахаваны.


І гэта нягледзячы на наяўнасць Інтэрнэту, шырокі паказ кінастужкі знакамітага рэжысёра  Стывена  Спілберга "Спіс Шындлера".  

Што ж тады казаць пра Вільгельма Кубэ, імя  якога  й дагэтуль амаль выкінута з гісторыі...


Дык і ці варта сёння здзіўляцца з'яўленню заяваў некаторых еўрапейскіх палітыкаў, якія амаль адкрыта адмаўляюць Халакост?


Міна як наканаванне лёсу.


У чэрвені 1943г. Вільгельм Кубэ даслаў чарговае данясенне ў Берлін на імя рэйхсміністра Розенберга з нагоды чарговага габрэйскага пагрому ў Менскім гета. У суправаджальнай цыдулцы Кубэ адзначаў, што лічыць такія дзеянні СС і СД, якія заканчваюцца массавым растрэлам габрэяў, бессэнсоўнымі і шкоднымі.


У сваю чаргу фон Готберг таксама пісаў дакладныя ў рэйхканцылярыю аб "ганебных учынках і паводзінах Кубэ", у якіх канстатаваў, што адміністрацыя Кубэ парвала ўсялякае супрапцоўніцтва з СС, што Кубэ -- нікудышні адміністратар і г.д.


Калі з гэтымі данясеннямі фон Готберга азнаёміўся шэф Гестапа Генрых Гімлер, ён накіраваў па інстанцыі паперы рэйхсміністру Альфрэду Розенбергу.  Розенберг, у сваю чаргу, накіраваў у Менск свайго прадстаўніка Альфрэда Мейера, каб "сур'ёзна папярэдзіць Кубэ".


Так ці інакш, але ў гісторыі сталася так, што лёс супрацьстаяння кіраўніка грамадзянскай адміністрацыі Беларусі(1941-1943гг.) Вільгельма Кубэ  і яго падступнага суперніка -- СС і Гестапа, у рэшце рэшт, вырашыла міна.



Цукеркі ад Кубэ.


Савецкая і пост-савецкая прапаганда стварыла шэраг мастацкіх і "дакументальных"  фільмаў,  прысвечаных асобе Вільгельма Кубэ. Сярод іх варта адзначыць такія, як "Часы остановились в полночь"(1958г.) і  тэлесерыял  "Охота на гаулятера"(2012г.).


Не буду спыняцца на цалкам прапагандыскіх і  прыдуманых сюжэтах  узгаданых фільмаў. Але раю ўсім паслухаць у фільме "Часы остановились в полночь" цудоўны беларускі раманс пра каханне  "Не магу я знайсці тое слова" (верш Адама Русака, музыка Ісака Любана). Раманс вельмі меладычны, за душу кранае.

Ну а што тычыцца ўласна зместу і сюжэту фільмаў пра Кубэ, дык мушу коратка адзначыць, што ў іх амаль  нічога не адлюстравана   з таго, што мела месца ў гісторыі.


Асабліва недарэчным, напрыклад, выглядае сюжэт з цукеркамі, якія Вільгельм Кубэ ў першым з узгаданых кіно раздае дзецям напярэданні іх растрэлу. Супраць устаўкі гэткай кінасцэны з цукеркамі выступілі нават некаторыя дзеячы з рэжысёрскай групы "Беларусьфільма".  Але ў Маскве настаялі на тым, каб такі эпізод у фільме быў.


Што ж датычыць шматлікіх дакументальна-прапагандысціх фільмаў, прысвечаных асобе Вільгельма Кубэ, дык у іх распавядаецца суцэльная лухта. Агідна слухаць, напрыклад, як гісторыкі ад КДБ/ФСБ і Мінабароны РФ распавядаюць пра тое, якім " фашыстам і палачом" быў Кубэ, і як цудоўна яму адпомсцілі "простыя беларускія жанчыны-падпольшчыцы", г.зн. "сам беларускі народ".


У рэальнасці  ж  Алена Мазанік, ня кажучы ўжо пра двух іншых жанчын, Марыю Осіпаву і Надзею Траян, мелі хіба што толькі ўскоснае дачыненне да забойства Вільгельма Кубэ.




Забойства Вільгельма Кубэ.



У рускай Вікіпедыі на старонцы, прысвечанай Алене Мазанік, акрамя  апісання  яе "подзвіга", пазначана наступнае, цытую:

"...уничтожение Кубе планировалось и другими группами советской разведки. После успешно проведённой операции ряд руководителей этих групп, не успев получить достоверные сведения, отправил в Москву отчёты, сообщавшие об успехе. Так, командир спецгруппы при Центральном и Белорусском штабе партизанского движения майор Степан Иванович Казанцев сообщил, что Кубе погиб от мины, заложенной под матрац его кровати узником минского гетто Львом Либерманом, работавшим в квартире Кубе чернорабочим. Также ошибочные сведения были указаны командиром оперативной группы «Мстители» НКГБ БССР С. В. Юриным: по его словам, Елена Мазаник, уничтожившая Кубе, была связана именно с его группой. После проверки обстоятельств операции 29 октября 1943 года Елена Мазаник (вместе с Марией Осиповой и Надеждой Троян) получила звание Героя Советского Союза".


З вышэйпрыведзенай цытаты напрошваецца пытанне: ці мог маёр Казанцаў у дасланай справаздачы на імя намесніка народнага камісара абароны СССР Льва Мехліса, які, ў сваю чаргу, дакладаў пра спецаперацыю самому таварышу Сталіну,  пісаць  аб непацверджаных фактах і проста хлусіць?  Вядома, што не. Бо цудоўна ведаў, што яго чакае ў выпадку выяўлення такой хлусні.


Увогуле, у плане падачы гісторыі Другой сусветнай вайны на свой лад  савецкая прапаганда скарыстала лепшыя метады доктара Паўля Ёзэфа Гебельса. І ў гэтым сэнсе ўсё, што ў савецкай гісторыяграфіі звязана з асобаю Вільгельма Кубэ, з'яўляецца адным з  ўзораў такой прапаганды.


На фоне тых павышаных мер бяспекі, што былі прадпрынятыя Гестапа і СД пасля выбуху ў сталоўцы СД незадоўга да смерці Кубэ, поспех спецаперацыі партызан па ліквідацыі самога Кубэ выглядае проста нейкай фантастыкай. Асабліва калі ўвязаць гэты факт з далейшым лёсам, які напаткаў Вільгельма Янэцке -- сябра і памочніка Вільгельма Кубэ.

Як вядома, ускосныя ўдзельнікі спецаперацыі па ліквідацыі В.Кубэ, жанчыны А.Мазанік і М.Осіпава бесперашкодна вылецелі з партызанскага аэрадрома пад Менскам у Маскву. Потым да іх далучылася і Н.Траян, якая таксама несла ў сваёй сумачцы "міну  для гаўляйтэра".  


Падпольшчыцу Надзею Траян з мінай  не схапілі ні ў Менску, ні ў яго ваколіцах. Яе "міна для гаўляйтэра" так і не спрацавала. Бо "гаўляйтэра"  Кубэ на той момант ужо забілі. Тым не менш Коба(таварыш Сталін), заслухаўшы ад Мехліса і Берыі ўсе справаздачы адносна выканання спецаперацыі па ліквідацыі Кубэ, распарадзіўся ўсім тром жанчынам даць залатыя зоркі герояў Савецкага Саюза.

Таварыш Сталін цудоўна ведаў, хто і як здзейсніў спецаперацыю па ліквідацыі Кубэ. Яму важны быў сам вынік і, асабліва, атрыманы палітычны эфект ад гэтага забойства. А эфект быў такі, што немецкія ўлады па загаду Гітлера на акупаваных тэрыторыях пачалі значна больш жорсткую палітыку ў адносінах да мясцовага насельніцтва, якое  падазравалася ў сувязях з партызанамі.


Гэтыя ды іншыя акалічнасці, звязаныя з забойствам Вільгельма Кубэ, уключна з далейшым лёсам яго памочніка Вільгельма Янэцке(аб гэтым крыху пазней), адназначна ўказваюць на тое, што савецкі разведчык, маёр Казанцаў у сваёй справаздачы на імя намесніка наркама абароны СССР Л.Мехліса проста не мог схлусіць.

Міну з гадзіннікавым механізмам, заведзеным на шэсць хвілінаў пасля апоўначы 22 верасня 1943г. падклаў у  спальным пакоі рэзідэнцыі Вільгельма Кубэ пад яго ложак габрэй з менскага гета Леў Ліберман, які ладзіў у рэзідэнцыі вадаправод, каналізацыю ды выконваў іншыя працы. Якім чынам і хто рэкамендаваў  Лібермана на працу ў рэзідэнцыю Генеральнага Камісара Беларусі --  цяпер можна толькі здагадвацца. Праўдападобна, што без Гестапа і асабіста фон Готберга тут не абышлося.


Алена Мазанік без дазволу ад  самога Кубэ, яго памочніка Янэцке і шэфа менскага гестапа фон Готберга аніяк не магла нават  адлучыцца з рэзідэнцыі Кубэ, дзе кругласутачна знаходзілася. А не тое што незаўважна сустракацца з савецкай падпольшчыцай  Марыяй Осіпавай, каб тая яе зноў перавербавала на карысць Саветаў і перадала міну для.

А потым яшчэ і пранесці гэтую міну праз тры паліцэйскія пасты непасрэдна на тэрыторыі рэзідэнцыі, правільна  завесці яе гадзіннікавы механізм, пранесці незаўважна міну  ў ахоўваемы спальны пакой Кубэ і падкласці яе пад матрац ложка Кубэ. Гэта выглядае як нейкі фантастычны сюжэт. Такое проста неверагодна.


У дзень забойства, прыкладна ў абедзены час, г.зн. за некалькі гадзінаў да будучага выбуху, Мазанік адпрасілася з рэзідэнцыі Вільгельма Кубэ, сімулюючы моцны зубны боль. І, о  цуда(!), у адсутнасць у рэзідэнцыі самога Кубэ, Мазанік бесперашкодна атрымала дазвол!  Такое магчыма ўявіць толькі пры садзеянні вельмі высокай асобы з ліку кіраўніцтва менскага гестапа.


Дзіўна і сымбалічна, але, мабыць, толькі Вільгельм Кубэ з ліку кіраўнікоў такога рангу Трэцяга рэйха мог прыняць на працу ў сваю рэзідэнцыю ў якасці чорнарабочага габрэя. Яшчэ раз падкрэслю -- габрэя! Ці, інакш кажучы, прадстаўніка той нацыі, якая паводле праводзімай кіраўнікамі Трэцяга рэйха палітыкі падлягала татальнаму вынішчэнню.



Пра гэтую  "слабасць"  Вільгельма Кубэ цудоўна ведаў шэф менскага гестапа Курт фон Готберг. І скарыстаў яе ў сваіх мэтах. Я не магу цалкам сцвярджаць, што фон Готберг з'яўляўся галоўным замоўцам забойства Вільгельма Кубэ. Але тое, што фон Готберг усяляк  шукаў шляхі, як  пазбавіцца ад Кубэ, у тым ліку праз арганізацыю спецаперацыі па яго забойству з удзелам  савецкіх партызан -- тут не можа быць ніякага сумневу.



Лёс Вільгельма Янэцке.



Тэракт у Менску з забойствам Генеральнага Камісара Беларусі Вільгельма Кубэ даволі моцна ўзрушыў і раззлаваў Гітлера. Правадыр(фюрэр) Трэцяга рэйха Адольф Алаізавіч Шыкльгрубэр(Гітлер) дзесьці ўнутрана адчуў сваю безабароннасць.  Бо страціў  чалавека, якому быў абавязаны. Таго чалавека, такога своеасаблівага хрысціянскага анёла-ахоўніка, якому фюрэр быў абавязаны сваёй свабодай і, магчыма, нават жыццём у сувязі з падзеямі часоў Першай сусветнай вайны.


Менскае гестапа і паліцыя СД хутка, аператыўна і вельмі жорстка расследавала тэракт з забойствам Вільгельма Кубэ. Мабыць, фон Готберг, які заняў пасаду Генеральнага Камісара Беларусі замест Вільгельма Кубэ, адчуваў, што ў выпадку прамаруджвання сляды забойства могуць прывесці і да яго самога. Таму ў тую ж ноч у Менскім гета быў забіты непасрэдны выканаўца тэракту  Леў Ліберман.


Падчас  расследавання тэракту па ўказанню фон Готберга  пад раздачу  патрапіў і памочнік Вільгельма Кубэ па лініі Трэцяга рэйха маёр Вільгельм Янэцке.  Яго пазбавілі ўсіх вайсковых званняў і тытулаў.  І  ў якасці шэраговага салдата Вермахта адправілі на фронт.


Узнікае лагічнае пытанне: чаму гэтак жорстка абышліся з бліжэйшым сябрам і памочнікам Вільгельма Кубэ Вільгельмам Янэцке?  Можа за тое, што нешта ведаў пра падрыхтоўку спецаперацыі Гестапа і вярбоўку  савецкіх партызанаў  для арганізацыі забойства свайго  сябра, цёзкі і, адначасова, начальніка?


На фронце В.Янэцке дамогся вяртання звання маёра. 11 мая 1945г. маёр Вермахта Янэцке быў узяты ў палон падраздзяленнямі савецкай Чырвонай арміі у раёне горада Брандэнбург. Потым яго чакаў савецкі лагер для ваеннапалонных, суд у Бабруйску і вырак -- 25 гадоў турмы.


Пакаранне Янэцке адбываў у Іванаўскай турме, дзе захварэў на туберкулёз(сухоты). У канцы мая 1953г. па амністыі Лаўрэнція Берыі для ўсіх нямецкіх ваеннапалонных цяжка хворы на сухоты Вільгельм Янэцке быў вызвалены з савецкай турмы.   Ён яшчэ паспеў вярнуцца да сябе на радзіму ў Германію, дзе хутка памёр.


Некаторыя  ўласныя высновы.


Вільгельм Кубэ -- вельмі знакавая і далёка не шэраговая фігура ў беларускай гісторыі. Дый у нямецкай гісторыі таксама. Вільгельм Кубэ вельмі знакавая фігура і для дзяржавы Ізраіль, бо дзякуючы менавіта такім дзеячам Трэцяга рэйха і ўдалося ўратаваць габрэйскі народ ад поўнага вынішчэння.


Вільгельму Кубэ давялося жыць і дзейнічаць у вельмі складаны, трагічны і надзвычай неадназначны  перыяд сусветнай гісторыі, які закрануў две сусветныя вайны.


Бясспрэчна адно: палітычная і грамадска-культурніцкая дзейнасць Вільгельма Кубэ на пасадзе кіраўніка грамадзянскай акупацыйнай нямецкай адміністрацыі Беларусі яшчэ патрабуе свайго глыбокага і ўсебаковага асэнсавання.


На жаль, прынамсі мне і майму пакаленню ўжо, мабыць, не давядзецца пажыць у той Беларусі, у якой трагічныя гістарычныя постаці Вільгельма Кубэ, Вацлава Іваноўскага ды іншых асобаў  зоймуць сваё пачэснае месца.

 
Я не маю намеру паглыбляцца ў далейшыя развагі на тэму аб той гістарычнай ролі, якую   адыграў Вільгельм Кубэ, а таксама яго палечнікі з ліку беларусаў, у першую чаргу Вацлаў Іваноўскі, ў справе захавання беларусаў як нацыі.


Той Нацыі, якая насуперак усяму  здолела ў 1991-м годзе -- годзе, які завяршыў перыяд  чарговага паўраспаду Расійскай імперыі(імперыя да 1991-га існавала пад абрэвіятурай "СССР") стварыць сваю незалежную дзяржаву.


І хай беларуская незалежнасць пакуль што ўмоўная, нават без уласнай мяжы з метраполіяй, без уласнай пануючай роднай мовы і ўласных гістарычных нацыянальных сімвалаў -- гэта якая-ніякая, але ж незалежнасць.


Зараз павольна ідзе працэс фармавання палітычнай нацыі беларусаў. У будучыні, ужо пасля смерці А.Лукашэнкі, да пераважнай большасці беларусаў  павінна вярнуцца нацыянальная годнасць.

І тады гэты працэс фармавання палітычнай беларускай нацыі набудзе незваротны характар.


А з вяртаннем нацыянальнай годнасці вернецца і  родная мова, якая запануе паўсюль на Беларусі. А нацыянальныя гістарычныя сімвалы беларусы ўжо гатовыя вярнуць адразу пасля сыходу з улады Лукашэнкі. І ў  гэтым сэнсе ўсім нам, беларусам, а таксама ўсім жыхарам -- грамадзянам Беларусі іншых нацыянальнасцяў, трэба заставацца аптымістамі.


Бо толькі аптымісты дасягаюць пастаўленай мэты. Бо менавіта мова і нацыянальныя сімвалы ў сённяшнім свеце з'яўляюцца асноўнымі паказчыкамі існавання нацыі і нацыянальнай дзяржавы.

Вільгельм Кубэ: сапраўднае аблічча(Ч.2-я). 04.06.2018

У прыватных размовах разумныя людзі мне казалі, што я зарана пачаў асвятляць тэму  адносна гістарычнай ролі Вільгельма Кубэ ў дачыненні да Беларусі. Маўляў, большасць беларускага грамадства яшчэ не гатовая да успрыняцця гісторыі 2-й сусветнай вайны такой, якой яна была.


Мабыць, яны ў нечым маюць рацыю. Але ж  некаму гэта трэба рабіць. Таму і раблю, бо мне пашчасціла ў 1997-м пагаманіць з непасрэдным удзельнікам тых падзей Антонам Шукелойцам.  І на мне ўжо  ляжыць  маральная адказнасць за тое, каб данесці да шырокага кола людзей пачутае.  Дый, паўтаруся, дзеля гісторыі як навукі гэта трэба рабіць.  Каб гісторыя другой сусветнай вайны,  урэшце рэшт,  станавілася больш праўдзівай, а не заставалася й надалей для беларусаў літаратурай, з характэрным для яе наборам баек, казак і легенд.  


Паплечнікі Вільбгельма Кубэ.



Безумоўна, што адзін Кубэ, без надзейных, самаахвярных і адукаваных паплечнікаў, якіх ён паклікаў на ключавыя адміністратыўныя пасады, не змог бы  за два гады столькі шмат зрабіць дзеля Беларусі. Таму трэба ўзгадаць некаторых з іх --тых, хто забяспечваў да 22 верасня 1943-га -- дня смерці Кубэ, выжыванне і больш  менш бяспечнае жыццё мірнага насельніцтва  Беларусі.


Нагадаю, што пасля няўдалых замахаў на жыццё Кубэ( яны пачаліся  недзе з  сярэдзіны 1942-г.) , а потым  і яго забойства ўвосень 1943-га  і  разгортвання па  ўказанню  з Масквы шырокага партызанскага руху на Беларусі ,  для яе мірнага насельніцтва  пачаўся суцэльны жах:  тэрор, спальванне цэлых вёсак і паселішчаў з усімі  іх жыхарамі за супрацу з партызанамі  і  г.д.



Сярод тых, каго Кубэ паклікаў  на адміністратыўныя пасады, трэба асабліва адзначыць, прынамсі, наступных асобаў:


1)Бургамістра г.Менска прафесара Вацлава Іваноўскага.


Вацлаў Іваноўскі фактычна забяспечваў жыццядзейнасць сталіцы Беларусі ў найцяжэйшыя гады акупацыі. На ім ляжала адказнасць за фунцыянаванне ўсіх камунальных ды іншых установаў і службаў г. Менска(харчовая прамысловасць, грамадскі транспарт, вадаправод, каналізацыя, дзіцячыя ўстановы, школы, тэатр, музей і г.д.).


Вацлава Іваноўскага застрэлілі 7 снежня 1943-га года, неўзабаве пасля забойства Кубэ,  ў раёне сучаснай вуліцы Няміга ў Мінску. Ёсць падставы меркаваць, што тэракт быў здзейснены або з ведама, або па прамому указанню Э.фон Готберга, які да заступлення на пасаду Генеральнага Камісара Беларусі узначальваў менскае Гестапа.


Паказальны і ўражлівы факт: падчас пахавання ў Менску гораданачальніка Вацлава Іваноўскага мора людзей расцягнулася на кіламетры. І гэта пры тым, што быў халодны снежаньскі дзень і што новая, пасля забойства Кубэ, нямецкая адміністрацыя фон Готберга не ладзіла пахаванне. Дзіўна, але на тэракт супраць бургамістра сталіцы Беларусі фон Готберг не звярнуў асаблівай увагі.


Вышэйпададзеныя факты сведчаць аб велічы асобы Вацлава Іваноўскага. Такой велізарнай народнай падтрымкі больш ні ў каго з гарадавых  Мінска і блізка не было. І, мабыць, наўрадці калі-небудзь будзе.  Нагадаю,  што Вацлаў Іваноўскі -- адзін з заснавальнікаў першай беларускай палітычнай партыі -- Беларускай Рэвалюцыйнай( крыху пазней -- Сацыялістычнай) Грамады, 1903г.,  а таксама  адзін з бацькоў-стваральнікаў Беларускай Народнай Рэспублікі(1918г.).  Таму я перакананы, што калі Беларусь  пасля Лукашэнкі застанецца незалежнай, дык ў горадзе  Мінску абавязкова з'явіцца вуліца імя Вацлава Іваноўскага;


2)Кіраўнікоў беларускай асветы, адукацыі і школьніцтва: В.Гадлеўскага, А.Шукелойца, В.Тумаша, Ф.Аляхновіча ды іншых.


Што тычыцца Радаслава Астроўскага, то маё асабістае стаўленне да гэтай гістарычнай асобы неадназначнае. Р.Астроўскі быў атывістам беларускага руху і падчас нямецкай акупацы(ўжо пасля забойства Кубэ) дамогся ад фон Готберга права на стварэнне марыянеткавай Беларускай Цэнтральнай Рады і ўзначаліў яе.  Але ж паводле меркаванняў некаторых даследчыкаў (гісторыка Юры Туронка і інш.) Радаслаў Астроўскі нясе, прынамсі, маральную адказнасць за забойства Вацлава Іваноўскага.  



3)Вільгельма Янэцке -- намесніка Вільгельма Кубэ па лініі Трэцяга Рэйху.


Янэцке быў блізкім сябрам, цёзкам і аднадумцам Вільгельма Кубэ. І менавіта яго  Кубэ папрасіў  накіраваць да сябе з Берліна ў Менск у якасці свайго намесніка па лініі 3-га Рэйха.  Гэты таўставаты, але, па характарыстыцы Шукелойца "дабрадушны, разумны і інтэлігентны немец"  быў блізкім сябрам Кубэ. Янэцке прытрымліваўся тых жа поглядаў наконт будучыні Беларусі і беларусаў, як і Кубэ.


Забягаючы наперад, адзначу, што пасля забойства Кубэ  і ў яго намесніка Янэцке лёс склаўся таксама трагічна, але аб гэтым пазней.


Адпаведна  сваім поглядам і ўяўленням аб Беларусі і беларусах, Кубэ і Янэцке праводзілі цалкам прабеларускую палітыку. Настолькі прабеларускую, асабліва ў галіне адукацыі і культуры, наколькі гэта было магчыма і наколькі дазвалялі іхнія паўнамоцтвы кіраўнікоў выканаўчай акупацыўнай цывільнай улады на Беларусі часоў 3-га Рэйха.


Кубэ і Янэцке, паводле расповяду Антона Шукелойца, марылі і бачылі  Вайсрутэнію(Беларусь) у будучым як еўрапейскую дзяржаву ў складзе Вялікага Рэйха ад Атлантыкі да Уралу. А саміх сябе, вядома ж,  яе кіраўнікамі.  


Але гісторыя распарадзілася па-іншаму. Зараз мы маем цывілізаваную і заможную Германію, хоць і ў значна меншых памерах. А замест СССР у Еўропе і Азіі існуюць 15 незалежных дзяржаў.


І сярод іх -- умоўна незалежная Рэспубліка Беларусь. Сённяшняя Беларусь -- гэта працяг той БССР, якую Сталін і яго атачэнне ва ўрэзаным тэрытарыяльным выглядзе мусілі адрадзіць у 1945-м, шмат у чым дзякуючы ўсёй папярэдняй дзейнасці  Вільгельма Кубэ і яго паплечнікаў па нацыянальнаму руху на Беларусі падчас другой сусветнай вайны.


Беларусь сёння -- гэта, фактычна, квазі-дзяржава, з бяссменным прэзідэнтам-правадыром, намаганнямі якога амаль ўсё ў ёй русіфікавана.


Але насельніцтва Беларусі, дзякуючы нават такой умоўнай незалежнасці, на мой погляд, ўжо знаходзіцца ў пошуках сваёй нацыянальнай ідэнтычнасці.  




Аб маім збаўленні ад савецкіх стэрэатыпаў.



Бяседы з Антонам Шукелойцам, які працаваў і асабіста ведаў як немцаў В.Кубэ і В.Янэцке, так і  ледзь не ўсіх беларусаў з ліку  супрацоўнікаў цывільнай адміністрацыі часоў нямецкай акупацыі Беларусі(1941-1944гг.),  канчаткова пазбавілі мяне ад зашмальцаванага і вельмі далёкага ад ісціны савецкага ўспрыняцця  падзеяў  другой сусветнай вайны.


Да мяне пасля гутарак з Антонам Шукелойцам канчаткова дайшло, чаму савецкая прапаганда  прыклеіла ярлык "палач беларускага народа" да Вільгельма Кубэ.


Мною ўжо даўно не ўжываюцца без двукосся асноўныя камуна-савецкія ідэалагічныя тэрміны-клішэ. Напрыклад такія, як "Вялікая Айчынная вайна" і "Вялікая Перамога".



У  недарэчным спалучэнні "Вялікая Айчынная" у адносінах да часткі адной вайны закладзены нейкі фантасмагарычны ідэалагічны змест. І нават нейкі пафас, бо слова "Бацькаўшчынская" замест "Айчынная", камуністам не пасавала. Мабыць, з-за свайго адмысловага,  чыста беларускага зместу і сэнсу.


Што ж тычыцца тэрміна "Вялікая Перамога", дык гэта ўвогуле гучыць як нейкі аксюмарон для краіны, тэрыторыя і жыхары  якой ў 2-й сусветнай вайне былі проста разменнай манетай у геапалітычных крывавых гульнях  двух крывавых дыктатараў.



Для мяне было адкрыццём, што Вільгельм Кубэ  па сваіх поглядах, сваёй унутранай сутнасці і перакананнях з'яўляўся насамрэч кансерватарам і  хрысціянскім дэмакратам. І быў  гуманістам для таго жорсткага часу. Асабліва калі ўзяць пад увагу ўсю яго папярэднюю біяграфію, а не толькі дзейнасць у надзвычайных варунках другой сусветнай вайны.


Сумненні наконт сапраўдных рэалій другой сусветнай вайны ў мяне ўзніклі яшчэ ў юнацкім 16-гадовым узросце. Калі я ўпершыню,   пад час навучання ў ПТВ-107 г.Мінска(1982--1985гг.) наведаў Музей гісторыі "Вялікай Айчыннай вайны", што месціўся побач з ГУМам. А потым яшчэ і мемарыяльны комплекс "Хатынь".


Тады экскурсавод -- пажылая жанчына, на дзіва праўдзіва распавяла нам, падлеткам, што ў паліцыі і ў органах нямецкай адміністрацыі падчас акупацыі Беларусі служыла як мінімум ад 200 да 400 тысячаў беларускага насельніцтва, г.зн. болей чым было партызан. Мяне гэты факт тады вельмі ўразіў, бо я лічыў наадварот.


Пазней да мяне дайшло, што забойства Кубэ і разгортванне партызанскага руху ў Беларусі спарадзіла вельмі жорсткую рэакцыю нямецкіх акупантаў са спальваннем тых населеных  пунктаў Беларусі, дзе асаблівую падтрымку знаходзілі партызаны. І гэткія падзеі пачаліся  толькі ў 1943-м, г.зн. пасля пачатку няўдалых замахаў на жыццё Кубэ. Ну а потым і ўдала спланаванай спецаперацыі,  пасля якой  Вільгельм Кубэ загінуў.


Ваеннапалонныя ў Беларусі. Лета-восень 1941-га.

 

Напрыканцы лета-пачатку восені1941г. апынуўшыхся ў катле акружэння жаўнераў, афіцэраў і камандзіраў Чырвонай арміі, што здаліся ў палон ў першыя месяцы вайны, налічвалася літаральна людское мора. Як і кінутай і разбітай савецкай вайсковай тэхнікі. Толькі на тэрыторыі Беларусі было ўзята, а ў асноўным здалося ў палон каля 2-х мільёнаў чырвонаармейцаў! Астранамічная лічба!

Пасля прызначэння Кубэ на пасаду кіраўніка грамадзянскай акупацыйнай адміністрацыі Беларусі з ваеннапалоннымі трэба было нешта рабіць. Бо набліжалася зіма.


У камандавання Вермахта катастрафічна не хапала не толькі сродкаў на ўтрыманне такой колькасці людзей, але й транспарту і вагонаў для  іх адпраўкі на прымусовую працу ў Германію. А параненыя і знясіленыя ваеннапалонныя былі проста асуджаны на смерць.


Нямецкае вайсковае камандаванне да прызначэння Кубэ  не ведала, як вырашаць пытанне з такой колькасцю савецкіх ваеннапалонных. Часта іх проста пакідалі ў агароджах з драўляных жэрдак, часам нават без калючага дроту па перыметру, элементарнага харчавання, нагляду і належнай аховы.


Такія ваеннапалонныя, здэмаралізаваныя і знясіленыя, так і заставаліся, як быдла ў стойле, ў большасці сваёй паміраць, баючыся выйсці з гэтых агароджаных загонаў. Такія агароджы для часовага ўтрымання палонных ўзводзіліся без навесу, проста пад адкрытым небам.  Найбольш смелыя і адносна здаровыя з ліку палонных збягалі па начах ў лес. Іх, вядома, ніхто нават і не шукаў.


Ад Антона Шукелойца я даведаўся, што менавіта Вільгельм Кубэ забараніў жорсткае абыходжанне з ваеннапалоннымі і іх растрэлы нават за спробы пабегу. Шукелойц казаў, што В.Кубэ як рэлігійны чалавек і гуманіст, не мог сабе такое дазволіць. Нават ва ўмовах жорсткай вайны.


Таму і былі пакінутыя дзесяткі(ці мо нават сотні тысяч -- ніхто не лічыў) параненых, здэмаралізаваных, знясіленых і галодных ваеннапалонных Чырвонай арміі у 1941-м у такіх часовых агароджах без належнай аховы  паміраць. Ці спрабаваць выжыць на волю лёсу.


Абсалютна беспадстаўна лічыць такі падыход Кубэ да ваеннапалонных  антычалавечым і негуманным. Трэба задаць сабе простыя пытанні: "А ці мог Кубэ пры адсутнасці матэрыяльных, харчовых, жыллёвых ды іншых рэсурсаў для ўтрымання такой колькасці палонных людзей паступіць інакш?


І як па-іншаму, больш гуманна з імі можна было абысціся, з гэтымі сотнямі тысяч палонных,галодных, знясіленых і параненых салдат і афіцэраў? Пытанне рытарычнае.

Зараз вось уся сытая і заможная Еўропа не можа справіцца з некалькімі дзесяткамі тысяч незаконных мігрантаў. А Вільгельм Кубэ толькі на тэрыторыі Беларусі меў справу з сотнямі тысяч знясіленых, параненых і пакалечаных людзей -- ваеннапалонных  салдат і аіцэраў з варожай арміі.


А яшчэ трэба ўзяць пад увагу тое, што галоўны начальнік Трэцяга Рэйху Адольф Гітлер з недвухсэнсоўным намёкам пакінуў вырашэнне пытання лішніх, "баластных"  ваеннапалонных не столькі ўласна на Кубэ як на прызначанага кіраўніка грамадзянскай адміністрацыі Беларусі, колькі на  мясцовыя(беларускія) аддзелы Гестапа, паліцыі СД і вайсковага камандавання Вермахта.


Таксама Гітлер быў напачатку вайны катэгарычна супраць стварэння з ваеннапалонных спецпадраздзяленняў  Вермахта для барацьбы з Чырвонай арміяй. Маўляў, на іх нельга пакласціся, яны зусім нядаўна, да паланення ваявалі за варожую армію і т.п.


Гітлер жорстка памыліўся, а вось Кубэ, як мне падаецца, прыняў у той сітуацыі адзіна правільнае для сябе рашэнне -- пусціць вырашэнне пытання "баластных" ваеннапалонных на самацёк.


Як потым засведчыла гісторыя, гэта было хоць і адносна гуманнае, але  не зусім прадуманае для Германіі рашэнне. Яно потым аўкнулася Вермахту ў 1943-44гг.  Бо частка ваеннапалонных выжыла, асела ў вёсках і лясах. І ў значнай ступені  пасля забойства Кубэ паспрыяла стварэнню шырокага партызанскага  руху на Беларусі.


Праўду пра цукеркі, што "кідаў Кубэ ў яму габрэйскім дзецям", якіх потым закопвалі жывымі(гэты факт згадваецца ў Вікіпедыі і  ва ўспамінах былых вязняў мінскага гета),  увогуле аб адносінах Кубэ да габрэяў і габрэйскага пытання, аб іншых фактах з біяграфіі і дзейнасці Вільгельма Кубэ на Беларусі -- у наступнай частцы.

Працяг будзе


Вільгельм Кубэ: сапраўднае аблічча. 23.05.2018


Атрымаўшы данясенне, што 22 верасня 1943 г. у  г. Менску ў выніку тэракту загінуў кіраўнік грамадзянскай германскай акупацыйнай адміністрацыі Генеральнай акругі Вайсрутэнія(Беларусі) Вільгельм  Кубэ, шэф Гестапа Генрых Гімлер усклікнуў: "Гэта сапраўды шчасце для Германіі!"


Уступ.



Напачатку дазволю  сабе папрок у бок тых маіх апанентаў, хто чыста эмацыйна, без гістарычнай фактуры, залічыў Вільгельма Кубэ і яго паплечнікаў да  "фашыстоўскіх людаедаў".  Напрыклад, шаноўны Аляксандр Фядута й дагэтуль так лічыць. Маўляў, Кубэ лічыў, што "белорусов можно оставить на дессерт"( цытата з артыкула А.Фядуты).


Калі будзе час, дык неяк у асобным артыкуле абвергну ўсе прыведзеныя чыста эмацыйныя аргументы шаноўнага майго апанента Аляксандра Іосіфавіча Фядуты. У тым ліку і спальванне Хатыні з яе жыхарамі, да якога Кубэ не меў ніякага дачынення, не мог  прадухіліць і г.д.


Пакіну за дужкамі пытанне аб тым, героямі ці людаедамі былі Вільгельм Кубэ і ягоныя паплечнікі. Мабыць, усё ж не майму пакаленню яго вырашаць. Маё пакаленне пакуль вольнае, і то  неяк абмежавана, выкладаць факты, сведчанні  і выказваць ўласныя меркаванні.


Проста пакуль зазначу, што й дагэтуль нашымі  героямі лічацца вельмі сумніўныя гістарычныя персанажы.  Напрыклад, сталінскі маршал Георгій Жукаў, на сумленні якога -- сотні тысяч забітых і расстраляных, у  тым ліку абсалютна невінаватых людзей. А ў гонар гэтага сталінскага мясніка нават праспект у г. Мінску названы!

А як на мой погляд, дык Георгій Жукаў разам з мега-тыранам Іосіфам Джугашвілі(Сталіным) павінны быць проста выкрэсленыя з ліку людзей. Напрыклад, за такі загад, які проста не паддаецца рацыянальнаму асэнсаванню хомасапіенса, г.зн. чалавека разумнага: "Бойцы, сдавшиеся в плен, по возвращении подлежат расстрелу. Семьи тех, кто сдался врагу -- разыскать и расстрелять!".

Я разумею і спачуваю усім, хто па розных прычынах, уключна з узроставымі, ужо ня здольны паставіць пад сумнеў свае жалезабетонныя перакананні. Але жадаю ім на схіле гадоў ўсё ж не скаціцца да старэчага маразму.


Тэма адносна Вільгельма Куба дагэтуль вострая, перакручаная, не ўсе яшчэ гатовыя належна ўспрымаць не тое што расповяды ўдзельнікаў тых падзей, але й  бясспрэчныя гістарычныя факты.  


Асобу Вільгельма Кубэ, яго погляды,  яго  дзейнасць на пасадзе Генеральнага камісара Беларусі ў 1941-43гг.,  як і дзейнасць ягоных паплечнікаў, трэба ацэньваць сыходзячы з рэаліяў той вайны. І яе, мусіць, па-сапраўднаму ацэняць ужо нашыя нашчадкі.


Спадзяюся, у будучым даследчыкі гісторыі 2-й сусветнай вайны змогуць пачытаць як гэтыя мае сціплыя тэксты і ацэнкі, якія грунтуюцца на расповядах удзельніка тых падзей  Антона Шукелойца,  так і бесперашкодна  пакорпацца ў  нямецкіх архівах і ў архівах НКВД-КДБ былога СССР. І хоць шмат ужо знішчана і страчана назаўжды, сёе-тое ўсё ж застаецца для вывучэння нашым нашчадкам.


Падзея і яе адлюстраванне ў рускай Вікіпедыі.

 
Пасля  метадычнай, на працягу дзесяцігоддзяў, аднабаковай і скажонай падачы інфармацыі пра таго або іншага гістарычнага персанажа або нейкай падзеі, што з ім звязаная, давесці тое, як сапраўды ўсё адбывалася -- рэч вельмі няпростая. Але дзеля таго, каб гісторыя заставалася навукай, а не літаратурай -- гэта трэба рабіць.

У рускай Вікіпедыі, напрыклад, так перакручваюць факты адносна  беларускага перыяду  ў дзейнасці Вільгельма Кубэ, цытую: "Приход Кубе на эту должность ознаменовался казнью 2278 заключенных Минского гетто. Находясь в должности генерального комиссара, проводил жестокую оккупационную политику, сопровождавшуюся убийствами сотен тысяч мирных жителей."


І, тым не менш, не толькі апелюючы да Антона Шукелойца, але і са спасылкай на рускую Вікіпедыю паспрабую давесці да шаноўнага Аляксандра Фядуты і іншых маіх апанентаў, што менавіта дзейнасць Вільгельма Кубэ і яго паплечнікаў з'явілася вырашальным фактарам ў справе аднаўлення БССР у 1945-м.



Ітак,  што ж у рэальнасці  адбылося з прыездам В.Кубэ ў Менск пасля прызначэння яго на пасаду Генеральнага камісара Беларусі?  Як распавядаў Антон Шукелойц, насамрэч, было так.


Даведаўшыся аб прызначэнні ў Менск Кубэ, Гестапа і мясцовае менскае камандаванне Вермахта паспяшалася дагадзіць Гімлеру і Борману(ён асабліва канфліктаваў з Кубэ). І насалілі Кубэ, расстраляўшы ў гонар яго прыбыцця партыю габрэяў.  Заўважце, што Вікіпедыя выдае дакладную лічбу расстраляных габрэяў -- 2278. Гэта азначае, што  лічба ўзятая з  дакумента, які захаваўся ў нямецкім  архіве.  І  які  найхутчэй за ўсё,  уяўляў сабой  адно з данясенняў  кіраўніцтва менскага аддзелу Гестапа  рэйхсфюрэру Генрыху Гімлеру.  Бо немцы, як вядома,  прытрымліваліся  дакладнасці і парадку ва ўсім.


У менскім Гестапа цудоўна ведалі, што Кубэ спачуваў і як мог абараняў габрэяў. Як бачым, прапагандысцкі прыём, што выкарыстаны ў рускай Вікіпедыі з ўжываннем слова "ознаменовался", проста бліскучы. Вікіпедыя,  як бачым,  адносна самога факту расстрэлу габрэяў  наўпрост не хлусіць, бо  няма ж  згадкі,  што гэта Кубэ даў загад расстраляць габрэяў.   Але ж расстрэл, так бы мовіць,  "ознаменовался"!   І  потым кожны  чытач рускай  Вікіпедыі  ўжо дадумвае,  што менавіта прыезд у Менск  Вільгельма Кубэ гэтаму  расстрэлу, прынамсі,  паспрыяў.  Хаця ў сапраўднасці,  як бачым са сведчанняў  сведкі  тых падзей  Антона Шукелойца,  ўсё выглядала зусім інакш.

 
У Кубэ -- ўдзельніка 1-й сусветнай вайны, дэпутата Бундэстага, журналіста і хрысціянскага кансерватара, якога, дарэчы, выключылі з СС  яшчэ ў 1936г.(а СС быў авангардам НСДАП), было шмат ворагаў як сярод Гестапа, так і сярод кіраўніцтва 3-га Рэйха. Але было і шмат сяброў сярод звычайных афіцэраў Вермахта, немцаў-габрэяў -- франтавікоў 1-й сусветнай і г.д.

Яму як журналісту двух хрысціянскіх выданняў быў абавязаны ўратаваннем ад пераследу за сімуляцыю (ці, нават, дызертырства?) сам Гітлер -- тады яфрэйтар. А Гітлер у гэтым сэнсе быў чалавекам слова(як, зрэшты, і Пуцін).


Антон Шукелойц казаў, што толькі дзякуючы асабіста Гітлеру  Вільгельму Кубэ столькі ўдалося пратрымацца на пасадзе Генеральнага Камісара Беларусі. Ну а шэф Гестапа рэйхсфюрэр Гімлер, як ужо згадвалася, а таксама рэйхсфюрэр Борман пасля забойства Кубэ проста ззялі ад шчасця.

Кажуць, у кожнай падзеі ці працэсе ісціну трэба шукаць недзе пасярэдзіне. Але ж маё перакананне такое: каб не дзейнасць Кубэ, Іваноўскага ды іншых -- аднаўлення БССР пасля вайны  не было б. І замест БССР трэцяй па квоце ад СССР рэспублікай- заснавальніцай ААН на чале з уласна СССР і Украінскай ССР была б, безумоўна, РСФСР.


Калабарацыя як умова выжывання нацыі.


Пытанне супрацоўніцтва(калабарацыі) беларускага насельніцтва з нямецкай акупацыйнай уладай у 1941-1944гг. дагэтуль успрымаецца неадназначна нават у асяроддзі навукоўцаў і даследчыкаў тых падзей. А што да звычайных людзей, дык ім  на працягу дзесяцігоддзяў савецкая камуністычная  улада ўбіла ў галовы прапагандысцкае клішэ, згодна якому калабаранты -- здраднікі, "фашыстоўскія прыхлябацелі" і г.д.


Мая асабістая ацэнка падзеяў 1941-1944гг. на Беларусі -- адназначная: калабарацыя пераважнай большасці беларускага насельніцтва з акупацыйным нямецкім рэжымам -- цалкам натуральная з'ява.


Больш таго, калабарацыя з немцамі ў тых, падкрэсліваю,  варунках была проста неабходнай для выжывання Беларусі і беларускай нацыі.


Нагадаю, што значная частка насельніцтва Беларусі, асабліва ў заходніх, далучаных да Беларусі  ў 1939-м годзе абласцях, чакала прыходу немцаў і Гітлера як сваіх збавіцеляў. Зусім нядаўна перажыты беларускім  насельніцтвам жах раскулачвання, які суправаджаўся  арыштамі, а таксама вывазам  па начах  людзей у нквдэшных варанках  ў турмы і на растрэл -- усё гэта штодня стаяла перад вачыма амаль кожнай беларускай сям'і.  


Камуна-савецкая прапаганда ўтойвала факты, што амаль паўсюль у гарадах і сёлах Беларусі немцаў сустракалі з хлебам-соллю. А так сапраўды было.  І мне, цікаўнаму юнаку, ў брэжнеўска-гарбачоўскія гады майго жыцця ў СССР-БССР аб гэтым распавядалі многія людзі. Пад цвёрды абяцанак -- нікому аб гэтым не казаць!


Падчас такіх шчырых расповядаў тым сваім старым суразмоўцам, якія жылі і ў панскай Польшчы(да верасня 1939-га), і пры Саветах(1939-41гг.), і пры немцах(1941-44гг.), і зноў жа пры Саветах(з 1944-га)  я заўсёды задаваў адно і тое ж пытанне: пры кім ім жылося лепей?


Адказ ва ўсіх быў аднолькавы: пры Польшчы -- найлепей, потым -- пры немцах, і найгорш -- пры Саветах. Яшчэ раз падкрэсліваю: я ўсім сваім суразмоўцам абяцаў, што нідзе і нікому пра гэтыя нашыя размовы не скажу.


Цяпер вось  усё ж  распавядаю.  Бо  не хачу,  каб іх шчырыя расповяды  аб тых часах адыйшлі са мной разам у магілу.  І да таго ж я ўжо ведаю,  што  мае суразмоўцы  і  іх шматпакутныя  душы  ўжо ў  лепшым свеце.


Не трэба тлумачыць,  што амаль генетычны страх сталінскіх часоў моцна ахутаў целы і душы амаль ўсіх савецкіх людзей. Таму тыя перакручаныя факты і байкі, што распавядалі ў савецкія часы адносна нямецкіх акупантаў родныя і блізкія шаноўнага Аляксандра Іосіфавіча Фядуты людзі, мне цалкам зразумелыя.


Але вернемся да тэмы. Калі б на месцы Кубэ апынуўся нехта іншы, індыферэнтны да нацыянальнага беларускага пытання -- пра існаванне сённяшняй Рэспублікі Беларусь можна было б забыцца.  Панцеляймон Панамарэнка ўзначаліў бы не БССР, а  мінскі(як варыянты: заходні або, нават, беларускі, але ў складзе РСФСР) абкам ВКП(б)-КПСС.  


А  асабліва пацярпелая ад нацызму Польшча, на якой месціліся найбуйнейшыя нацыстскія канцэнтрацыйныя лагеры і лагеры смерці, атрымала б не толькі Беластоцкую вобласць, а й ўсе беларускія  тэрыторыі, што мела да 1939-года.


Парадокс: тая  ж  Вікіпедыя пацвярджае мае высновы.


Каб не дзейнасць Вільгельма Кубэ і яго паплечнікаў, такі    сцэнар магчымага развіцця гістарычных падзей стаў бы рэальнасцю. І гэта фактычна пацвярджае руская Вікіпедыя, цытую:


"Единственной сферой, в которой В. Кубе чувствовал себя полновластным хозяином, была политика. И его задачей как руководителя, болезненно чувствовавшего своё ущербное положение, было ДОСТИЖЕНИЕ ПОЛИТИЧЕСКИМИ МЕТОДАМИ того, чего не в состоянии достигнуть его соперники методами военно-полицейскими — «умиротворения» территории. Здесь же был только один путь — коль нельзя обеспечить людям сносный уровень жизни в условиях затягивающейся войны, нужно, как минимум,ИДТИ НАВСТРЕЧУ ИХ ОРГАНИЗАЦИОННЫМ И КУЛЬТУРНЫМ ПРИТЯЗАНИЯМ, с одной стороны не носящим прокоммунистический характер, а с другой АЛЬТЕРНАТИВНЫМ ОПАСНОМУ  ПОЛЬСКОМУ ВЛИЯНИЮ.
Идя по этому пути, В. Кубе использовал СЛАБЫЙ БЕЛОРУССКИЙ НАЦИОНАЛИЗМ (ни в коей мере не сопоставимый по своему влиянию, например, с национализмом украинским), и сделал ВСЁ  ДЛЯ ЕГО ОРГАНИЗАЦИОННОГО, КОЛИЧЕСТВЕННОГО И ИДЕЙНОГО РОСТА.  


Как администратор он не мог стать на прагматичный путь, которым пошёл в сфере политики вермахт, т. е. путь индифферентного отношения к национальному вопросу, ибо неизбежно вставал другой вопрос — о смысле существования «пограничного», «НЕПОЛНОЦЕННОГО» округа, коли на его территории не требуются особые политические решения и особые подходы.  

Желающих же разделить округ было предостаточно.  И гауляйтер сделал ВСЁ ОТ НЕГО ЗАВИСЯЩЕЕ, чтобы спасти гражданскую администрацию в Белоруссии".

І яшчэ літаральна фраза з рускай Вікіпедыі :  "Отнюдь не в его(г.зн. Кубэ - П.Зн.)  интересах было культивировать широко расхожее в руководящих кругах Германии (дадам, і ў сталінскім атачэнні таксама -- П.Зн.) мнение о том, что белорусы не являются самостоятельной нацией."

Да вышэйпададзеных цытатаў з рускай Вікіпедыі(з невялічкім маім дадаткам  у дужках адносна думак у сталінскім атачэнні наконт беларускай нацыі) мне  дадаць няма чаго. Таму ўсялякія каметары тут, як кажуць, будуць выглядаць  залішнімі.



Пераасэнсаваць мінулае, успрыняць факты, пазбавіцца ад штампаў.


Як вядома, тэрмін "Вялікая Айчынная вайна" -- чыста ідэалагічны штамп камуна-савецкіх часоў, ад якога раз і назаўжды, дзеля гісторыі як навукі, трэба пазбавіцца.


Але пакуль выглядае на тое, што ў Беларусі і ў Расіі па прычыне ўсталявання аўтарытарных палітычных рэжымаў гэты працэс пазбаўлення ад ідэалагічных штампаў адносна гістарычнага мінулага зойме яшчэ нейкі няпэўны час. Таму ня мае сэнсу зараз здзіўляцца таму факту, што бальшыня насельніцтва Беларусі і Расіі нават не ўсведамляе, калі ж пачалася і калі скончылася Другая сусветная вайна.  


22 чэрвеня 1941г.-- маштабны працяг другой сусветнай вайны, якую распачалі сталінскі СССР і гітлераўская Германія на два гады раней.


22 чэрвеня 1941г. -- працяг жорсткай і бязлітаснай савецка-нацыстскай вайны. Ці, інакш кажучы,  савецка-германскага гітлераўска-сталінскага вайсковага супроцьстаяння двух таталітарных дыктатураў у іх змаганні за сусветнае панаванне.


З гэтай нагоды ўжо даўно прыспеў час пераасэнсаваць нашае мінулае аб'ектыўна, на фактах, з беларускіх пазіцыяў. І без ідэалагічнай камуна-савецкай ці расійска-імперскай шавіністычнай афарбоўкі.


У гэтым сэнсе гістарычная постаць Вільгельма Кубэ вельмі неадназначная.  Паспрабую выкласці тое, што мне вядома  найперш са сведчанняў Антона Шукелойца.


Усё ніжэйпададзенае заснавана на фактах і сведчаннях, а не на ідэалагічных клішэ ці савецка-камуністычнай прапагандзе.


В.Кубэ: некаторыя штрыхі да палітычнага партрэта.


-Калі па сукупнасці, абсалютна непрадузята паспрабаваць з чыста беларускага пункту гледжання ацаніць усё тое, што Вільгельм Кубэ зрабіў для Беларусі і для самасцвярджэння беларускай нацыі, якую ён лічыў, як і нямецкую, сапраўднай арыйскай,


-калі ўзяць пад увагу тое, што ён мусіў дзейнічаць пад кіраўніцтвам беснаватага свайго начальніка(А.Гітлера) ў надзвычай цяжкіх і жорсткіх умовах ваеннага супрацьстаяння двух антычалавечых таталітарных рэжымаў -- уласна свайго гітлераўскага і чужога сталінскага,


-калі ўлічыць яго ўнёсак у сцвярджэнне і замацаванне беларускай мовы, культуры, гістарычных нацыянальных сімвалаў Беларусі-- бела-чырвона-белага сцяга і герба "Пагоня" --


дык Вільгельма Кубэ, прынамсі, аніяк нельга лічыць "палачом беларускага народа", як сцвярджае камуна-савецкая прапаганда. І як працягваюць, увы, лічыць некаторыя з маіх апанентаў.


А  што да геройства або негеройства адносна да таго або іншага гістарычнага персанажа, які меў дачыненне да Беларусі, дык пакуль што проста адзначу такі факт.

На сёння ў нас у героях Беларусі, напрыклад, ходзіць Пётр Пракаповіч -- экс-кіраўнік Нацыянальнага Банка Беларусі. Пры ім інфляцыя сягала двухзначных лічбаў, суправаджалася раптоўнай абвальнай дэвальвацыяй нацыянальнай валюты. А ўдзячныя яму за гэта беларусы з самага світанку займалі чэргі ля абменных пунктаў валюты, часам прышпільваючы, каб можна было сядзець, а не стаяць,  "ня вельмі мяккія табурэткі да свайго мяккага месца".


З майго ўласнага пункту гледжання бясспрэчна адно: бадай, ніхто ні з папярэдніх, ні з наступных кіраўнікоў Беларусі не зрабіў болей у справе сцвярджэння беларускай нацыі, чым Вільгельм Кубэ. А гэта азначае,  што і для сцвярджэння Беларускай дзяржавы таксама(на час вайны на нямецкі капыл -- Генеральнага Камісарыяту Вайсрутэнія).


І ўсё гэта было зроблена  ў НАДЗВЫЧАЙНЫХ, падкрэсліваю, умовах самай жорсткай вайны ў гісторыі чалавецтва.


Якой бы сталася Беларусь ў выпадку перамогі Трэцяга Рэйха? Ці ўдалося б Беларусь(а таксама ў дадатак абавязкова і Польшчу, бо яна бліжэй да Германіі) анямечыць да такой ступені, як удалося русіфікаваць яе імперскай Расіі і бальшавікам -- пытанне рытарычнае.


Гэта пытанне ўмоўнага ладу гісторыі, таму дакладнага адказу на яго быць не можа.



Вільгельм Кубэ даволі жорстка супрацьстаяў у сваёй дзейнасці вайсковай эліце Германіі, ў прыватнасці,  Гестапа. І трагічна загінуў у выніку тэрарыстычнага акту ці, дакладней кажучы, спецаперацыі.


А колькі дзесяткаў тысяч жыццяў габрэяў было захавана дзякуючы яго цвёрдай, адрознай ад Гітлера ды іншых кіраўнікоў Рэйха пазіцыі па габрэйскаму пытанню! Але аб гэтым -- у наступнай частцы.


Усё вышэйпералічанае -- штрыхі да палітычнага партрэта  кіраўніка акупацыйнай  нямецкай грамадзянскай адміністрацыі, Генеральнага камісара Беларусі(Вайсрутэніі) часоў Трэцяга Рэйху  Вільгельма Рыхарда Пауля  Кубэ.


Працяг будзе.


Анонс артыкула пра Вільгельма Кубэ. 10.05.2018

Нататкі для артыкула пра Вільгельма Кубэ мною былі падрытаваныя даволі даўно. Але па розных прычынах я іх не друкаваў. Цяпер, мяркую, настаў такі час.

На вуліцах Мінска ў "лепшых" традыцыях і праявах камуна-савецкага мінулага адшумела і адсалютавала чарговае "победобесие-2018", хай і не такое маштабнае, як у мінулым годзе. Як бачым, мой  прагноз, як медыцынскі дыягназ, аказаўся дакладным: наш правіцель і "кормчы" у адной асобе ў чарговы раз папраўляў стужкі на так званай "цырымоніі ускладання вянкоў". А потым нешта лапатаў па-руску пра "прыватызацыю нашай агульнай перамогі"...

Але пакуль пакінем усе гэтыя трызненні і перажыткі савецкага мінулага ў баку. І вернемся да  даследавання і асэнсавання гістарычнай ролі Вільгельма Кубэ ў аносінах да Беларусі.  


На жаль, усе мы пасажыры цягніка пад назовам "Жыццё". 7 студзеня 2017г. сыйшоў на сваім прыпынку гэтага цягніка такі чалавек, як Антон Шукелойц. Ён асабіста ведаў Вільгельма Кубэ і працаваў з ім у 1941-1943гг.

Мне пашчасціла ў 1997-м падчас свайго побыту ў ЗША неаднаразова гутарыць са спадаром Шукелойцам пра мінулае і сучаснае, пра 2-ю сусветную вайну, якую ён перажыў, пра Беларусь і яе гаротны, але ўсё ж шчаслівы лёс.  

Тое, што я пачуў ад Антона Шукелойца пра Вільгельма Кубэ,  змяніла мае ўяўленні і маё стаўленне не толькі да гістарычных фактаў, але й да гісторыі як навукі.

Пра Генеральнага камісара Беларусі(Вайсрутэніі) у гады 2-й сусветнай вайны(1941-1943) Вільгельма Кубэ ведаюць амаль усе адукаваныя беларусы. Прынамсі тыя, хто цікавіцца  гісторыяй Беларусі, хто імкнецца вывучаць яе не па  савецкіх падручніках, а сыходзячы з фактаў і сведчанняў тых людзей, хто жыў у Мінску  ў 1941-1943гг.

У 1997-м годзе падчас  гутарак з Антоном Шукелойцам я канчаткова пераасэсаваў сваё стаўленне да асобы Вільгельма Кубэ. І з тае пары лічу яго адным з тых, хто ўнёс найвялікшы ўклад у нацыянальнае станаўленне беларусаў як нацыі. У надзвычай жорсткіх і бесчалавечных абставінах 2-й сусветнай вайны.  

Толькі  ўсебакова адукаваная асоба, якім быў Вільгельм Кубэ, толькі  чалавек з пачуццём глыбокай прыязнасці і сімпатыі да карэннага народу нашай Беларусі(на нямецкі капыл -- Вайсрутэніі) мог запрасіць з Вільні на пасаду бургамістра г. Мінска прафесара Вацлава Іваноўскага.

І сапраўды, беларусам вельмі пашанцавала на  кіраўніка грамадзянскай акупацыйнай адміністрацыі ў тыя надзвычай жорсткія гады супрацьстаяння двух антычалавечых рэжымаў: сталінскага і гітлераўскага.

Прафесійны журналіст і хрысціянскі дэмакрат па свайму светапогляду Вільгельм Кубэ дазваляў сабе спрачацца наконт антрапалагічных характарыстык і арыйскага паходжання беларусаў з галоўным ідэолагам Трэцяга Рэйху Альфрэдам Розенбергам.

Вільгельм Кубэ даводзіў да кіраўніцтва 3-га Рэйха, што беларусы ня меншыя арыі па антрапалагічных характарыстыках, чым уласна немцы.  Адважыцца на такое ў тыя надзвычай жорсткія і складаныя часіны 2-й сусветнай вайны  мог толькі той, хто сапраўды так лічыў. І хто любіў і захапляўся беларускім народам, яго мовай, культурай.

Наперад анансую  вельмі ўразлівыя  факты : Вільгельм Кубэ за тыя два гады, што ўзначальваў  грамадзянскую нямецкую акупацыйную адміністрацыю Беларусі, не прапусціў аніводнае тэатральнае прэм'еры!   Акрамя тэатра ў 1941-1943гг.,  дзякуючы В.Кубэ і бургамістру В.Іваноўскаму,   практычна  ўсе навучальныя  ўстановы  ў  г. Мінску (Менску) функцыянавалі і працавалі  па-беларуску( з вывучэннем, зразумела, нямецкай мовы як мовы краіны-акупанта).  


Апроч таго, наколькі гэта было магчыма ў тых ўмовах, Кубэ адстойваў права на жыццё для беларускіх габрэяў,  якія падлягалі татальнаму знішчэнню. І якіх толькі ў Мінску ў 1941-м  жыло звыш паловы ад агульнай колькасці насельніцтва беларускай сталіцы.


Камунасавецкая прапаганда й дагэтуль наўмысна выпячвае на першае месца фармальную партыйную пасаду Вільгельма Кубэ. Маецца на ўвазе пасада гаўляйтэра-- кіраўніка рэгіянальнай партыйнай структуры ў Нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі.

Вільгельм Кубэ ў 1941-1943гг. быў па пасадзе кіраўніка( Генеральнага Камісара) грамадзянскай акупацыйнай  нямецкай адміністрацыі ў Беларусі.   Беларус  Антон Шукелойц  у 1941-1944гг.(гады нямецкай акупацыі нашай Бацькаўшчыны )  працаваў дырэктарам Беларускага нацыянальнага музея ў г.Мінску.

Што гэта быў за чалавек -- Вільгельм Кубэ?  Чаму яго напаткаў такі трагічны лёс? Ці магла гісторыя адносна Беларусі падчас 2-й  сусветнай вайны пайсці неяк па-іншаму?

На гэтыя і іншыя вельмі цікавыя кожнаму беларусу пытанні трохі больш падрабязна -- у наступных артыкулах.  


Мяркую, нашае грамадства ўжо істотна змянілася. І большасць беларусаў ментальна дэкамунізавалася. Прынамсі так, каб успрымаць гісторыю Беларусі  і яе асобаў  не  толькі з савецкіх  падручнікаў, але і з расповядаў сведкаў і ўдзельнікаў  тых гістарычных падзей.

Шаноўныя чытачы і ўсе, хто цікавіцца гісторыяй і шукае гістарычныя звесткі і сведчанні з першакрыніц!  У бліжэйшы час -- мой распавяд пра тое, што я пачуў пра Вільгельма Кубэ. А менавіта: факты і акалічнасці, звязаныя з асобаю В.Кубэ, якія мяне найбольш ўразілі пад час гутарак з Антонам Шукелойцам.

І потым хай кожны  самастойна сам  сабе адкажа на пытанне, што ўяўляла сабою гістарычная постаць Вільгельма Кубэ. І хто ён ёсць для Беларусі: вораг народа  ці герой Беларусі.


чытаць іншыя навіны

Павел Знавец